Ισλανδία: Είπε όχι στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το… σκουμπρί; – Η αλιεία έκρινε το δημοψήφισμα

Αν κάποιος έβλεπε την Ισλανδία μόνο πάνω στον γεωπολιτικό χάρτη, το αποτέλεσμα θα μπορούσε να μοιάζει παράδοξο. Μια μικρή χώρα 400.000 κατοίκων, χωρίς δικό της στρατό, τοποθετημένη σε ένα από τα πιο στρατηγικά σημεία του Βόρειου Ατλαντικού, βλέπει τη Ρωσία να έχει μετατρέψει ξανά την Αρκτική σε πεδίο ανταγωνισμού, τον Ντόναλντ Τραμπ να αμφισβητεί παραδοσιακές βεβαιότητες της διατλαντικής σχέσης και να έχει βάλει ακόμη και τη γειτονική Γροιλανδία στο στόχαστρό του.

Και όμως, όταν ήρθε η ώρα της κάλπης, ένα πολύ πιο γήινο –ή μάλλον θαλάσσιο– ζήτημα αποδείχθηκε ισχυρότερο: Τα ψάρια. Και ειδικότερα η βαθιά ριζωμένη πεποίθηση των Ισλανδών ότι τα νερά και η αλιεία τους πρέπει να παραμείνουν στα δικά τους χέρια.

Στο δημοψήφισμα του Σαββάτου, το 52,8% ψήφισε «όχι» στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το 47,2% «ναι». Η συμμετοχή έφτασε στο εντυπωσιακό 82,5%, επιβεβαιώνοντας ότι δεν επρόκειτο για μια δευτερεύουσα ευρωπαϊκή συζήτηση αλλά για ζήτημα που άγγιξε τον πυρήνα της ισλανδικής κοινωνίας.

Και μια απαραίτητη διευκρίνιση: οι Ισλανδοί δεν ψήφισαν αυτή τη φορά ευθέως για ένταξη στην ΕΕ. Ψήφισαν εάν η κυβέρνηση θα έπρεπε να ξαναρχίσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες. Ακόμη και αν επικρατούσε το «ναι», μια ενδεχόμενη τελική συμφωνία θα έπρεπε να επιστρέψει στους πολίτες για έγκριση.

Όταν το σκουμπρί γίνεται… εθνική κυριαρχία

Το σκουμπρί ακούγεται ίσως υπερβολικά ταπεινό για να σταθεί δίπλα σε λέξεις όπως «Ευρωπαϊκή Ένωση», «ΝΑΤΟ», «Ρωσία» και «γεωπολιτική». Για την Ισλανδία, όμως, καθόλου. Η αλιεία δεν είναι απλώς ένας ακόμη παραγωγικός κλάδος. Είναι οικονομία, παράδοση, περιφερειακή ανάπτυξη και, κυρίως, κομμάτι της αντίληψης των Ισλανδών περί εθνικής κυριαρχίας.

Τα θαλάσσια προϊόντα αντιστοιχούν περίπου στο 40% των εξαγωγικών εσόδων της χώρας, ενώ η άμεση και έμμεση συμβολή της αλιείας στην οικονομία παραμένει τεράστια. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αγροτικές και αλιευτικές περιοχές ψήφισαν πολύ πιο έντονα «όχι», ενώ το «ναι» επικράτησε ουσιαστικά μόνο στην καρδιά του Ρέικιαβικ.

Η ένταξη στην ΕΕ θα έφερνε την Ισλανδία αντιμέτωπη με την Κοινή Αλιευτική Πολιτική, δηλαδή το ευρωπαϊκό σύστημα κανόνων και ποσοστώσεων για το ποιος ψαρεύει, πού και πόσο.

Και εκεί οι Ισλανδοί σηκώνουν τα δίχτυα. Η ισχυρή αλιευτική βιομηχανία φοβάται ότι, ακόμη και αν οι Βρυξέλλες προσέφεραν ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις, μακροπρόθεσμα το Ρέικιαβικ θα έχανε μέρος της δυνατότητάς του να αποφασίζει μόνο του για τους θαλάσσιους πόρους του.

Ο παλιός «πόλεμος του σκουμπριού»

Και το σκουμπρί δεν εμφανίστηκε ξαφνικά στην ευρωπαϊκή συζήτηση. Πριν από περίπου μιάμιση δεκαετία είχε προκαλέσει έναν πραγματικό διπλωματικό «πόλεμο του σκουμπριού». Καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας των θαλασσών μετακίνησε μεγαλύτερα κοπάδια προς τα βόρεια και μέσα στα ισλανδικά ύδατα, η Ισλανδία αύξησε μονομερώς τις ποσοστώσεις αλιείας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Νορβηγία αντέδρασαν έντονα, θεωρώντας ότι το Ρέικιαβικ έπαιρνε δυσανάλογο μερίδιο των αποθεμάτων.

Η σύγκρουση εκείνη δηλητηρίασε τις σχέσεις με τις Βρυξέλλες και συνέπεσε με την προηγούμενη προσπάθεια ένταξης της χώρας στην ΕΕ. Η Ισλανδία είχε υποβάλει αίτηση το 2009, μετά τη σαρωτική χρηματοπιστωτική κρίση, αλλά οι συνομιλίες πάγωσαν το 2013 και η διαδικασία εγκαταλείφθηκε στη συνέχεια.

