Η αυταπάτη της παιδικής ασφάλειας στα social media

Σίγουρα όλοι έχουμε δει στο κινητό μας την επιλογή «παιδική λειτουργία» – ή όπως το γράφει η κάθε εφαρμογή. Αυτό υπάρχει σε όλα τα κινητά, είτε έχεις παιδί είτε όχι. Εδώ και χρόνια οι μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης διαβεβαιώνουν γονείς, εκπαιδευτικούς και κυβερνήσεις ότι έχουν επενδύσει σημαντικά στην προστασία των ανηλίκων. Εφηβικοί λογαριασμοί, γονικοί έλεγχοι, υπενθυμίσεις για διάλειμμα από την οθόνη, φίλτρα ευαίσθητου περιεχομένου και περιορισμοί στις επαφές με αγνώστους παρουσιάζονται ως η απάντηση στις ανησυχίες για τον εθισμό, τον διαδικτυακό εκφοβισμό και την εκμετάλλευση παιδιών.

Μια νέα, όμως, ακαδημαϊκή έρευνα έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την εικόνα. Σύμφωνα με τα Πανεπιστήμια της Νέας Υόρκης και του Νορθίστερν, περισσότερα από τα μισά εργαλεία προστασίας, περίπου το 60%, που διαφημίζουν οι πλατφόρμες είτε δεν λειτουργούν όπως υπόσχονται είτε μπορούν να παρακαμφθούν με εντυπωσιακή ευκολία και να περάσουν εντελώς απαρατήρητα.

Άρα ποιο το νόημα να υπάρχει μια λειτουργία ασφαλείας αν δεν προσφέρει πραγματική προστασία στον ανήλικο που σκρολάρει εκείνη την ώρα;

Μόλις 4 στα 10 μέτρα λειτούργησαν

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Κέντρο Ερευνών Κυβερνοασφάλειας, μια κοινή πρωτοβουλία των Πανεπιστημίων της Νέας Υόρκης και του Νορθίστερν. Οι ερευνητές εξέτασαν συνολικά 86 διαφορετικές λειτουργίες προστασίας σε τέσσερις από τις δημοφιλέστερες πλατφόρμες παγκοσμίως: Instagram, TikTok, Snapchat, YouTube.

Για να προσομοιώσουν πραγματικές συνθήκες, δημιούργησαν λογαριασμούς ανηλίκων αλλά και ενηλίκων. Στη συνέχεια δοκίμασαν αν ένας έφηβος μπορεί εύκολα να παρακάμψει τους περιορισμούς και αν ένας άγνωστος ενήλικος μπορεί να επικοινωνήσει μαζί του.

Τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά. Από τις 86 λειτουργίες, μόλις 35, δηλαδή λίγο πάνω από το 40%, λειτούργησαν όπως ακριβώς περιγράφουν οι ίδιες οι εταιρείες. Οι υπόλοιπες είτε ήταν δυσλειτουργικές, είτε δύσκολο να εντοπιστούν, είτε δεν ενεργοποιούνταν ποτέ, ακόμη και όταν πληρούνταν οι προϋποθέσεις που είχαν ορίσει οι πλατφόρμες.

Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, όταν μια εταιρεία δηλώνει ότι «λαμβάνει μέτρα προστασίας», αλλά δεν εξηγεί με σαφήνεια πώς λειτουργούν αυτά τα μέτρα, δημιουργείται μια ψευδαίσθηση ασφάλειας τόσο στους γονείς όσο και στους ίδιους τους ανήλικους χρήστες.

Snapchat και Instagram εξακολουθούν να φέρνουν παιδιά σε επαφή με αγνώστους

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα αφορά την επικοινωνία μεταξύ ενηλίκων και ανηλίκων.

Η Snapchat έχει ανακοινώσει επανειλημμένα ότι οι ανήλικοι προστατεύονται από αγνώστους μέσω περιορισμών στις αναζητήσεις και τις προτάσεις φίλων. Ωστόσο, με την έρευνα, ένας ενήλικος μπορούσε απλώς να αναζητήσει το όνομα χρήστη ενός παιδιού, να στείλει αίτημα φιλίας και να ξεκινήσει κανονικά και ανενόχλητος την επικοινωνία. Παράλληλα η εφαρμογή πρότεινε σε εφηβικούς λογαριασμούς άγνωστους ενηλίκους ως πιθανούς φίλους.

