Η «σιωπηλή» λεηλασία του Αιγαίου – Γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος για την παράνομη αλιεία

Εδώ και χρόνια οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το Αιγαίο βρίσκεται στα όρια της αντοχής του. Η υπεραλίευση, η κλιματική αλλαγή και η υποβάθμιση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων ασκούν ολοένα και μεγαλύτερη πίεση σε μια από τις πλουσιότερες, αλλά και πιο ευάλωτες θαλάσσιες περιοχές της Μεσογείου.

Το τελευταίο διάστημα όμως, ένα ακόμη γεγονός έρχεται να αναδείξει μια διαφορετική πτυχή του προβλήματος: την παράνομη αλιεία από τουρκικές μηχανότρατες εντός ελληνικών χωρικών υδάτων και, σύμφωνα με καταγγελίες και καταγραφές, ακόμη και μέσα σε προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποιεί το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», τέσσερις τουρκικές μηχανότρατες δραστηριοποιούνταν επί τουλάχιστον μία εβδομάδα στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Σάμου, Φούρνων, Αρκιών, Πάτμου και Αγαθονησίου. Αν και χρησιμοποιούν ως σημείο εκκίνησης μια μικρή περιοχή διεθνών υδάτων νότια της Σάμου, καταγράφονται επανειλημμένες είσοδοι στα ελληνικά χωρικά ύδατα, όπου πραγματοποιείται αλιεία με μηχανότρατα, κατά παράβαση της ελληνικής νομοθεσίας.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή η περίοδος αυτή συμπίπτει με την ετήσια απαγόρευση χρήσης όλων των συρόμενων αλιευτικών εργαλείων στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Πρόκειται για το μοναδικό διάστημα μέσα στο έτος κατά το οποίο δίνεται η δυνατότητα στα ιχθυαποθέματα να ανακάμψουν από την έντονη αλιευτική πίεση που δέχονται τους υπόλοιπους μήνες. Η παραβίαση αυτής της περιόδου ανάπαυσης στερεί από τα θαλάσσια οικοσυστήματα μια κρίσιμη ευκαιρία φυσικής αναγέννησης.

Η πιο καταστροφική μορφή αλιείας

Η αλιεία με μηχανότρατα θεωρείται διεθνώς μία από τις πλέον επιβαρυντικές μεθόδους για τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Τα βαριά αλιευτικά εργαλεία σύρονται στον πυθμένα παρασύροντας όχι μόνο τα εμπορικά είδη, αλλά και μεγάλο αριθμό οργανισμών που δεν αποτελούν στόχο της αλιείας.

Παράλληλα, προκαλούν σημαντικές καταστροφές σε ευαίσθητους βενθικούς οικότοπους, οι οποίοι χρειάζονται δεκαετίες ή ακόμη και αιώνες για να αποκατασταθούν. Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι αναφορές για δραστηριότητα μηχανότρατων εντός της προστατευόμενης θαλάσσιας περιοχής των Φούρνων.

Η περιοχή αυτή θεσμοθετήθηκε το 2025 ως η πρώτη στην Ελλάδα όπου απαγορεύεται πλήρως η αλιεία με μηχανότρατες, με σκοπό την προστασία εκτεταμένων κοραλλιογενών οικοσυστημάτων. Τα οικοσυστήματα αυτά αποτελούν «δάση» του βυθού, φιλοξενούν εκατοντάδες είδη θαλάσσιων οργανισμών και δημιουργούνται με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς, στη διάρκεια χιλιάδων ετών. Έτσι, η καταστροφή τους από τη διέλευση μιας μηχανότρατας μπορεί να είναι ουσιαστικά μη αναστρέψιμη.

Ένα πρόβλημα που επαναλαμβάνεται

Οι καταγγελίες αυτές δεν αποτελούν μεμονωμένο περιστατικό. Αλιείς των νησιών του ανατολικού Αιγαίου καταγγέλλουν εδώ και χρόνια ότι τουρκικές μηχανότρατες προσεγγίζουν ή εισέρχονται στα ελληνικά χωρικά ύδατα, ιδιαίτερα κατά τις νυχτερινές ώρες, όταν ο εντοπισμός τους είναι δυσκολότερος. Όπως υποστηρίζουν, το φαινόμενο παρουσιάζει αυξητική τάση, ενώ οι παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών δεν είναι πάντοτε επαρκείς ώστε να λειτουργήσουν αποτρεπτικά.