Με άλλα λόγια, για τον μέσο Ευρωπαίο είναι ένα ψάρι. Για ένα σημαντικό τμήμα της Ισλανδίας είναι μια παλιά υπενθύμιση του ερωτήματος: ποιος αποφασίζει για όσα βρίσκονται μέσα στα νερά μας;

Τραμπ και Ρωσία δεν ήταν αρκετοί

Κι όμως, αυτή τη φορά οι υποστηρικτές της ευρωπαϊκής πορείας είχαν στα χέρια τους επιχειρήματα που πριν από 15 χρόνια δεν υπήρχαν.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αλλάξει ολόκληρη την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης. Η Αρκτική αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία. Η Κίνα αυξάνει το ενδιαφέρον της για την περιοχή.

Και υπάρχει βεβαίως ο Ντόναλντ Τραμπ. Οι επανειλημμένες αναφορές του Αμερικανού προέδρου στην απόκτηση της Γροιλανδίας και η γενικότερη αβεβαιότητα γύρω από τις αμερικανικές δεσμεύσεις είχαν προσφέρει στους φιλοευρωπαίους ένα νέο επιχείρημα: σε έναν κόσμο που γίνεται λιγότερο προβλέψιμος, η Ισλανδία θα ήταν ασφαλέστερη μέσα στην ΕΕ.

Δεν έφτασε. Για την πλειοψηφία των ψηφοφόρων, οι μακρινοί γεωπολιτικοί κίνδυνοι αποδείχθηκαν λιγότερο πιεστικοί από τον πολύ συγκεκριμένο φόβο απώλειας ελέγχου πάνω στην οικονομία και στους φυσικούς πόρους της χώρας.

Και το ευρώ στο τραπέζι

Υπήρχε όμως και η αντίθετη οικονομική ανάγνωση. Η Ισλανδία αντιμετωπίζει πληθωριστικές πιέσεις και πολύ υψηλά επιτόκια. Το βασικό επιτόκιο της κεντρικής της τράπεζας βρίσκεται στο 8%, όταν το αντίστοιχο της ΕΚΤ είναι πολύ χαμηλότερο.

Οι υποστηρικτές του «ναι» θεωρούσαν ότι η ένταξη και, σε βάθος χρόνου, η πιθανή υιοθέτηση του ευρώ θα μπορούσαν να περιορίσουν τη νομισματική αστάθεια μιας πολύ μικρής οικονομίας με δικό της νόμισμα.

Οι αντίπαλοι απαντούσαν με ένα απλό επιχείρημα: γιατί να αλλάξουμε κάτι που σε μεγάλο βαθμό λειτουργεί; Διότι η Ισλανδία είναι ήδη μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Σένγκεν. Έχει δηλαδή πρόσβαση σε μεγάλο μέρος των πλεονεκτημάτων της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και στην ενιαία αγορά, χωρίς να είναι πλήρες μέλος της ΕΕ – και, κρίσιμα, η αλιεία και η γεωργία εξαιρούνται από αυτή τη συμφωνία.

Αυτό φαίνεται ότι υπήρξε τελικά ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα του «όχι». Η ίδια η πρωθυπουργός Κρίστρουν Φροσταντότιρ, η οποία είχε ταχθεί υπέρ της επανέναρξης των συνομιλιών, αναγνώρισε μετά το αποτέλεσμα ότι ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της κάλπης είναι πως οι πολίτες εμφανίζονται ικανοποιημένοι με την υπάρχουσα σχέση μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Η κυβέρνηση έχει δεσμευθεί να σεβαστεί το αποτέλεσμα και η συζήτηση για την ένταξη ουσιαστικά παγώνει για το υπόλοιπο της θητείας της.

Μια ευρωπαϊκή ιστορία με πολύ ισλανδικό τέλος

Το αποτέλεσμα αποτελεί αναμφίβολα απογοήτευση για τις Βρυξέλλες. Η Ισλανδία θα ήταν ένας εξαιρετικά εύκολος, σε σύγκριση με άλλες υποψήφιες χώρες, νέος εταίρος: πλούσια δημοκρατία, μέλος του ΝΑΤΟ και της Σένγκεν, ήδη βαθιά ενσωματωμένη στην ευρωπαϊκή αγορά και με μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας ενσωματωμένο στο εθνικό της δίκαιο.

Κι όμως, οι Ισλανδοί επέλεξαν το «όχι». Όχι απαραίτητα επειδή γύρισαν την πλάτη στην Ευρώπη. Η χώρα είναι ήδη δεμένη μαζί της με δεκάδες τρόπους. Αλλά επειδή, όταν το μεγάλο γεωπολιτικό ερώτημα μεταφράστηκε στην καθημερινή ισλανδική πραγματικότητα, η απάντηση πέρασε μέσα από κάτι πολύ παλιότερο από την Ευρωπαϊκή Ένωση: τη θάλασσα.

Και κάπως έτσι, σε μια ψηφοφορία που αφορούσε τη θέση μιας χώρας ανάμεσα στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη νέα γεωπολιτική της Αρκτικής, ένας από τους πραγματικούς πρωταγωνιστές ήταν ένα ψάρι.

Το ταπεινό σκουμπρί αποδείχθηκε, τουλάχιστον αυτή τη φορά, βαρύτερο στην κάλπη από τον Τραμπ, τη Ρωσία και τις Βρυξέλλες μαζί.

Διαβάστε επίσης

Πολύνεκρη τραγωδία στην Κερύνεια: Η στιγμή που άρχισε να βυθίζεται το καταμαράν – Συνεχίζονται οι έρευνες για τους αγνοούμενους (Video)

Τραμπ: «Το πετρέλαιο δώρο από τη Βενεζουέλα στον λαό των ΗΠΑ»

Η NASA εκτόξευσε το νέο διαστημικό της τηλεσκόπιο, το «Nancy Grace Roman» – Καθηλωτικές λήψεις (video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.