Ανάλογη εικόνα κατέγραψαν οι ερευνητές και στο Instagram. Παρότι οι λογαριασμοί των εφήβων είναι ιδιωτικοί από προεπιλογή – ένα μέτρο που αξιολογήθηκε θετικά –, οι προτάσεις λογαριασμών προς παρακολούθηση περιλάμβαναν σε πολλές περιπτώσεις άγνωστους ενηλίκους, αρκετοί από τους οποίους ήταν άνδρες.

Οι δημοσιογράφοι των «New York Times», με αφορμή την έρευνα, επανέλαβαν ανεξάρτητα μέρος των δοκιμών και επιβεβαίωσαν αρκετά από τα ευρήματα των ερευνητών.

Οι υπενθυμίσεις για διάλειμμα παρακάμπτονται με ένα κλικ

Τα τελευταία χρόνια όλες σχεδόν οι μεγάλες πλατφόρμες διαφημίζουν εργαλεία που περιορίζουν τον χρόνο χρήσης. Οι ειδοποιήσεις αυτές εμφανίζονται όταν ένας έφηβος έχει συμπληρώσει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στην εφαρμογή, προτρέποντάς τον να κάνει διάλειμμα. Είναι γνωστό σε όλους μας πως οι έφηβοι, όταν τους λένε κάτι, το κάνουν ευχαρίστως και άμεσα…

Στην πράξη όμως, σύμφωνα με την έρευνα, το μόνο που χρειάζεται είναι ένα πάτημα στο κουμπί «Ignore», «Snooze» ή «Παράβλεψη για σήμερα» ώστε η χρήση να συνεχιστεί κανονικά. Στο YouTube, για παράδειγμα, όταν ένας λογαριασμός εφήβου συμπλήρωνε μία ώρα παρακολούθησης Shorts, η ίδια η πλατφόρμα πρότεινε άμεσα την αλλαγή του ορίου ή την παράβλεψη της ειδοποίησης.

Οι εταιρείες απαντούν ότι οι γονικοί έλεγχοι παρέχουν αυστηρότερους περιορισμούς, όμως οι ερευνητές σημειώνουν ότι μεγάλο ποσοστό παιδιών χρησιμοποιεί τις εφαρμογές χωρίς ενεργοποιημένο parental control.

Το επικίνδυνο περιεχόμενο παραμένει προσβάσιμο

Ένα ακόμη εύρημα αφορά τις αναζητήσεις γύρω από την αυτοτραυματική συμπεριφορά και τις διατροφικές διαταραχές. Οι περισσότερες πλατφόρμες δηλώνουν ότι μπλοκάρουν τέτοιες αναζητήσεις και παραπέμπουν τους χρήστες σε γραμμές υποστήριξης ή ενημερωτικό υλικό.

Στην πράξη, όμως, οι περιορισμοί μπορούσαν να παρακαμφθούν με απλές ορθογραφικές παραλλαγές. Αντί για «Διατροφική διαταραχή», αρκούσε κάποιος να γράψει μια εσκεμμένα λανθασμένη εκδοχή της λέξης ώστε να εμφανιστούν κανονικά αποτελέσματα.

Στο TikTok τα ευρήματα ήταν ακόμη πιο ανησυχητικά. Σύμφωνα με τους «New York Times», ένας λογαριασμός εφήβου που είχε πραγματοποιήσει σχετικές αναζητήσεις δεχόταν στη συνέχεια προτάσεις όπως: «Πώς να προσποιηθείς ότι τρως το φαγητό σου», «Διατροφικά tips», «Αίσθηση λεπίδας ξυραφιού στο δέρμα», «Υποφέροντας ψυχικά». Δηλαδή όρους που συνδέονται άμεσα είτε με ανορεξία είτε με αυτοτραυματισμό.

