Σε ποιους στοχεύει ο Τσίπρας με το οικονομικό πρόγραμμα – Οι κοινωνικές ομάδες που θέλει να κερδίσει και εκείνες όπου έχει ακόμη πρόβλημα

Το οικονομικό πρόγραμμα που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη δεν είναι μόνο ένας κατάλογος μέτρων. Αν διαβαστεί πολιτικά, είναι και ένας αρκετά καθαρός χάρτης των κοινωνικών συμμαχιών που επιχειρεί να οικοδομήσει στον δρόμο προς τις εκλογές.

Δείχνει πού θεωρεί ότι υπάρχει διαθέσιμο ακροατήριο, ποιες κοινωνικές ομάδες θέλει να αποσπάσει από τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ, αλλά και πού γνωρίζει ότι ο ίδιος εξακολουθεί να έχει πρόβλημα εξαιτίας της κυβερνητικής του θητείας. Και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο Τσίπρας δεν φαίνεται να αναζητεί απλώς την παλιά κοινωνική συμμαχία του ΣΥΡΙΖΑ.

Προσπαθεί να ξαναχτίσει το 2015 χωρίς το 2015. Να κρατήσει δηλαδή τους μισθωτούς, τους οικονομικά ασθενέστερους και τη νεότερη γενιά, αλλά αυτή τη φορά να προσθέσει τους μικρομεσαίους, τους ελεύθερους επαγγελματίες, τις οικογένειες της μεσαίας τάξης και τους πολίτες που ζητούν περισσότερο κοινωνικό κράτος χωρίς να επιθυμούν επιστροφή σε μια εποχή οικονομικής περιπέτειας. Αυτό είναι και το μεγάλο πολιτικό στοίχημα του προγράμματος.

Πρώτος στόχος η μισθωτή εργασία – Εκεί όπου αισθάνεται περισσότερο «στο σπίτι του»

Το ασφαλέστερο πολιτικά πεδίο για τον Τσίπρα παραμένει η εργασία. Η εξαγγελία για κατώτατο μισθό 1.000 ευρώ το 2027 και ο στόχος για μέσο μισθό πλήρους απασχόλησης 1.800 ευρώ στο τέλος της τετραετίας συνοδεύονται από επαναφορά των συλλογικών διαπραγματεύσεων και κλαδικών συμβάσεων.

Το μήνυμα είναι σαφές: η ανάπτυξη των αριθμών δεν αρκεί εάν δεν περνά στον μισθό. Εδώ ο Τσίπρας επιχειρεί να χτυπήσει τη ΝΔ στο σημείο όπου θεωρεί ότι είναι κοινωνικά πιο ευάλωτη: στους εργαζομένους που μπορεί να βλέπουν αύξηση του ονομαστικού μισθού τους, αλλά αισθάνονται ότι η ακρίβεια, τα ενοίκια και το κόστος της καθημερινότητας καταπίνουν το όφελος.

Είναι ένα κοινό στο οποίο η Αριστερά παραδοσιακά έχει ισχυρές αναφορές και ο ίδιος δεν χρειάζεται να αλλάξει πολιτική ταυτότητα για να το προσεγγίσει. Το δυσκολότερο βρίσκεται αλλού.

Η μεγάλη επιχείρηση επαναπροσέγγισης της μεσαίας τάξης

Αν υπάρχει μία κοινωνική κατηγορία που αποκαλύπτει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη τη στρατηγική Τσίπρα, είναι η μεσαία τάξη – και δεν είναι τυχαίο. Πρόκειται για το ακροατήριο στο οποίο ο Τσίπρας έχει ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό τραύμα από την περίοδο 2015-2019.

Ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι, μικροί επιχειρηματίες και σχετικά υψηλότερα αμειβόμενοι μισθωτοί συνέδεσαν σε μεγάλο βαθμό τη διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ με αυξημένες φορολογικές και ασφαλιστικές επιβαρύνσεις. Ακριβώς αυτό το παρελθόν επιστρατεύει τώρα και το ΠΑΣΟΚ, κατηγορώντας τον ότι σήμερα υπόσχεται φοροελαφρύνσεις στις ίδιες κοινωνικές κατηγορίες που επιβάρυνε όταν κυβερνούσε.

