Κριτική ταινιών: «Οι αετοί της δημοκρατίας» και «Η σκιά του πατέρα μου» – Η Αφρική στο κινηματογραφικό προσκήνιο

Διάγουμε μια εβδομάδα κατά την οποία η Αφρική εκπροσωπείται σθεναρά στις κινηματογραφικές αίθουσες, είτε στην υποσαχάρια είτε στην «αραβική» εκδοχή της, με δύο αξιοπρόσεκτες ταινίες.

Στην πρώτη, βρίσκεται στο προσκήνιο η Νιγηρία, ένας πατέρας και δυό παιδιά, που βρίσκονται για μία ημέρα στην πρωτεύουσα Λάγος, λίγο πριν την ανακοίνωση των εκλογικών αποτελεσμάτων. Στη δεύτερη, η οποία ολοκληρώνει την «Τριλογία του Καΐρου», όπως ονομάστηκε, ο Ταρίκ Σαλέχ προσπαθεί να καταδείξει τον τρόπο διακυβέρνησης του Αλ Σίσι, μέσα από τα γυρίσματα μιας ταινίας, με θέμα το πρόσωπο του σημερινού κυβερνήτη της Αιγύπτου. Έργα ταυτοχρόνως πολιτικά και ανθρώπινα. Πώς οι ανθρώπινες υπάρξεις καταπλακώνονται από τη σκιά της εξουσίας…

Στην Αίγυπτο του Αλ Σίσι

Τίτλος ταινίας: «Οι αετοί της δημοκρατίας»

Σύνοψη: Ένας ηθοποιός- σύμβολο για τον αιγυπτιακό λαό, βρίσκεται στην κυβερνητική μέγγενη του προέδρου Αλ Σίσι, καθώς του ζητείται να τον υποδυθεί σε έναν ρόλο που απεικονίζει τον τρόπο με τον οποίον έφθασε στην εξουσία. Ο ηθοποιός Φάχμι προσπαθεί να αποφύγει την ερμηνεία, αλλά οι πιέσεις που δέχεται τον φέρνουν σε δεινή θέση.

Σκηνοθεσία: Ταρίκ Σαλέχ

Παίζουν: Ταρέκ Ταρέκ, Λίνα Χούντρι, Σίρινγκ Ντίμπις, Αμρ Γουάκον

Ο Αιγύπτιος σκηνοθέτης Ταρίκ Σαλέχ κινηματογραφεί μια ταινία μέσα στην ταινία, καθώς το ιερό τέρας του αιγυπτιακού κινηματογράφου, με το όνομα Φάχμι, καλείται να υποδυθεί τον πρόεδρο Αλ Σίσι. Αρχικώς είναι αντίθετος σε κάτι τέτοιο, καθώς τυγχάνει βαθιά αντικαθεστωτικός. Οι πιέσεις που δέχεται, ωστόσο, κυρίως με την απειλή της ζωής του γιού του, τον υποχρεώνουν να δεχτεί και να υπηρετήσει την επιθυμία του καθεστώτος, μετατρεπόμενος σε ένα είδος «Σίντλερ». Προσπαθεί, αρχικά, να βοηθήσει τους αντιστασιακούς φίλους του, αποδεχόμενος την πρόταση. Αντιλαμβανόμαστε γρήγορα ότι πρόκειται για μια ιδιαιτέρως τολμηρή ταινία, σε μια χώρα που όπως φαίνεται «όλα τα σκιάζει η φοβέρα». Ο Ταρίκ Σαλέχ ολοκληρώνει με αυτόν τον τρόπο τη λεγόμενη «τριλογία του Καΐρου», με τη «Συνωμοσία του Καΐρου» να απολαμβάνει τις δάφνες του Χρυσού Φοίνικα στις Κάννες, για το σενάριό της.

