Υπό απειλή Ορμούζ και Μπαμπ Ελ Μαντέμπ – Οι Χούθι σφίγγουν τον κλοιό επιδιώκοντας μια κατάσταση μόνιμης αβεβαιότητας

Η αυξανόμενη απειλή των Χούθι στα παράλια της δυτικής Υεμένης, σε συνδυασμό με την παρατεταμένη κρίση στα Στενά του Ορμούζ, δυσχεραίνει περαιτέρω την ομαλή ροή του παγκόσμιου εμπορίου και του πετρελαίου.

Η ταχύτατη προέλαση των Χούθι στη νοτιοδυτική Υεμένη μεταβάλλει πλέον τα δεδομένα ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα και προσδίδει νέα διάσταση στον παρατεταμένο πόλεμο που διεξάγεται στη Μέση Ανατολή. Η κατάληψη της Μόκα (10 Σεπτεμβρίου) και η επέκταση της παρουσίας των Υεμενιτών ανταρτών προς το Ντουμπάμπ και το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη εξέλιξη στον εμφύλιο της Υεμένης. Αφορά ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη.

Η κατάληψη του Περίμ, του νησιού που βρίσκεται μέσα στα Στενά του Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, δίνει στους Χούθι τη δυνατότητα να επιτηρούν και να απειλούν άμεσα τηναυσιπλοΐα. Το Reuters επισήμανε ότι η εξέλιξη αυτή συνιστά νέα απειλή για τις ροές πετρελαίου και για τη λειτουργία μιας από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.

Το ζητούμενο πλέον για τους Χούθι δεν είναι να κλείσουν το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ. Αρκεί να δημιουργήσουν ένα κλίμα ανασφάλειας, ώστε η διέλευση των πλοίων να γίνεται ολοένα πιο δύσκολη, επικίνδυνη και δαπανηρή.

Η απειλή των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα

Οι επιθετικές ενέργειες των Χούθι στρέφονται εναντίον των δυνάμεων της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης (ROYG). Η ταχύτητα της προέλασής τους δείχνει ότι η ισορροπία στο δυτικό μέτωπο της Υεμένης έχει μεταβληθεί δραματικά. Μετά την κατάληψη της Μόκα, κινήθηκαν προς το Ντουμπάμπ και τις νήσους Χάνις, ενώ στη συνέχεια κατέλαβαν και τη νήσο Περίμ, η οποία βρίσκεται στο κέντρο των Στενών. Η παρουσία τους στο νησί, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη συστημάτων επιτήρησης, τους δίνει τη δυνατότητα να παρακολουθούν και να απειλούν άμεσα τη ναυσιπλοΐα. Η γεωγραφία, επομένως, λειτουργεί υπέρ των Χούθι.

Δεν χρειάζεται να διαθέτουν μεγάλο στόλο ούτε να πραγματοποιούν επιθέσεις εναντίον όλων των πλοίων. Αρκεί να διαθέτουν την ικανότητα να επιλέγουν πότε και εναντίον ποιου πλοίου θα ασκήσουν πίεση. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της νέας κατάστασης που έχει διαμορφωθεί στη νότια είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας.

Ένας πλήρης αποκλεισμός του Μπαμπ Ελ Μαντέμπ θα προκαλούσε πιθανότατα άμεση και μαζική στρατιωτική αντίδραση. Αντίθετα, μια κατάστασημόνιμης αβεβαιότητας μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο αποτελεσματική για τους φιλοϊρανούς Υεμενίτες αντάρτες. Ένα εμπορικό πλοίο δεν χρειάζεται να χτυπηθεί με πυραύλους ή drones για να αλλάξει πορεία. Αρκεί οι ναυτιλιακές εταιρείες να θεωρήσουν ότι η διέλευση από τα Στενά έχει γίνει υπερβολικά επικίνδυνη.

Η κατάληψη του Περίμ και η παρουσία των Χούθι κατά μήκος της δυτικής ακτής μειώνουν σημαντικά την απόσταση από την οποία μπορούν να απειλήσουν τη ναυσιπλοΐα. Το γεγονός ότι το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ είναι στενό θαλάσσιο πέρασμα και ότι οι εναλλακτικές διαδρομές είναι ιδιαίτερα δαπανηρές πολλαπλασιάζει τις επιπτώσεις της απειλής. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η σημερινή κατάσταση δεν είναι απλώς μια νέα φάση του πολέμου στην Υεμένη, αλλά μείζον πρόβλημα διεθνούς ναυτιλιακής και ενεργειακής ασφάλειας.

Μέχρι σήμερα οι Χούθι απειλούσαν τη ναυσιπλοΐα από περιοχές που βρίσκονταν αρκετά μακριά από το ίδιο το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ. Η νέα τους θέση αλλάζει τα δεδομένα. Βρίσκονται πλέον πολύ πιο κοντά στο σημείο όπου η Ερυθρά Θάλασσα συναντά τον Κόλπο του Άντεν. Το αποτέλεσμα είναι ότι η απειλή μπορεί να γίνει περισσότερο στοχευμένη, περισσότερο επιλεκτική καιπιθανώς δυσκολότερη στην αντιμετώπισή της.

