Γιώργος Χατζηπαράσχος: Η ζωή του τελευταίου μεγάλου τεχνίτη του χειροποίητου φύλλου και του κανταϊφιού

Στην οδό Εμμανουήλ Βερνάρδου, στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου, υπάρχει ένα εργαστήριο που έχει γίνει σημείο αναφοράς για επισκέπτες από κάθε γωνιά του κόσμου. Πίσω από την ξύλινη πόρτα του, ανάμεσα σε αλεύρι, ζύμες και παλιά εργαλεία, ο Γιώργος Χατζηπαράσχος εξακολουθούσε να κάνει με τα χέρια του αυτό που γνώριζε καλύτερα από κάθε άλλον: να ανοίγει το φύλλο και να παρασκευάζει χειροποίητο κανταΐφι με μια τεχνική που ελάχιστοι μάστορες διατηρούσαν ζωντανή.

Δεν ήταν ένας ακόμη παραδοσιακός ζαχαροπλάστης. Ήταν ο άνθρωπος που συνέδεσε το όνομά του με μια τέχνη αιώνων και κατάφερε να την κάνει γνωστή πέρα από τα στενά όρια της Κρήτης. Ο θάνατός του σε ηλικία 93 ετών έκλεισε ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της παραδοσιακής ζαχαροπλαστικής. Πίσω από τον διεθνώς αναγνωρισμένο τεχνίτη υπήρχε, ωστόσο, μια διαδρομή γεμάτη στερήσεις, προσωπικό αγώνα και δουλειά. Μια ζωή που ξεκίνησε μέσα στη φτώχεια και τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής και έφτασε μέχρι τα διεθνή αφιερώματα, χωρίς να αλλοιώσει τον χαρακτήρα του ανθρώπου που, όπως έλεγε, έβρισκε τη μεγαλύτερη ανταμοιβή στην εκτίμηση του κόσμου.

Ο Γιώργος Χατζηπαράσχος γεννήθηκε στις 30 Ιανουαρίου 1934 στο Άδελε Ρεθύμνου. Οι γονείς του ήταν Μικρασιάτες πρόσφυγες, με καταγωγή από τις Νέες Φώκαιες, κοντά στη Σμύρνη. Ανήκαν στη γενιά εκείνων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τον τόπο τους και να ξεκινήσουν ξανά από την αρχή. Ο πατέρας του είχε βρεθεί στη Γαλλία, όπου εργάστηκε σε εργοστάσιο, ενώ είχε ασχοληθεί και με την πάλη.

Ο ίδιος μεγάλωσε σε μια περίοδο κατά την οποία η καθημερινότητα κάθε άλλο παρά εύκολη ήταν. Η γερμανική Κατοχή, η πείνα και οι στερήσεις σημάδεψαν τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Σε αφηγήσεις του σε παλαιότερες συνεντεύξεις επέστρεφε συχνά στις εικόνες από το χωριό του, στην παρουσία των Γερμανών και στις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι οικογένειες για να εξασφαλίσουν τα στοιχειώδη. Από μικρός αναγκάστηκε να δουλέψει. Πριν ακόμη γνωρίσει τα μυστικά της ζύμης, είχε μάθει τι σημαίνει μεροκάματο. Κυκλοφορούσε ξυπόλητος στους δρόμους του Ρεθύμνου, μετέφερε καφέδες και αναλάμβανε μικροδουλειές, προσπαθώντας να συμβάλει όπως μπορούσε στην επιβίωση της οικογένειας.

Εκείνα τα χρόνια διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα του. Η εργατικότητα, η αξιοπρέπεια και η διάθεση να βοηθά όποιον είχε ανάγκη παρέμειναν σταθερές αξίες σε όλη του τη ζωή. Ιδιαίτερη θέση στις αναμνήσεις του είχε η συμβουλή της μητέρας του να μη γυρίζει ποτέ την πλάτη σε άνθρωπο που βρίσκεται σε δύσκολη θέση, ακόμη κι αν οι δυνατότητές του να βοηθήσει είναι περιορισμένες. Το 1958 ήταν η χρονιά που άλλαξε την επαγγελματική του πορεία. Ο Γιώργος Χατζηπαράσχος δημιούργησε το δικό του εργαστήριο, στην οδό Εμμανουήλ Βερνάρδου 30, στεγάζοντάς το σε ένα παλιό βενετσιάνικο κτίριο στο ιστορικό κέντρο του Ρεθύμνου.

Εκεί αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, επιμένοντας σε μια τεχνική που σταδιακά υποχωρούσε μπροστά στη βιομηχανική παραγωγή. Δεν επέλεξε τον εύκολο δρόμο της μηχανοποίησης. Συνέχισε να δουλεύει με τα χέρια, διατηρώντας μια διαδικασία που απαιτούσε σωματική δύναμη, υπομονή, ακρίβεια και πολυετή εμπειρία. Το άνοιγμα του φύλλου ήταν μια ολόκληρη τέχνη και διαδικασία. Με προσεκτικές και επαναλαμβανόμενες κινήσεις, άπλωνε τη ζύμη πάνω στην ειδική επιφάνεια, μέχρι να δημιουργήσει ένα τεράστιο, εξαιρετικά λεπτό φύλλο, σχεδόν διάφανο. Η παραμικρή αστοχία μπορούσε να καταστρέψει την προσπάθεια. Ανάλογη δεξιοτεχνία απαιτούσε και το χειροποίητο κανταΐφι. Η ζύμη έπεφτε σε λεπτές κλωστές πάνω σε έναν θερμαινόμενο περιστρεφόμενο δίσκο, ακολουθώντας μια παραδοσιακή μέθοδο που δεν γνώριζαν πλέον πολλοί τεχνίτες.