Δεν μειώνονται οι κινηματογραφικές επιδόσεις του Ταρίκ Σαλέχ, όπως τις γνωρίσαμε στις προηγούμενες ταινίες του. Ήδη καταθέτει στις εικόνες του τις «αγάπες» του, όπως θεωρεί ότι διαμόρφωσαν την έβδομη τέχνη και κυρίως με την αρχική αναφορά στον Μικελάντζελο Αντονιόνι. Συνεχίζει με το δύσκολο εγχείρημα της ένταξης του έργου για τον Αλ Σίσι στη δική του ταινία, στη δική του παράλληλη μυθοπλασία. Ο πρόεδρος της Αιγύπτου πραγματοποιεί τρεις εμφανίσεις. Μια μέσα από ντοκιμαντερίστικες σκηνές, μία ως μυθοπλαστική αναπαράσταση, στο πρόσωπο του ηθοποιού-ίνδαλμα στην υπό κατασκευή ταινία και τέλος, πάλι ως αντικείμενο μυθοπλασίας, στο ίδιο το φιλμ του Σαλέχ, σε ρόλο παρατηρητή των γεγονότων. Ο συνδυασμός αυτής της καλειδοσκοπική εικόνας του Αλ Σίσι υπαγορεύει εμμέσως τη σχέση του σινεμά με την πραγματικότητα, τη δυνατότητά του να παραλλάσσει τα γεγονότα, είτε στο όνομα της τέχνης είτε της προπαγάνδας.

Ο ηθοποιός αποτελεί αντικείμενο της πρώτης εκδοχής (όταν πρόκειται για υψηλών απαιτήσεων ταινία) ή και της δεύτερης, όταν υπηρετεί τον μηχανισμό της εξουσίας. Ο Φάχμι -ο Φαραώ του αιγυπτιακού κινηματογράφου, όπως τον έχουν βαφτίσει- προσπαθεί να ανταποκριθεί σε όλες αυτές τις παράλληλες ζωές ενός ηθοποιού. Μπλεγμένος στα γρανάζια των απαιτήσεων της εξουσίας, της ατομικής του υπόστασης και της προσπάθειάς του να αντισταθεί, συνθλίβεται. Επιστρατεύει τον ανθρωπισμό του, τις αξίες του, βοηθάει τους συνανθρώπους του. Η ταυτότητά του, ανάλογα πολυδιασπασμένη, εκτείνεται από την πολιτική του ευαισθησία ως τη ματαίωσή της, τη στιγμή που βρίσκεται να εκφωνεί εκθειαστικό λόγο προς τον πρόεδρο. 

Όλο το σκηνικό, ακόμη και το πολιτικό, αποτελεί μια τεράστια θεατρική παράσταση. Δεν είναι μόνον ο Φάχμι, με τις ανθρώπινες αδυναμίες του, ούτε το έργο που γυρίζεται στο εσωτερικό των «Αετών της Δημοκρατίας». Ο ίδιος ο τίτλος του έργου αναφέρεται στο «Αετό του Σαλαδίνου», ο οποίος συμβολίζει τη δυναστεία πολιτικής ανύψωσης της Αιγύπτου. Είναι ουσιαστικά όλος αυτός ο εσμός ακολούθων και σπιούνων της εξουσίας, ο οποίος καμώνεται τον θεματοφύλακα της αιγυπτιακής δημοκρατίας και του εθνικισμού, στο όνομα ενός προγόνου με πρόταγμα την αιγυπτιακή ανωτερότητα. Άλλη μια παράσταση, μια άσκηση υποκρισίας και υποκριτικής. Στην άκρη όλων αυτών, σε ρόλο θεατή, ο ίδιος ο λαός. Με το έξοχο τελικό πλάνο, αυτός ο λαός έρχεται στο προσκήνιο. Παρά το γεγονός ότι ο Σαλέχ μπλέκει πολλά πράγματα (την πολιτική, την τέχνη, τον έρωτα), όχι με απόλυτη επιτυχία, το τέλος είναι ξεκάθαρο: μόνον η ταινία του, μόνον η αυθεντική τέχνη κρατάει τον λαό στο προσκήνιο, τον κάνει πρωταγωνιστή.

Αξιολόγηση:***

Μια Νιγηρία των χαμένων ονείρων

Τίτλος ταινίας: «Η σκιά του πατέρα μου»

Συλνοψη: Ένας πατέρας στη νιγηριανή επαρχία, μεταβαίνει για μια ημέρα στην πρωτεύουσα Λάγος, με σκοπό να διεκδικήσει τα οφειλόμενα της εργασίας του. Οι δυό του γιοί τον συνοδεύουν στο ταξίδι αυτό και αποκτούν συνειδητοποίηση, με φόντο τις εκλογές της χώρας

