WSJ: Πώς η 11η Σεπτεμβρίου άλλαξε πραγματικά τον κόσμο – Η «χαμένη δεκαετία των ΗΠΑ» και η «άνοδος» Κίνας και Ρωσίας

Takeaways by to pontiki AI

• Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου αποτέλεσαν σημείο καμπής για την παγκόσμια τάξη, κυρίως λόγω της απόφασης των ΗΠΑ να αναλωθούν σε μακροχρόνιους πολέμους στη Μέση Ανατολή.
• Η εστίαση της Ουάσινγκτον στον «Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας» απορρόφησε κρίσιμους πόρους και χρόνο, επιτρέποντας στην Κίνα και τη Ρωσία να ενισχύσουν τη γεωπολιτική και στρατιωτική τους ισχύ.
• Η ένταξη της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου το 2001, σε συνδυασμό με τη μεταφορά δυτικής τεχνογνωσίας, επέτρεψε στο Πεκίνο να αναδειχθεί σε κυρίαρχη οικονομική και στρατιωτική δύναμη.
• Παράλληλα, η εσωτερική δυσαρέσκεια για τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης και τις πολεμικές εμπλοκές ενίσχυσε τον απομονωτισμό και την πολιτική πόλωση στις ΗΠΑ.
• Κατά την WSJ οι μεταγενέστερες επιλογές των αμερικανικών κυβερνήσεων διαμόρφωσαν το σημερινό τοπίο περισσότερο από το ίδιο το τρομοκρατικό χτύπημα.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, το αποτύπωμά τους στην παγκόσμια τάξη παραμένει τεράστιο. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση της Wall Street Journal, αυτό που άλλαξε καθοριστικά τις διεθνείς ισορροπίες δεν ήταν μόνο το τρομοκρατικό χτύπημα, αλλά κυρίως οι επιλογές που ακολούθησαν.

Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 θεωρήθηκαν από την πρώτη στιγμή σημείο καμπής. Η Ουάσινγκτον μίλησε για έναν «διαφορετικό κόσμο» και ξεκίνησε έναν παγκόσμιο «Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας».

Η πραγματική αλλαγή, ωστόσο, ήρθε κυρίως από την αμερικανική αντίδραση. Οι ΗΠΑ αφιέρωσαν τεράστιους στρατιωτικούς, οικονομικούς και πολιτικούς πόρους στους πολέμους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, την ώρα που άλλες δυνάμεις, κυρίως η Κίνα και η Ρωσία, ενίσχυαν σταδιακά τη θέση τους.

Οι ΗΠΑ πριν από την 11η Σεπτεμβρίου

Για να γίνει κατανοητή η αλλαγή, έχει σημασία το πού βρίσκονταν οι ΗΠΑ πριν από τις επιθέσεις.

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η αμερικανική κυριαρχία έμοιαζε αδιαμφισβήτητη. Η νίκη στον πρώτο Πόλεμο του Κόλπου είχε ενισχύσει την εικόνα μιας στρατιωτικής υπερδύναμης που μπορούσε να αντιμετωπίζει απειλές μακριά από τα σύνορά της, γρήγορα και με σχετικά περιορισμένες απώλειες.

Παράλληλα, κυριαρχούσε η πεποίθηση ότι η οικονομική ενσωμάτωση χωρών όπως η Κίνα και η Ρωσία στο παγκόσμιο σύστημα θα τις έφερνε πιο κοντά στη Δύση.

Η Ουάσινγκτον:

• υποστήριξε την ενσωμάτωση της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία,
• καλωσόρισε τη Ρωσία στην ομάδα των ισχυρότερων οικονομιών, μετατρέποντας την G7 σε G8,
• θεωρούσε ότι το εμπόριο και οι οικονομικοί δεσμοί θα περιόριζαν τις πιθανότητες νέων μεγάλων γεωπολιτικών συγκρούσεων.

Υπήρχαν, πάντως, ήδη προειδοποιήσεις ότι μια οικονομικά ισχυρότερη Κίνα θα μετέτρεπε αργότερα την οικονομική της δύναμη σε στρατιωτική, ενώ αναλυτές τόνιζαν ότι οι ΗΠΑ δεν έπρεπε να επιτρέψουν την ανάδυση μιας δύναμης ικανής να αμφισβητήσει την κυριαρχία τους στην Ευρασία.