Για τον Γιώργο Χατζηπαράσχο η επιτυχία δεν εξαρτιόταν μόνο από τη συνταγή. Η εμπειρία και η γνώση του υλικού ήταν καθοριστικές, ενώ ακόμη και οι καιρικές συνθήκες μπορούσαν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα. Σε παλαιότερη συνέντευξή του είχε εξηγήσει ότι η υγρασία δυσκόλευε σημαντικά την εργασία του, καθώς άλλαζε τη συμπεριφορά της ζύμης και έκανε το άνοιγμα του φύλλου πιο απαιτητικό.

Στην πορεία του εργαστηρίου καθοριστικό ρόλο είχε η οικογένειά του. Η σύζυγός του, Κατερίνα, στάθηκε δίπλα του για δεκαετίες, συμμετέχοντας ενεργά στην καθημερινή λειτουργία της επιχείρησης. Μαζί αντιμετώπισαν τις δυσκολίες, τις αλλαγές στην αγορά και τον ανταγωνισμό από τα βιομηχανικά προϊόντα, κρατώντας αναλλοίωτο τον παραδοσιακό χαρακτήρα της δουλειάς τους.

Στην οικογενειακή επιχείρηση συμμετείχε και ο γιος τους, Παρασκευάς, ο οποίος έμαθε δίπλα στον πατέρα του τα μυστικά της τέχνης. Τη σκυτάλη της παράδοσης πήρε και ο εγγονός του, Στέλιος, συνεχίζοντας την οικογενειακή παρουσία στο εργαστήριο.

Για τον Γιώργο Χατζηπαράσχο η δουλειά δεν ήταν αυτοσκοπός ούτε μέσο προσωπικού πλουτισμού. Ήταν ο τρόπος να εξασφαλίσει καλύτερες συνθήκες ζωής για τα παιδιά του και να τους μεταδώσει όσα είχε κατακτήσει μέσα από μια δύσκολη διαδρομή. «Αυτή ήταν η αμοιβή μου. Δεν ζήλεψα χρήμα. Ήθελα να βοηθήσω τα παιδιά μου», είχε πει.

Η φήμη του εργαστηρίου άρχισε σταδιακά να ξεπερνά τα όρια της Κρήτης. Τουρίστες που περνούσαν από τα στενά της παλιάς πόλης ανακάλυπταν τον χώρο και σταματούσαν για να παρακολουθήσουν τη διαδικασία παρασκευής του φύλλου και του κανταϊφιού. Οι εντυπωσιακές εικόνες μεταφέρονταν από επισκέπτη σε επισκέπτη, μέσα από φωτογραφίες, ταξιδιωτικά αφιερώματα και τηλεοπτικές παραγωγές.

Το μικρό εργαστήριο έγινε πλέον προορισμός για ανθρώπους από διαφορετικές χώρες. Η τεχνική του προσέλκυσε το ενδιαφέρον ξένων δημοσιογράφων και τηλεοπτικών συνεργείων, ενώ η ιστορία του έφτασε μέχρι τη Νέα Ζηλανδία.

Σημαντικός σταθμός ήταν το 2020, όταν το αμερικανικό Business Insider παρουσίασε ένα εκτενές αφιέρωμα στον τότε 86χρονο τεχνίτη. Το δημοσίευμα ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο εξακολουθούσε να παρασκευάζει χειροποίητο φύλλο και κανταΐφι, διατηρώντας μια παραδοσιακή τεχνική που είχε σχεδόν εξαφανιστεί από την αγορά.

Η διεθνής προβολή δεν τον έκανε, ωστόσο, να αλλάξει τρόπο ζωής. Συνέχισε να εργάζεται με τον ίδιο τρόπο, στον ίδιο χώρο, έχοντας ως προτεραιότητα τη διατήρηση της ποιότητας και της παραδοσιακής μεθόδου.

Η προσφορά του αναγνωρίστηκε και από τον Δήμο Ρεθύμνου, ο οποίος το 2007 τον βράβευσε για τη συμβολή του στη διατήρηση της παραδοσιακής τέχνης. Ήταν μια διάκριση με ιδιαίτερη σημασία για έναν άνθρωπο που είχε αφιερώσει τη ζωή του στη χειρωνακτική εργασία, επιμένοντας σε μια τεχνική την ώρα που πολλά παραδοσιακά επαγγέλματα έδιναν τη θέση τους στη μαζική παραγωγή. Ο Γιώργος Χατζηπαράσχος δεν απομακρύνθηκε ποτέ από τις συνήθειες και τις αξίες με τις οποίες μεγάλωσε. Παρέμεινε ένας άνθρωπος της δουλειάς, που δεν επιδίωξε να αξιοποιήσει τη φήμη του για να αλλάξει τη ζωή του. Προτίμησε να συνεχίσει να κάνει αυτό που γνώριζε, διατηρώντας μια τέχνη που απαιτεί υπομονή, επιμονή και χρόνια μαθητείας.

Διαβάστε επίσης

«Έχω πάθει σοκ, έχουμε φάει τόσες χιλιάδες μέσα σε λίγες μέρες» – Οι διάλογοι του ζευγαριού της ΜΚΟ για τα χρήματα, τις τραπεζικές μεταφορές και τις προσωπικές δαπάνες

Κύκλωμα επίορκων κρατικών λειτουργών προστάτευε τη δράση του «Mr. Χωριάτικο» – Δημογλίδου: «Ο ανακριτής έχει πλούσιο υλικό»

Θεσσαλονίκη: Κλειστός απόψε ο Περιφερειακός λόγω εργασιών για το Flyover

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.