Στόχος οι εξαγωγές σαουδαραβικού πετρελαίου

Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται αντιμέτωπη με ταυτόχρονη πίεση στις χερσαίες, θαλάσσιες και ενεργειακές της υποδομές. Οι Χούθι έχουν πραγματοποιήσει επανειλημμένες επιθέσεις με drones και πυραύλους εναντίον σαουδαραβικών στόχων, ενώ η προέλασή τους προς το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ απειλεί μία κρίσιμη εναλλακτική οδό για τις εξαγωγές του σαουδαραβικού πετρελαίου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο αγωγός Ανατολής – Δύσης (East – West Pipeline), ο οποίος μεταφέρει σημαντικές ποσότητες αργού πετρελαίου από την ανατολική Σαουδική Αραβία προς τις εγκαταστάσεις και το λιμάνι του Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η επίθεση στον αγωγό δεν αποδίδεται αποκλειστικά στους Χούθι. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η επίθεση προήλθε από το Ιράκ καιαποδίδεται σε φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές που δραστηριοποιούνται εκεί. Η Σαουδική Αραβία έκλεισε προσωρινά τον αγωγό, ενώ οι ιρακινές αρχές ανακοίνωσαν έρευνα αφού διαπιστώθηκε ότι οι επιθέσεις κατά σαουδαραβικών στόχων είχαν εκτοξευθεί από το έδαφός τους.

Άλλο το μέτωπο των Χούθι στην Υεμένη και άλλο η δράση των φιλοϊρανικών δικτύων στο Ιράκ. Ωστόσο, από στρατηγικής πλευράς, οι δύο εξελίξεις κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση, που δεν είναι άλλη από τον περιορισμό της δυνατότητας του Ριάντ να εξάγει πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές.

Ο αγωγός πετρελαίου Ανατολής – Δύσης είχε αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, όταν η κρίση στο Ορμούζ περιόρισε τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο. Ο εν λόγω αγωγός έχει συνολική δυναμικότητα μεταφοράςέως περίπου 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως και επιτρέπει στη Σαουδική Αραβία να μεταφέρει πετρέλαιο προς τη δυτική ακτή και να το εξάγει από το Γιανμπού παρακάμπτοντας το Ορμούζ.

Η πίεση περνά πλέον και στις τιμές

Εάν, λοιπόν, πιέζεται το Ορμούζ, απειλείται το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ και ταυτόχρονα τίθεται εκτός λειτουργίας η βασική χερσαία εναλλακτική διαδρομή της Σαουδικής Αραβίας, το πρόβλημα αποκτά εντελώς διαφορετική διάσταση.

Οι αγορές έχουν ήδη αρχίσει να αποτιμούν αυτή τη γεωπολιτική αλληλεπίδραση. Στις 10 Σεπτεμβρίου, όταν οι Χούθι είχαν καταλάβει τη Μόκα και πλησίαζαν ακόμη περισσότερο το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, το Brent αυξήθηκε περισσότερο από 6% και έκλεισε στα 107,63 δολάρια το βαρέλι. Η άνοδος συνδεόταν με τον συνδυασμό των προβλημάτων στο Ορμούζ, των επιθέσεων εναντίον πλοίων και των εξελίξεων στην Υεμένη και τη Σαουδική Αραβία.

Στις 15 Σεπτεμβρίου η εικόνα επιδεινώθηκε, καθώς το Brent αυξήθηκε κατά 2,81 δολάρια, φτάνοντας τα 108,49 δολάρια το βαρέλι. Το Reuters συνέδεσε την άνοδο με τις νέες επιθέσεις, την αναστολή φορτώσεων πετρελαίου στο Γιανμπού και τις ευρύτερες ανησυχίες για τις σαουδαραβικές εξαγωγές.

Η σημασία του Γιανμπού είναι ιδιαίτερη. Αν περιοριστεί ταυτόχρονα η δυνατότητα μεταφοράς πετρελαίου μέσω του αγωγού και η δυνατότητα ασφαλούς εξαγωγής από την Ερυθρά Θάλασσα, τότε η Σαουδική Αραβία χάνει ένα σημαντικό μέρος της ευελιξίας που της προσφέρει η δυτική της ακτή. Έτσι, η κρίση παύει να αφορά μόνο τη ναυσιπλοΐα. Μετατρέπεται σε πρόβλημα παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία των εξελίξεων. Στο Ορμούζ, το Ιράν επιχειρεί να αποκτήσει μεγαλύτερο λόγο για το καθεστώς λειτουργίας του στρατηγικού στενού. Στην Υεμένη οι Χούθι δημιουργούν πίεση στο Μπαμπ Ελ Μαντέμπ. Στο Ιράκ φιλοϊρανικά δίκτυα μπορούν να πλήξουν κρίσιμες σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές.