Το Ινστιτούτο «Αρχιπέλαγος» αναφέρει ότι τα ερευνητικά του σκάφη βρίσκονται συχνά στην περιοχή, καταγράφοντας τόσο επιστημονικά δεδομένα όσο και περιστατικά παράνομης αλιείας. Ωστόσο, επισημαίνει ότι δεν διαθέτει ούτε την αρμοδιότητα ούτε τα μέσα για συνεχή επιτήρηση και επιβολή της νομοθεσίας. Η προστασία των θαλάσσιων συνόρων και η εφαρμογή της αλιευτικής νομοθεσίας αποτελούν ευθύνη των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών.

Παρότι το θέμα αποκτά και γεωπολιτική διάσταση, οι ειδικοί επιμένουν ότι η ουσία του προβλήματος είναι περιβαλλοντική. Η καταστροφή των θαλάσσιων οικοσυστημάτων δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε εθνικότητες. Τα ψάρια, οι κοραλλιογενείς σχηματισμοί και οι υπόλοιποι οργανισμοί του Αιγαίου αποτελούν κοινό φυσικό κεφάλαιο, από το οποίο εξαρτώνται οι παράκτιες κοινωνίες και των δύο πλευρών.

Η υπεραλίευση έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντική μείωση των αλιευμάτων σε πολλές περιοχές της ανατολικής Μεσογείου. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι χωρίς ουσιαστική προστασία των οικοσυστημάτων, η αλιευτική παραγωγή θα συνεχίσει να μειώνεται, πλήττοντας πρωτίστως τους επαγγελματίες αλιείς.

Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα ξένα αλιευτικά σκάφη. Περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν επανειλημμένα επισημάνει ότι και η έντονη δραστηριότητα ελληνικών μηχανότρατων σε μη επιτρεπόμενες περιόδους συμβάλλει στη συνεχιζόμενη υποβάθμιση των ιχθυαποθεμάτων. Η αποτελεσματική προστασία του Αιγαίου προϋποθέτει την ίση εφαρμογή των κανόνων για όλους, ανεξάρτητα από τη σημαία που φέρει το κάθε σκάφος.

Ζητείται εφαρμογή των νόμων

Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ένα αρκετά ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, ενώ τα τελευταία χρόνια έχουν δημιουργηθεί νέες προστατευόμενες περιοχές και έχουν ενισχυθεί οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις της χώρας. Ωστόσο, η ύπαρξη νόμων από μόνη της δεν αρκεί όταν δεν συνοδεύεται από συστηματική επιτήρηση, επαρκείς ελέγχους και άμεση επιχειρησιακή ανταπόκριση.

Οι πρόσφατες καταγγελίες από το ανατολικό Αιγαίο επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: Μπορεί η χώρα να προστατεύσει αποτελεσματικά τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές που η ίδια θεσμοθετεί;

Η αξιοπιστία της περιβαλλοντικής πολιτικής κρίνεται όχι μόνο από τις εξαγγελίες και τις διεθνείς δεσμεύσεις, αλλά κυρίως από την εφαρμογή τους στην πράξη. Το διακύβευμα λοιπόν δεν αφορά μόνο την τήρηση της νομιμότητας, ούτε αποκλειστικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Αφορά το μέλλον των θαλάσσιων οικοσυστημάτων του Αιγαίου, την επιβίωση των επαγγελματιών αλιέων και τη διατήρηση ενός φυσικού πλούτου που χρειάστηκε χιλιάδες χρόνια για να δημιουργηθεί, αλλά μπορεί να καταστραφεί μέσα σε λίγες μόνο ώρες από τη διέλευση μιας μηχανότρατας.

Διαβάστε επίσης:

«Γερνάει» επικίνδυνα το κράτος – Το υπουργείο Οικονομίας μεταθέτει την έξοδο από το Δημόσιο στα 68 έτη

Νέος άξονας ασφαλείας στη Μέση Ανατολή – Η τριμερής αμυντική συμφωνία της Μέκκας και η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα

Το Ισλάμ ως πολιτική ιδεολογία στον σύγχρονο κόσμο 4. Αδελφοί Μουσουλμάνοι, ιρανική επανάσταση, τζιχαντισμός, επιβίωση παραδοσιακών θεσμών

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.