Γι’ αυτό και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι στο νέο πρόγραμμα βρίσκουμε κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για τα νομικά πρόσωπα, κατάργηση της προκαταβολής φόρου για τις ατομικές επιχειρήσεις και μείωσή της για τα νομικά πρόσωπα.

Εδώ ο Τσίπρας δεν μοιράζει απλώς οικονομικές ελαφρύνσεις, αλλά προσπαθεί να διορθώσει μια πολιτική σχέση που έσπασε.

Και πιθανότατα γνωρίζει ότι χωρίς τουλάχιστον μερική αποκατάσταση των δεσμών του με αυτή την κοινωνική ζώνη, επιστροφή σε ποσοστά κόμματος εξουσίας είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Οικογένειες με παιδιά: το άνοιγμα στο «κανονικό» κέντρο

Η δεύτερη μεγάλη κίνηση αφορά οικογένειες με παιδιά. Διπλασιασμός της φορολογικής έκπτωσης, καθολική προσχολική αγωγή, δωρεάν σχολικά γεύματα στο Δημοτικό, πρόσβαση παιδιών σε αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες.

Δεν πρόκειται για μέτρα αποκλειστικά προς τους οικονομικά αδύναμους. Ο Τσίπρας επιχειρεί να απευθυνθεί στην τυπική εργαζόμενη οικογένεια της μεσαίας τάξης, που μπορεί να μην αισθάνεται «φτωχή», αισθάνεται όμως διαρκώς στριμωγμένη.

Δύο μισθοί, ένα ή δύο παιδιά, ενοίκιο ή στεγαστικό, φροντιστήρια, μετακινήσεις, σούπερ μάρκετ και ένας οικογενειακός προϋπολογισμός που δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να κλείσει. Είναι ένα μεγάλο εκλογικό κοινό, λιγότερο ιδεολογικοποιημένο από το παραδοσιακό ακροατήριο της Αριστεράς και περισσότερο ευαίσθητο στο ερώτημα «τι μένει τελικά στην τσέπη μου».

Και είναι ακριβώς το κοινό που χρειάζεται ο Τσίπρας εάν θέλει να κινηθεί από την ανασύνθεση της Αριστεράς προς την πραγματική διεκδίκηση της εξουσίας.

Νέοι: το ακροατήριο που θέλει να κάνει ξανά δικό του

Ιδιαίτερα επιθετική είναι η στόχευση προς τη νέα γενιά – αναμενόμενο μεν, αλλά ενδιαφέρον το πώς το επιχειρεί. Ειδικά έάν λάβει κανείς υπόψη ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει εφαρμόσει μία σειρά μέτρων, όπως φοροελαφρύνσεις για τους νέους.

Η στεγαστική κρίση, οι χαμηλοί μισθοί, η δυσκολία ανεξαρτητοποίησης, οι σπουδές μακριά από το σπίτι και η αίσθηση ότι η νέα γενιά θα ζήσει χειρότερα από την προηγούμενη αποτέλεσαν κεντρικό κομμάτι της ομιλίας.

Τα 500 ευρώ τον μήνα για δέκα μήνες σε περίπου 80.000 φοιτητές περιφερειακών πανεπιστημίων που σπουδάζουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους είναι ίσως η πιο ευδιάκριτη παρέμβαση.

Αλλά υπάρχει και μια ευρύτερη πολιτική στόχευση. Ο Τσίπρας είχε κάποτε προνομιακή σχέση με τις νεότερες ηλικίες. Σήμερα όμως απέναντί του υπάρχουν περισσότερες επιλογές διαμαρτυρίας και αντισυστημικής ψήφου και ένα πολύ πιο κατακερματισμένο πολιτικό περιβάλλον. Επομένως η νέα γενιά είναι γι’ αυτόν ταυτόχρονα παλιά δεξαμενή και νέο πεδίο μάχης.

Συνταξιούχοι: εδώ υπάρχει μεγάλη δυσκολία – και πολιτικό χρέος

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η περίπτωση των συνταξιούχων. Η μηδενική συμμετοχή στα συνταγογραφούμενα φάρμακα που προέβαλε στην ομιλία του έχει προφανή κοινωνική αλλά και πολιτική στόχευση.