Οι πόλεμοι που απορρόφησαν τις ΗΠΑ

Μετά τις επιθέσεις, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Αφγανιστάν για να πλήξουν την Αλ Κάιντα, η οποία είχε οργανώσει τα χτυπήματα.

Ακολούθησε η εισβολή στο Ιράκ, με βασικό επιχείρημα, μεταξύ άλλων, την ύπαρξη όπλων μαζικής καταστροφής, τα οποία τελικά δεν βρέθηκαν.

Οι δύο μακροχρόνιοι πόλεμοι:

• κόστισαν τη ζωή σε περισσότερους από 7.000 Αμερικανούς στρατιωτικούς,
• προκάλεσαν εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους Αφγανών και Ιρακινών στρατιωτικών, αστυνομικών και αμάχων,
• κόστισαν στις ΗΠΑ αρκετά τρισεκατομμύρια δολάρια,
• απορρόφησαν επί χρόνια την προσοχή διαδοχικών αμερικανικών κυβερνήσεων.

Την ίδια στιγμή, το διεθνές σύστημα άρχιζε να επιστρέφει στον ανταγωνισμό μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχθηκαν αργότερα ότι ο Πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας απορρόφησε χρόνο, ενέργεια και πόρους που θα μπορούσαν να είχαν διοχετευθεί στη διαμόρφωση μιας πιο ισχυρής αμερικανικής στρατηγικής στην Ασία.

Η άνοδος της Κίνας και η ημερομηνία-κλειδί

Μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις εκείνης της περιόδου δεν είχε άμεση σχέση με την τρομοκρατία.

Στις 11 Δεκεμβρίου 2001, μόλις τρεις μήνες μετά τις επιθέσεις, η Κίνα έγινε επίσημα μέλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου.

Η ένταξή της, την οποία είχαν υποστηρίξει τόσο η Ουάσινγκτον όσο και μεγάλες αμερικανικές επιχειρήσεις, άνοιξε περισσότερο την κινεζική οικονομία στο παγκόσμιο εμπόριο και έδωσε στη χώρα μεγαλύτερη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές.

Η αλλαγή ήταν εντυπωσιακή:

• οι κινεζικές εξαγωγές εμπορευμάτων αυξήθηκαν από 266 δισ. δολάρια το 2001 σε 3,58 τρισ. δολάρια το 2024,
• το μερίδιο της Κίνας στις παγκόσμιες εξαγωγές αυξήθηκε από περίπου 4% σε 15%,
• ξένες επιχειρήσεις μετέφεραν ολοένα μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους στην Κίνα λόγω του χαμηλότερου κόστους,
• εργοστάσια έκλεισαν και θέσεις εργασίας χάθηκαν στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες.

Οι οικονομολόγοι χαρακτήρισαν αυτή την ανατροπή «κινεζικό σοκ».

Παράλληλα αυξήθηκαν οι καταγγελίες ότι το Πεκίνο έκλεβε πνευματική ιδιοκτησία, πίεζε ξένες εταιρείες να μεταφέρουν τεχνολογία, επιδοτούσε κρατικές επιχειρήσεις και παραβίαζε ή παρέκαμπτε δεσμεύσεις του απέναντι στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου.

Η χαμένη ευκαιρία στην Ασία

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα της ανάλυσης είναι ότι οι ΗΠΑ, απορροφημένες από τους πολέμους στη Μέση Ανατολή και τη Νότια Ασία, άργησαν να διαχειριστούν την άνοδο της Κίνας.

Θα μπορούσαν, σύμφωνα με αναλυτές και διπλωμάτες, να είχαν κινηθεί νωρίτερα:

• επιβάλλοντας αυστηρότερα εμπορικά μέτρα,
• χρησιμοποιώντας αποτελεσματικότερα τις δικλίδες ασφαλείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου,
• δημιουργώντας εναλλακτικές εμπορικές συμμαχίες,
• ενισχύοντας νωρίτερα τη στρατιωτική παρουσία και τις συμμαχίες τους στον Ειρηνικό.