Δεν πρόκειται αναγκαστικά γιαέναν κοινό στρατηγικό σχεδιασμό, στον οποίο κάθε επίθεση υπαγορεύεται απευθείας από την Τεχεράνη. Υπάρχουν διαφορετικοί παίκτες, διαφορετικά συμφέροντα και διαφορετικά μέτωπα. Υπάρχει όμως ένα κοινό στρατηγικό αποτέλεσμα, καθώς οι εναλλακτικές οδοί μεταφοράς ενέργειας και εμπορευμάτων περιορίζονται ταυτόχρονα. Και αυτό ακριβώς αυξάνει τη διαπραγματευτική ισχύ του Ιράν.

Το νέο γεωπολιτικό τρίγωνο

Θα ήταν λάθος, πάντως, να αντιμετωπιστούν οι Χούθι ως ένα απλό εργαλείο της Τεχεράνης. Διαθέτουν δική τους πολιτική ατζέντα, δικές τους απαιτήσεις και δικούς τους υπολογισμούς. Η πίεση προς τη Σαουδική Αραβία συνδέεται με την επιδίωξή τους να τερματιστούν οι σαουδαραβικές επιχειρήσεις στην Υεμένη,να αρθεί ο αποκλεισμός λιμανιών και αεροδρομίων και να υπάρξουν οικονομικές παραχωρήσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι στόχοι τους συγκρούονται με τα ιρανικά συμφέροντα. Αντιθέτως, στην παρούσα συγκυρία συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό. Η Τεχεράνη κερδίζει από την αύξηση της πίεσης στις ΗΠΑ και στους συμμάχους τους, ενώ οι Χούθι κερδίζουν από την αύξηση της πίεσης προς τη Σαουδική Αραβία. Το αποτέλεσμα είναι μια μορφή στρατηγικής σύγκλισης, χωρίς να απαιτείται απόλυτος επιχειρησιακός έλεγχος από την Τεχεράνη.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, διαμορφώθηκε το νέο γεωπολιτικό τρίγωνο «Ορμούζ, Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, σαουδαραβικός αγωγός Ανατολής – Δύσης». Το Ορμούζ ελέγχει την κύρια θαλάσσια έξοδο του πετρελαίου του Περσικού Κόλπου. Το Μπαμπ Ελ Μαντέμπ ελέγχει την είσοδο και έξοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα και μέσω της Διώρυγας του Σουέζ τη σύνδεση με τη Μεσόγειο και την Ευρώπη. Ο αγωγός Ανατολής – Δύσης αποτελεί τη χερσαία εναλλακτική της Σαουδικής Αραβίας απέναντι στο Ορμούζ.

Εάν και οι τρεις αυτές ενεργειακές αρτηρίες βρεθούν ταυτόχρονα υπό πίεση, τότε αυξάνεται δραματικά ο κίνδυνος σοβαρών διαταραχών στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.

Βαριές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο

Οι κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης επιχείρησαν τις τελευταίες ημέρες να σταματήσουν την προέλαση των Χούθι προς τον Νότο. Ωστόσο η κατάσταση ασφαλείας στην περιοχή έχει ήδη αλλάξει. Οι Χούθι ελέγχουν τις δυτικές ακτές της Υεμένης, κατέλαβαν τη νήσο Περίμ και επέκτειναν την παρουσία τους προς τα νησιά Χάνις. Η κατάληψη αυτών των θέσεων τους δίνει πλέον τη δυνατότητα να επηρεάζουν άμεσα τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή.

Αν οι Χούθι καταφέρουν να διατηρήσουν τον έλεγχο της Μόκα, του Ντουμπάμπ, του Περίμ και των Χάνις, θα έχουν αποκτήσει ακριβώς αυτό που χρειάζονται. Θα έχουν αποκτήσει τη δυνατότητα να καταστήσουν το παγκόσμιο εμπόριο πιο ακριβό, πιο αργό και πιο επικίνδυνο.

Σε συνδυασμό με την κρίση στο Ορμούζ και την πίεση στις σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές, δημιουργείται ένα νέο και ιδιαίτερα επικίνδυνο γεωπολιτικό περιβάλλον.Για πρώτη φορά, οι δύο μεγάλες θαλάσσιες πύλες μεταξύ του Ινδικού Ωκεανού, της Μέσης Ανατολής και της Ευρώπης βρίσκονται ταυτόχρονα υπό σοβαρή απειλή.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Βουλευτής «καρφώνει» Τραμπ: «Ασυγκράτητος, ούρλιαζε σε μια ανεξέλεγκτη έκρηξη θυμού» για το Κέντρο Κένεντι

Από το χειροκρότημα της Βενετίας στο στόχαστρο ισραηλινών υπουργών και ακροδεξιών: Κλιμακώνονται οι απειλές κατά των δημιουργών του «NAZA»

Ιταλία: Η Μελόνι κυνηγάει ψήφους και καταργεί τα τέλη κυκλοφορίας για τα περισσότερα οχήματα ενόψει των εκλογών

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.