Σκηνοθεσία: Ακινόλα Ντέιβις

Παίζουν: Σούπερμαν Ντιρίσου, Τζιμπούικε Μάρβελους Έγκμπο, Γκούντγουϊν Έγκμπο

Δεν είναι μόνον το βάρος της «Σκιάς του πατέρα», που καταπλακώνει τα δυό νεαρά αγόρια της ταινίας, αλλά και η ηθική κληρονομιά, την οποία αφήνει πάνω στα παιδιά αυτός ο ταλαίπωρος γονιός. Με αυτή τη διττή φωτοσκίαση του πρωταγωνιστή του, ο Ακινόλα Ντέιβις με καταγωγή από τη Νιγηρία, σε μια βρετανικής παραγωγής ταινία, χαρτογραφεί την πολιτική, αλλά και την ανθρώπινη κατάσταση, σε μια ταλαιπωρημένη χώρα της Αφρικής. Αρκεί μια μέρα, η 12η Ιουνίου του 1993, για να χαρτογραφηθεί μια ολόκληρη γεωγραφική και πολιτική επικράτεια. Ο πατέρας διεκδικεί τα δεδουλευμένα του, ο λαός διεκδικεί ένα καλύτερο μέλλον (είναι ημέρα εκλογών) και τα δυο παιδιά κοιτούν απορημένα τα όσα συμβαίνουν γύρω τους. Στο τέλος, η γνωριμία με τον θάνατο αποτελεί ουσιαστικά μια «γνωριμία ζωής». Σε έναν μεγάλο περίπατο-ξενάγηση, οι δύο γιοι μοιάζουν με σύγχρονη «Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων». Μόνον που εδώ δεν είναι Δύση, μιλάμε για Αφρική. Τα θαύματα κρατούν λίγο, τα διαγράφει άγαρμπα μια ακόμη δικτατορία των χωρών αυτών. Ο θάνατος του πατέρα δεν αποτελεί απλώς ένα δυσάρεστο γεγονός. Πρόκειται για μια μύηση στην πίκρα, στο παρακάτω της ζωής. Με έξοχη κινηματογράφηση της τελετουργίας, χρώματα ανάμεσα στην ελπίδα και στο πένθος (γαλάζιο και μαύρο), η οικογένεια ξεπροβοδίζει τον πατέρα, όχι όμως και τους αγώνες του. Οι γιοί θα αναλάβουν τη συνέχεια, την ανάσταση των προσδοκιών του. Αυτές που θάφτηκαν με τη ματαίωση των εκλογών της ημέρας εκείνης.

Το σκηνικό κτίζεται ανάμεσα στη σκληρή πραγματικότητα και στο παιδικό όνειρο, στα έκπληκτα βλέμματα. Ο πατέρας, εμφανώς ταλαιπωρημένος (μάλλον από τη σύγκρουσή του με το καθεστώς) αναστατώνεται κάθε που βλέπει στρατιώτες στον δρόμο του (οι σχετικές σκηνές μάλλον άστοχες). Τα παιδιά θα λέγαμε ότι πραγματοποιούν τον γύρο της Νιγηρίας σε μια μέρα, σα να βρίσκονται σε ένα τεράστιο λούνα παρκ. Μόνον που εδώ η προσπάθεια για το γύρισμα του τροχού απαιτεί τεράστια προσπάθεια. Η σκιά του πατέρα δεν αποτελεί απλώς μια καταπίεση ή μια τροχοπέδη στην ανάπτυξη. Πάνω απ’ όλα είναι το βάρος για την ανακατανομή του δικαίου. Σε μια χώρα που ο πλούτος της θάβεται προς χάριν της εκμετάλλευσης και κάθε προσπάθεια να εξορυχθεί (ας μην ξεχνούμε, υπάρχουν συνεχείς αναφορές στο πετρέλαιο της Νιγηρίας) οδηγεί σε ένα ακόμη ζοφερότερο βάθος, τα παιδιά μοιάζουν να έχουν αντιληφθεί το τι επιτάσσει η σκιά του πατέρα: την αποτίναξη της καταδυνάστευσης, κάθε τύπου και ιδίως της ηττοπάθειας του γονιού τους.

Αξιολόγηση: ***

Διαβάστε επίσης

«The Batman Part II»: O Robert Pattinson μιλά για τη βοήθεια του Steven Soderbergh – «Είναι απίστευτα γενναιόδωρος»

Box Office ΗΠΑ: Στην κορυφή το «Clayface», με το ντοκιμαντέρ «You Can See Everything» να συνεχίζει να εκπλήσσει (photos/videos)

Στην τελική ευθεία για τον νέο James Bond – Ξεκινούν τα δοκιμαστικά, ποιοι είναι οι φιναλίστ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.