Οι φωτιές θεριεύουν εκεί όπου εγκαταλείπεται η ύπαιθρος

Κάθε καλοκαίρι η χώρα μετρά ήρωες στα καμένα. Μετρά καμένα δάση, χαμένες περιουσίες, νεκρά ζώα και χωριά που παλεύουν να επιβιώσουν. Κάθε άνοιξη η Κυβέρνηση δηλώνει πιο έτοιμη από ποτέ και κάθε καλοκαίρι φαίνονται οι ελλείψεις σε προσωπικό πυρόσβεσης, δεν επαρκούν τα εναέρια μέσα, εφαρμόζονται περισσότερες εκκενώσεις και περισσότερη καταστολή. Η αποτυχία είναι ήδη εκεί.

Η κλιματική κρίση, αναμφίβολα, κάνει τις πυρκαγιές συχνότερες και σφοδρότερες. Δεν εξηγεί, όμως, από μόνη της γιατί τεράστιες εκτάσεις έχουν μετατραπεί σε συνεχές εύφλεκτο τοπίο. Η απάντηση βρίσκεται και στην εγκατάλειψη της υπαίθρου και το δημογραφικό: στα χωριά που αδειάζουν, στις καλλιέργειες που εγκαταλείπονται, στους βοσκότοπους που μένουν χωρίς ζώα, στα μονοπάτια και στις αναβαθμίδες που χάνονται κάτω από την ανεξέλεγκτη βλάστηση.

Το πρόσφατο άρθρο του POLITICO για τους κτηνοτρόφους που λειτουργούν ως «πυροσβέστες» στην Ισπανία και τη Γαλλία, αναδεικνύει κάτι που οι μεσογειακές κοινωνίες γνώριζαν επί αιώνες: η οργανωμένη βόσκηση περιορίζει τη χαμηλή βλάστηση, μειώνει την καύσιμη ύλη και δημιουργεί ασυνέχειες που μπορούν να επιβραδύνουν την εξάπλωση μιας πυρκαγιάς.

Αυτό δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως μια έξυπνη τεχνική που απλώς προστίθεται στο οπλοστάσιο της Πολιτικής Προστασίας. Η εκτατική κτηνοτροφία ασκεί περιβαλλοντική διαχείριση. Δεν είναι απλώς οικονομική δραστηριότητα. Ο κτηνοτρόφος, με την καθημερινή παρουσία του στο βουνό, διαχειρίζεται τη βλάστηση, διατηρεί ανοιχτά τα περάσματα, εντοπίζει έγκαιρα κινδύνους, συντηρεί το παραγωγικό τοπίο και συμβάλλει στη βιοποικιλότητα. Παράγει τροφή, αλλά ταυτόχρονα προσφέρει μια δημόσια οικοσυστημική υπηρεσία.

Δυστυχώς, στη χώρα μας ο Έλληνας αγρότης και  κτηνοτρόφος έχει εγκαταλειφθεί στο υψηλό κόστος των εφοδίων, των ζωοτροφών και της ενέργειας, στο χάσμα τιμών παραγωγού – λιανικής, στην έλλειψη εργατικών χεριών, κτηνιατρικών υπηρεσιών, νερού και πρόσβασης. Βλέπει τους ευρωπαϊκούς πόρους να καταληστεύονται από σκάνδαλα τύπου ΟΠΕΚΕΠΕ, αντί να φτάνουν σε αυτούς που ζουν στην ύπαιθρο και παράγουν. Βάλλεται, συχνά, από μια μη φιλική και πολυδαίδαλη «περιβαλλοντική» νομοθεσία, που σε πολλές περιπτώσεις τον «βάζει» απέναντί της.

Με παλαιότερο άρθρο μου έχω επισημάνει και στο παρελθόν ότι «οι φωτιές έρχονται, οι κάτοικοι φεύγουν». Η ερήμωση της υπαίθρου δεν είναι φυσικός νόμος. Είναι το αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών που συγκεντρώνουν τον πλούτο, τις υπηρεσίες και τις ευκαιρίες στα μεγάλα αστικά κέντρα, ενώ αφήνουν τις ορεινές, νησιωτικές και μειονεκτικές περιοχές χωρίς σχολεία, υγεία, υποδομές και σταθερό εισόδημα. Η αστική προσέγγιση του περιβάλλοντος και του ορισμού του δάσους επιδεινώνει την κατάσταση.

Η ίδια ταξική μεροληψία αποτυπώνεται και στην Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Η ΚΑΠ μιλά για πράσινη μετάβαση, αλλά συχνά επιδοτεί την κατοχή γης αντί για την πραγματική παραγωγή, την κατοίκηση της υπαίθρου και την περιβαλλοντική προστασία. Φορτώνει νέες υποχρεώσεις στους μικρούς παραγωγούς, χωρίς να καλύπτει το κόστος τους, ενώ οι μεγάλοι παραγωγοί συγκεντρώνουν περισσότερους πόρους και δικαιώματα. Μια χαρακτηριστική περίπτωση της τρέχουσας ΚΑΠ, είναι τα οικολογικά σχήματα, που συνήθως είναι γραφειοκρατικές ασκήσεις επι χάρτου και άλλοθι για περικοπές ενισχύσεων.