Όταν οι «New York Times» επανέλαβαν τις δοκιμές λίγες εβδομάδες αργότερα, το TikTok είχε ήδη διορθώσει μέρος του προβλήματος. Παρ’ όλα αυτά, το προτεινόμενο περιεχόμενο εξακολουθούσε να κατακλύζεται από βίντεο που εξυμνούσαν την υπερβολική απώλεια βάρους και την ακραία δίαιτα.

Υπάρχουν και επιτυχημένα παραδείγματα

Η εικόνα δεν είναι αποκλειστικά αρνητική. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ορισμένα εργαλεία λειτουργούν αποτελεσματικά, αποδεικνύοντας ότι η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει πραγματική προστασία όταν σχεδιάζεται σωστά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το TikTok για χρήστες κάτω των 13 ετών, όπου απενεργοποιούνται βασικές λειτουργίες, όπως τα μηνύματα και η αναζήτηση.

Αντίστοιχα, θετικά αξιολογήθηκε η επιλογή του Instagram να δημιουργεί αυτόματα ιδιωτικούς λογαριασμούς για τους ανήλικους χρήστες. Οι επιτυχίες αυτές, σύμφωνα με την έρευνα, δείχνουν ότι η αποτελεσματική προστασία είναι εφικτή. Το πρόβλημα δεν είναι τεχνικό, αλλά στρατηγικό.

Οι εταιρείες απορρίπτουν τα συμπεράσματα

Καμία από τις μεγάλες πλατφόρμες δεν αποδέχθηκε πλήρως τα αποτελέσματα.

● Η Meta υποστήριξε ότι η μελέτη παρερμηνεύει τον τρόπο λειτουργίας των εργαλείων ασφαλείας και ότι οι έφηβοι σήμερα βλέπουν λιγότερο ευαίσθητο περιεχόμενο, δέχονται λιγότερες ανεπιθύμητες επαφές και περνούν λιγότερο χρόνο στην εφαρμογή κατά τις βραδινές ώρες.

● Η Snapchat ανέφερε ότι οι ερευνητές προσπάθησαν σκόπιμα να παρακάμψουν τις προστασίες, κάτι που, όπως υποστηρίζει, δεν αντιπροσωπεύει τη συνηθισμένη πρακτική ενός χρήστη.

● Το TikTok δήλωσε ότι διαθέτει περισσότερες από 50 προεπιλεγμένες λειτουργίες ασφαλείας για εφήβους και αφαιρεί συστηματικά περιεχόμενο που προωθεί διατροφικές διαταραχές.

● Το YouTube, από την πλευρά του, υποστήριξε ότι οι γονικοί έλεγχοι που προσφέρει είναι από τους πιο ολοκληρωμένους της αγοράς.

Η συζήτηση πλέον μεταφέρεται στις κυβερνήσεις

Η δημοσίευση της έρευνας έρχεται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής πίεσης προς τις εταιρείες τεχνολογίας και τη στιγμή που πολλές ευρωπαϊκές κυρίως χώρες απαγορεύουν εντελώς τη χρήση των social media από ανηλίκους κάτω των 15 (μέσος όρος). Ταυτόχρονα, στις Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται νέα ακρόαση στελεχών των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών στο Κογκρέσο.

Παράλληλα, οι εταιρείες αντιμετωπίζουν χιλιάδες αγωγές από οικογένειες που υποστηρίζουν ότι οι πλατφόρμες σχεδιάστηκαν με τρόπο που ενισχύει τον εθισμό των παιδιών και επιβαρύνει την ψυχική τους υγεία.

Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας είναι ότι δεν αξιολόγησε μόνο αν οι λειτουργίες ασφαλείας υπήρχαν, αλλά και αν ένας έφηβος μπορούσε να τις εντοπίσει και να τις χρησιμοποιήσει στην πράξη. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι επιλογές προστασίας ήταν «θαμμένες» μέσα σε πολύπλοκα μενού ρυθμίσεων ή απαιτούσαν από τον χρήστη να γνωρίζει εκ των προτέρων ότι υπάρχουν.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι ένα εργαλείο ασφαλείας που δεν είναι εύκολα προσβάσιμο έχει σχεδόν την ίδια αξία με ένα εργαλείο που δεν υπάρχει καθόλου. Η προστασία, σημειώνουν, πρέπει να είναι ενεργοποιημένη από προεπιλογή ή να μπορεί να ενεργοποιηθεί με λίγα μόνο βήματα, διαφορετικά η αποτελεσματικότητά της μειώνεται σημαντικά.