Η απόσπαση της αμερικανικής προσοχής ήταν εμφανής ακόμη και σε διπλωματικό επίπεδο. Στελέχη της κυβέρνησης Τζορτζ Μπους απουσίασαν από σημαντικές περιφερειακές συναντήσεις στην Ασία, μεταξύ των οποίων σύνοδοι της Ένωσης Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Η κυβέρνηση Μπαράκ Ομπάμα επιχείρησε αργότερα μια «στροφή προς την Ασία» και προώθησε την Εταιρική Σχέση του Ειρηνικού, μια εμπορική συμφωνία που αρχικά θα άφηνε εκτός την Κίνα.

Όμως στο μεταξύ η αμερικανική κοινή γνώμη είχε στραφεί έντονα εναντίον των μεγάλων εμπορικών συμφωνιών και οι ΗΠΑ τελικά δεν συμμετείχαν.

Οι κυβερνήσεις Τραμπ και Μπάιντεν επιχείρησαν αργότερα να περιορίσουν την κινεζική ισχύ με:

• δασμούς,
• ελέγχους στις εξαγωγές,
• περιορισμούς στην πρόσβαση σε προηγμένη τεχνολογία,
• αποκλεισμό κινεζικών εταιρειών από αμερικανικές αγορές και τεχνολογίες.

Όμως η Κίνα είχε ήδη περάσει το κρίσιμο σημείο της ανάπτυξής της.

Διέθετε πλέον τεράστια βιομηχανική βάση, κρατικά υποστηριζόμενο καπιταλιστικό μοντέλο, μακροπρόθεσμο επενδυτικό σχεδιασμό και δυνατότητα να παρακάμπτει μέρος των δυτικών περιορισμών.

Κίνα: Από την οικονομική στη στρατιωτική ισχύ

Η οικονομική άνοδος της Κίνας συνοδεύτηκε από ταχεία στρατιωτική ενίσχυση.

Το Πεκίνο:

• στρατιωτικοποίησε περιοχές της Νότιας Σινικής Θάλασσας,
• δημιούργησε τεχνητά νησιά και στρατιωτικές εγκαταστάσεις,
• αύξησε την πίεση προς γειτονικές χώρες,
• έθεσε σε υπηρεσία το πρώτο αεροπλανοφόρο το 2012, το δεύτερο το 2019 και το τρίτο το 2025.

Η οικονομική δύναμη μετατράπηκε έτσι σταδιακά σε στρατηγική και στρατιωτική ισχύ.

Η Ρωσία επέστρεψε ως μεγάλη απειλή

Παράλληλα, η Ρωσία ακολούθησε ολοένα πιο επιθετική πορεία.

Η εισβολή στη Γεωργία το 2008 και η προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 δεν οδήγησαν σε αποτροπή της περαιτέρω ρωσικής επέκτασης. Ακολούθησε η πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία.

Η κριτική που διατυπώθηκε εκ των υστέρων είναι ότι η Δύση θα μπορούσε να είχε κινηθεί νωρίτερα, με αυστηρότερες κυρώσεις και μεγαλύτερη στρατιωτική ενίσχυση των ευάλωτων γειτονικών χωρών της Ρωσίας.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι, την ώρα που η Ουάσινγκτον παρέμενε επικεντρωμένη στον Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας, τόσο η Κίνα στην Ανατολική Ασία όσο και η Ρωσία στην Ευρώπη ενίσχυαν την ικανότητά τους να αμφισβητούν την αμερικανική ισχύ.

Ο ρόλος των δυτικών επιχειρήσεων

Η άνοδος της Κίνας, πάντως, δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην αμερικανική εξωτερική πολιτική μετά την 11η Σεπτεμβρίου.

Η οικονομική φιλελευθεροποίηση της χώρας είχε ξεκινήσει ήδη από το 1978, ενώ σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι ίδιες οι δυτικές επιχειρήσεις.

Για δεκαετίες, εταιρείες από τις ΗΠΑ και άλλες δυτικές χώρες μετέφεραν στην Κίνα:

• παραγωγικές δυνατότητες,
• τεχνογνωσία,
• βιομηχανικές μεθόδους,
• εφοδιαστικές αλυσίδες και τεχνική εμπειρία.

Το αντάλλαγμα ήταν χαμηλότερο κόστος παραγωγής, υψηλότερα περιθώρια κέρδους και βραχυπρόθεσμα οφέλη για τους μετόχους.