Οι μεγαλύτερες ηλικίες είναι μια τεράστια εκλογική δεξαμενή, στην οποία η ΝΔ διατηρεί παραδοσιακά σημαντική δύναμη. Για την ακρίβεια η παντοκρατορία Μητσοτάκη την τελευταία δεκαετία σε γκάλοπ και κάλπες, στηρίζεται σε μεγάλο και κρίσιμο βαθμό στην επιρροή του σε αυτά τα κοινωνικά στρώματα, που συμμετέχουν με υψηλά ποσοστά στις εκλογές

Ο Τσίπρας κουβαλά εδώ το δικό του παρελθόν. Το ΠΑΣΟΚ ήδη του υπενθύμισε την κατάργηση του ΕΚΑΣ και τις παρεμβάσεις της περιόδου της διακυβέρνησής του στις συντάξεις. Άρα το πρόβλημά του δεν είναι να πείσει έναν 70χρονο ότι τα δωρεάν φάρμακα είναι καλά. Είναι να τον πείσει ότι μπορεί να τον εμπιστευθεί ξανά. Και αυτό είναι πολύ δυσκολότερο.

Υγειονομικοί και εκπαιδευτικοί: επιστροφή στον κόσμο του κοινωνικού κράτους

Οι αυξήσεις των 500 ευρώ στους εργαζομένους της δημόσιας Υγείας και των 300 ευρώ στους εκπαιδευτικούς και τα μέλη ΔΕΠ έχουν επίσης ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον.

Εδώ ο Τσίπρας απευθύνεται σε ένα μορφωμένο, μισθωτό κοινό του δημόσιου τομέα που βρίσκεται σχετικά κοντά στον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς, αλλά δεν ανήκει αυτομάτως στον ίδιο. Και εδώ ο ανταγωνιστής δεν είναι μόνο η ΝΔ. Είναι και το ΠΑΣΟΚ.

Υγεία, Παιδεία, δημόσιες υπηρεσίες και κοινωνικό κράτος αποτελούν ιστορικά προνομιακά πεδία της Κεντροαριστεράς. Συνεπώς ο Τσίπρας επιχειρεί μέσα από αυτές τις εξαγγελίες να διεκδικήσει όχι μόνο ψήφους αλλά και την πολιτική ηγεμονία στον προοδευτικό χώρο.

Ακρίβεια: το μέτωπο από το οποίο θέλει να πάρει ψήφους απευθείας από τη ΝΔ

Η μείωση του ΦΠΑ στο 6% σε βασικά τρόφιμα και είδη καθημερινής ανάγκης και η δωρεάν μετακίνηση με τα μέσα μαζικής μεταφοράς Αθήνας και Θεσσαλονίκης έχουν διαφορετικό χαρακτήρα.

Πρόκειται για οριζόντια μέτρα, που δεν απευθύνονται μόνο στους «δικούς του», αλλά σχεδόν σε όλους. Και κυρίως στους πολίτες που δεν έχουν απαραίτητα ισχυρή πολιτική ταυτότητα αλλά αξιολογούν την κυβέρνηση μέσα από την καθημερινότητά τους: σούπερ μάρκετ, βενζίνη, λογαριασμούς, ενοίκιο, μετακινήσεις.

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο άμεση προσπάθεια του Τσίπρα να εισχωρήσει στο ίδιο το εκλογικό ακροατήριο της ΝΔ. Όχι στον σκληρό πυρήνα της, αλλά στους μετριοπαθείς ψηφοφόρους που την επέλεξαν για λόγους σταθερότητας και οικονομίας και σήμερα μπορεί να εμφανίζονται απογοητευμένοι από το κόστος ζωής.

Και ποιος πληρώνει; Εκεί βρίσκεται το αριστερό στίγμα

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά της εξίσωσης. Για να δώσει σε αυτούς που θέλει να προσεγγίσει, ο Τσίπρας πρέπει να δείξει και από ποιους θα πάρει. Και εδώ εγκαταλείπει τις μετακινήσεις προς το Κέντρο και επιστρέφει σε μια καθαρά αναδιανεμητική λογική – είναι ίσως το πιο ισχυρό στίγμα, που παρταπέμπει προς την αριστερά.