Μια πραγματικά πράσινη και κοινωνικά δίκαιη ΚΑΠ οφείλει να ανταμείβει τον ενεργό κτηνοτρόφο για την περιβαλλοντική διαχείριση που ασκεί. Η στοχευμένη βόσκηση για τη μείωση της καύσιμης ύλης πρέπει να ενταχθεί σε πολυετή δημόσια σχέδια, με συμβάσεις, αξιοπρεπή αμοιβή και συνεργασία κτηνοτρόφων, δασικών υπηρεσιών, δήμων και επιστημονικών φορέων. Όχι με πιλοτικά προγράμματα βιτρίνας και φωτογραφίες με κατσίκες λίγο πριν από τις φωτιές.

Χρειάζονται άμεσα Διαχειριστικά Σχέδια Βόσκησης, χαρτογράφηση των ζωνών υψηλού κινδύνου, υποδομές νερού και πρόσβασης, ουσιαστική στήριξη της μετακινούμενης κτηνοτροφίας και αποκατάσταση των παραδοσιακών διαδρομών των κοπαδιών. Χρειάζεται επίσης δημόσια δασική υπηρεσία με προσωπικό και πόρους. Η κτηνοτροφία δεν υποκαθιστά το κράτος· συμπληρώνει όμως μια οργανωμένη πολιτική πρόληψης.

Δεν είναι δυνατόν οι ίδιες κυβερνήσεις που καθυστερούν, εδώ και χρόνια, τα Διαχειριστικά Σχέδια Βόσκησης, αποδυναμώνουν τις υπηρεσίες και αφήνουν ανεπαρκείς ή απλήρωτες τις ενισχύσεις να εμφανίζονται μετά ως υπερασπιστές της υπαίθρου. Η πρόληψη απαιτεί γνώση, πολιτική συνέχεια, δημόσιο σχεδιασμό και αναδιανομή πόρων προς αυτούς που κρατούν την ύπαιθρο ζωντανή.

Ο Κώστας Αρβανίτης έχει επίσης αναδείξει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι η περιφέρεια του ευρωπαϊκού Νότου αδειάζει και ότι η νέα ΚΑΠ πρέπει να στηρίζει τους πραγματικούς παραγωγούς, ιδιαίτερα στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Αυτή είναι η ουσία της αριστερής και προοδευτικής πρότασης: η οικολογική μετάβαση δεν μπορεί να γίνει εναντίον των ανθρώπων της παραγωγής ούτε προς όφελος λίγων μεγάλων συμφερόντων. Την ίδια στιγμή μάλιστα, που τη χαριστική βολή έρχονται να δώσουν συμφωνίες της ΕΕ με τρίτες χώρες, όπως η πρόσφατη Συμφωνία MERCOSUR.

Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει τις πυρκαγιές με την γνωστή της τακτική:  επικοινωνιακή διαχείριση καταστροφών. Ανακοινώνει αποζημιώσεις μετά, αντί να επενδύει στην πρόληψη πριν. Τον χειμώνα αντιμετωπίζει τους πυροσβέστες με βία και καταστολή όταν θέτουν τα ζητήματα έλλειψης προσωπικού. Πετάει το μπαλάκι στην  «ατομική ευθύνη» ενώ ταυτόχρονα πραγματοποιεί αγορές μαμούθ σε εξοπλιστικά δισεκατομμυρίων!

Όμως, η προστασία του περιβάλλοντος είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης. Χωρίς κτηνοτρόφους, γεωργούς και κατοίκους, η ύπαιθρος δεν μένει «ανέγγιχτη». Εγκαταλείπεται, συσσωρεύει καύσιμη ύλη και καίγεται.

Η πιο αποτελεσματική, λοιπόν, αντιπυρική πολιτική είναι η ζωντανή ύπαιθρος. Με στήριξη της πρωτογενούς παραγωγής, ενίσχυση της αποκέντρωσης και μόνιμη παρουσία ανθρώπων στην περιφέρεια. Αυτό σημαίνει σύγκρουση με ένα μοντέλο που συγκεντρώνει γη, πλούτο και ευκαιρίες στους λίγους και αντιμετωπίζει την περιφέρεια ως προεκλογικό σκηνικό. Και προϋποθέτει την επικράτηση ενός άλλου μοντέλου, που προστατεύει τα κοινά αγαθά και διασφαλίζει ότι η ανάπτυξη υπηρετεί τις ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας και όχι τα συμφέροντα μιας συγκεκριμένης μειοψηφίας.

*Ο Σταύρος Αραχωβίτης είναι Γεωπόνος, Πρώην Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων

Διαβάστε επίσης:

Θέουτα: Η σκοτεινή ρωγμή που ξεγυμνώνει την Ευρώπη

Ιδού το κράτος της «σταθερότητας» (οκτώ νεκροί κι οκτώ ερωτήματα)

Ο νέος νόμος για το νερό, είναι προεκλογική υπόσχεση στους κατασκευαστές και νερουλάδες

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.