Το ζήτημα αφορά πλέον και τη δημόσια πολιτική

Ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα της έρευνας δεν είναι ότι ορισμένες λειτουργίες αποτυγχάνουν – αυτό συνήθως συμβαίνει και γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχουν και οι ενημερώσεις. Το πρόβλημα είναι ότι η ύπαρξή τους δημιουργεί την εντύπωση πως οι εταιρείες έχουν λύσει το θέμα.

Η μελέτη αναδεικνύει και ένα ευρύτερο ζήτημα που απασχολεί ολοένα και περισσότερο κυβερνήσεις και ειδικούς στην ψηφιακή ασφάλεια: το κατά πόσο η ευθύνη για την προστασία των ανηλίκων μπορεί να μεταφέρεται αποκλειστικά στους γονείς. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι γονικοί έλεγχοι αποτελούν χρήσιμο εργαλείο, όμως δεν αρκούν όταν ο βασικός σχεδιασμός μιας πλατφόρμας εξακολουθεί να επιτρέπει την έκθεση των παιδιών σε επικίνδυνο περιεχόμενο ή ανεπιθύμητες επαφές.

Η συζήτηση πλέον μετατοπίζεται από το αν υπάρχουν λειτουργίες ασφαλείας στο αν αυτές είναι πραγματικά αποτελεσματικές και αν οι ίδιες οι πλατφόρμες έχουν ενσωματώσει την προστασία των ανηλίκων στον πυρήνα του σχεδιασμού τους, αντί να την αντιμετωπίζουν ως ένα επιπλέον χαρακτηριστικό που ενεργοποιείται προαιρετικά.

Όταν ένας γονιός βλέπει μια πλατφόρμα να διαφημίζει «Teen Accounts», «Safe Search» ή «Take a Break», εύλογα πιστεύει ότι το παιδί του προστατεύεται. Αν όμως αυτές οι λειτουργίες μπορούν να παρακαμφθούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ή δεν ενεργοποιούνται όταν χρειάζεται, τότε η προστασία παραμένει περισσότερο επικοινωνιακή παρά ουσιαστική.

Όπως σχολίασε η ψυχολόγος Anneke Buffone, πρώην εργαζόμενη στη Meta, την οποία επικαλούνται οι «New York Times», οι γονείς συχνά αισθάνονται ενοχές επειδή θεωρούν ότι απέτυχαν να προστατεύσουν τα παιδιά τους. Στην πραγματικότητα, όμως, το πρόβλημα βρίσκεται και στα ίδια τα εργαλεία που τους δίνονται.

Η ασφάλεια των ανηλίκων στο διαδίκτυο δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην υπευθυνότητα των παιδιών ή στην προσοχή των γονιών. Όσο οι ίδιες οι πλατφόρμες συνεχίζουν να παρουσιάζουν ως αποτελεσματικές λειτουργίες που στην πράξη αποδεικνύονται ελλιπείς, η συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων θα παραμένει ανοιχτή. Και όσο οι υποσχέσεις προηγούνται των πραγματικών αποτελεσμάτων, η εμπιστοσύνη των χρηστών προς τις Big Tech θα δοκιμάζεται.

Διαβάστε επίσης:

«Γερνάει» επικίνδυνα το κράτος – Το υπουργείο Οικονομίας μεταθέτει την έξοδο από το Δημόσιο στα 68 έτη

Νέος άξονας ασφαλείας στη Μέση Ανατολή – Η τριμερής αμυντική συμφωνία της Μέκκας και η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα

Το Ισλάμ ως πολιτική ιδεολογία στον σύγχρονο κόσμο 4. Αδελφοί Μουσουλμάνοι, ιρανική επανάσταση, τζιχαντισμός, επιβίωση παραδοσιακών θεσμών

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.