Υψηλά μερίσματα, μεγάλη ακίνητη περιουσία νομικών προσώπων, τράπεζες, υψηλά εισοδήματα και μεγάλος πλούτος βρίσκονται στην πλευρά που καλείται να σηκώσει μεγαλύτερο βάρος.

Η «Πατριωτική Εισφορά» για το πλουσιότερο 1% είναι περισσότερο από φορολογικό μέτρο. Είναι πολιτικό σύμβολο.

Ο Τσίπρας λέει ουσιαστικά στη μεσαία τάξη: «Δεν θα χρηματοδοτήσω αυτή τη φορά το κοινωνικό κράτος παίρνοντας περισσότερα από εσένα. Θα ζητήσω περισσότερα από αυτούς που έχουν πολύ περισσότερα».

Ακριβώς επειδή η μεσαία τάξη θυμάται το αντίθετο από την προηγούμενη διακυβέρνησή του, αυτή η υπόσχεση είναι κρίσιμη για ολόκληρη την προσπάθεια επανατοποθέτησής του.

Ο πραγματικός στόχος: μια νέα κοινωνική συμμαχία από την Αριστερά μέχρι το Κέντρο

Αν βάλει κανείς όλα τα κομμάτια μαζί, η στρατηγική γίνεται αρκετά καθαρή. Ο Τσίπρας δεν μπορεί να επιστρέψει στην εξουσία συγκεντρώνοντας απλώς τους απογοητευμένους ψηφοφόρους του παλιού ΣΥΡΙΖΑ.

Χρειάζεται κάτι πολύ μεγαλύτερο. Χρειάζεται τους μισθωτούς που πιέζονται από την ακρίβεια. Τους νέους που δεν μπορούν να φύγουν από το πατρικό τους. Τους γονείς που βλέπουν το διαθέσιμο εισόδημα να εξανεμίζεται. Τους δημόσιους λειτουργούς που αισθάνονται υποτιμημένοι. Τους συνταξιούχους. Αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζεται ξανά τους μικρομεσαίους και τα μεσαία στρώματα που έχασε όταν κυβέρνησε.

Εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη δυσκολία του.

• Για τους οικονομικά ασθενέστερους μπορεί να είναι ακόμη ένας φυσικός πολιτικός συνομιλητής.

• Για τη μεσαία τάξη πρέπει πρώτα να ξεπεράσει τον ίδιο του τον εαυτό.

• Για τους συνταξιούχους πρέπει να νικήσει τη μνήμη της προηγούμενης διακυβέρνησής του.

• Για τους κεντρώους πρέπει να αποδείξει ότι η οικονομική ασφάλεια δεν κινδυνεύει από την επιστροφή του.

• Και για τους νέους πρέπει να αποδείξει ότι δεν αποτελεί απλώς μια επιστροφή ενός πολιτικού από το παρελθόν.

• Γι’ αυτό και το οικονομικό πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης είναι τελικά κάτι περισσότερο από οικονομικό πρόγραμμα.

Είναι η απόπειρα του Τσίπρα να κατασκευάσει την κοινωνική συμμαχία που θα μπορούσε να τον ξανακάνει πρωθυπουργό.

Το δύσκολο δεν είναι να βρει τις ομάδες στις οποίες πρέπει να απευθυνθεί – αυτές φαίνονται πλέον καθαρά. Το δύσκολο είναι ότι οι κοινωνικές ομάδες που χρειάζεται περισσότερο είναι ακριβώς εκείνες στις οποίες έχει να απολογηθεί περισσότερο.

Διαβάστε επίσης

Η ΕΛΑΣ εξηγεί πώς θα βρεθεί το πιο πλούσιο 1% για την Πατριωτική Εισφορά και τι θα κάνει το Ταμείο Σύγκλισης με ΔΕΗ, κατοικίες, ενέργεια, Θράκη

Ο «νέος» Τσίπρας απέναντι στον παλιό εαυτό του – Τι άλλαξε πραγματικά, πού πείθει και πού η κυβερνητική κριτική βρίσκει στόχο

Στο Νεπάλ και στις μετρήσεις της… Interview τέτοιες θεαματικές αλλαγές στο «τοπίο» σε ελάχιστες μέρες

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.