Στην πορεία, όμως, συνέβαλαν στη δημιουργία των κινεζικών επιχειρήσεων που σήμερα ανταγωνίζονται τις δυτικές εταιρείες στις παγκόσμιες αγορές.

Η απογοήτευση από την παγκοσμιοποίηση

Οι ανατροπές μετά την 11η Σεπτεμβρίου δεν περιορίστηκαν στη γεωπολιτική.

Η άνοδος της Κίνας, η απώλεια βιομηχανικών θέσεων εργασίας, οι πόλεμοι, η μετανάστευση και η χρηματοπιστωτική κρίση ενίσχυσαν την πολιτική δυσαρέσκεια στις ΗΠΑ.

Μέχρι το 2025, μόλις το 17% των Αμερικανών δήλωνε ότι εμπιστεύεται την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να πράττει το σωστό, σύμφωνα με το Pew Research Center.

Η δυσαρέσκεια αυτή ενίσχυσε απομονωτικές και εθνικιστικές τάσεις και συνέβαλε στην άνοδο του κινήματος «Πρώτα η Αμερική» του Ντόναλντ Τραμπ.

Παράλληλα, αυξήθηκε η αμφισβήτηση θεσμών και συμμαχιών όπως:

• το ΝΑΤΟ,
• ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου,
• οι αμερικανικές συμμαχίες στην Ευρώπη,
• συνολικά η πολυμερής, βασισμένη σε κανόνες διεθνής τάξη.

Ανάλογες πολιτικές εντάσεις εμφανίστηκαν και στην Ευρώπη, μαζί με την ενίσχυση της δεξιάς, της ξενοφοβίας και της αμφισβήτησης θεσμών όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Όμως όλα δεν ξεκίνησαν το 2001

Η ίδια η ανάλυση επισημαίνει ότι θα ήταν υπερβολικό να αποδοθούν όλες αυτές οι αλλαγές στην 11η Σεπτεμβρίου.

Η αποβιομηχάνιση των ΗΠΑ είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα. Οι θέσεις εργασίας στην αμερικανική μεταποίηση είχαν κορυφωθεί ήδη από το 1979, ενώ εργοστάσια και παραγωγή μεταφέρονταν για χρόνια σε χώρες με χαμηλότερο εργατικό κόστος.

Πριν ακόμη από το «κινεζικό σοκ», η αμερικανική αυτοκινητοβιομηχανία είχε αντιμετωπίσει το λεγόμενο «ιαπωνικό σοκ» και τον έντονο ανταγωνισμό από την Ιαπωνία.

Η παγκοσμιοποίηση, η κοινωνική αναταραχή και ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων ήταν επομένως τάσεις που είχαν ήδη τεθεί σε κίνηση.

Η πραγματική κληρονομιά της 11ης Σεπτεμβρίου

Η 11η Σεπτεμβρίου δεν δημιούργησε από μόνη της τη σημερινή παγκόσμια τάξη.

Έπαιξε όμως καθοριστικό ρόλο μέσω των αποφάσεων που έλαβαν οι ΗΠΑ μετά τις επιθέσεις, αλλά και μέσω των παρεμβάσεων που δεν έκαναν.

Ενώ η Ουάσινγκτον αφιέρωνε τεράστιους πόρους στον Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας, η Κίνα ενίσχυε την οικονομική και στρατιωτική της ισχύ, η Ρωσία επέστρεφε ως επιθετική δύναμη και η εμπιστοσύνη στην παγκοσμιοποίηση υποχωρούσε.

Υπό αυτή την έννοια, η 11η Σεπτεμβρίου άλλαξε πράγματι τον κόσμο, αλλά κυρίως μέσα από όσα ακολούθησαν, συμπεραίνει η Wall Street Journal.

Διαβάστε επίσης

Κύπρος: Συναγερμός στο αεροδρόμιο Λάρνακας μετά από απειλή για βόμβα σε αεροσκάφος

Πέθανε η Έμα Μπονίνο, ιστορική μορφή των Ιταλών Ριζοσπαστών και ακτιβίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα

«Η επόμενη “11η Σεπτεμβρίου” μπορεί ήδη να προετοιμάζεται εκεί που δεν κοιτάμε» – Τι δήλωσε ο αρχηγός της MI5

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.