Δεύτερο μέος- Ο Τίβερης θα γίνει κολυμβήσιμος!

Η Διεθνής Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN), η Πίνδος Περιβαλλοντική, το Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA) και το The Green Tank αφιέρωσαν μια εβδομάδα στον ποταμό Αώο – και πιο συγκεκριμένα στο πιο ευάλωτο, μη προστατευόμενο τμήμα του, μεταξύ του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου και των συνόρων Ελλάδας – Αλβανίας.

Ο ποταμός αυτός είχε κινήσει το ενδιαφέρον των επενδυτών της γειτονικής χώρας, που σχεδίαζαν να δημιουργήσουν έξι φράγματα κατά μήκος της ροής του! Όμως τα σχέδιά τους δεν τελεσφόρησαν. Έπειτα από δραστήρια, υπερδεκαετή κινητοποίηση σειράς περιβαλλοντικών οργανώσεων, την 15η Μαρτίου 2023 στο Τεπελένι ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα και η υπουργός Περιβάλλοντος και Τουρισμού Μιρέλα Κουμπάρο ανακήρυξαν τον Αώο – Vjosa σε «Εθνικό Πάρκο Άγριου Ποταμού».

Από τα σύνορά του με την Ελλάδα έως την Αδριατική θάλασσα, ο Αώος – Vjosa και όλοι οι μεγάλοι, συνδεδεμένοι μ’ αυτόν, παραπόταμοι ελεύθερης ροής, σε ένα ποτάμιο σύστημα συνολικού μήκους άνω των 400 χλμ., θα απολαμβάνουν το υψηλότερο επίπεδο προστασίας, γεγονός μοναδικό στην Ευρώπη.

Στην υπόθεση αυτή συνέβαλαν μια σειρά από οργανώσεις, όπως η Euronatur, η Riverwatch, η EcoAlbania και η MedINA, επίσης η IUCN ECARO, η Πίνδος Περιβαλλοντική και το Green Tank από την Ελλάδα, από γενικότερους ευρωπαϊκούς χώρους το Tour du Valat, το Wetlands International και το Ίδρυμα MAVA. Η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης εξέφρασε την πεποίθησή της για τη διατήρηση και υπεράσπιση της φυσικότητας των ποταμών της Ελλάδας, που αντιμετωπίζουν σήμερα σημαντικές απειλές από φράγματα και μικρά υδροηλεκτρικά έργα.

«Η ώρα έχει φτάσει πλέον και για την Ελλάδα να κάνει το επόμενο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση. Το μεγαλύτερο μέρος της λεκάνης απορροής του ποταμού Αώου στην ελληνική επικράτεια εμπίπτει στα όρια του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου. Ωστόσο, ένα τμήμα μεταξύ του Εθνικού Πάρκου και των συνόρων με την Αλβανία παραμένει μέχρι σήμερα απροστάτευτο, αφήνοντας σχεδόν 70 χλμ. ροής εκτεθειμένα σε απειλές, όπως τα μικρά υδροηλεκτρικά» τόνισε η Αλεξάνδρα Παππά, συντονίστρια Προγράμματος για το Νερό του MedINA.

Εξάλλου ο Ulrich Eichelmann, επικεφαλής του Riverwatch, υποστηρίζει ότι «η έννοια του Εθνικού Πάρκου Άγριου Ποταμού θα πρέπει να λειτουργήσει ως πρότυπο και για άλλους ποταμούς στην Ευρώπη, όπως τον Moraca στο Μαυροβούνιο και τους Neretva και Una στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη».

Αλληλεπιδράσεις με τη θάλασσα

Στην Ελλάδα όμως η κατασκευαστική ψύχωση έχει βάλει στο στόχαστρό της στοιχειώδεις ροές υδάτων, όπως στο χωριό Παύλιανη, που αποτελεί έναν θαυμάσιο τόπο αναψυχής. Από το διαδίκτυο αντιγράφουμε:

«H Παύλιανη είναι το κάτι άλλο. Είναι τα γνωμικά ή συνθήματα που βρίσκονται σε όλες τις θέσεις ανάπαυσης ή αναψυχής – ας όψεται η χιουμοριστικώς πανέξυπνη νεολαία του τόπου. Είναι ένας υπέροχος περίπατος με γεφυράκια που σε περνούν από τη μια στην άλλη άκρη του ρέματος, είναι μια μεγάλη βόλτα μέσα στη φύση που ξεκινάει και τελειωμό δεν έχει, είναι οι ταβέρνες οι κοψιδολογικώς εξαίσιες, είναι το κρασί της θαυμάσιο».

Τα φράγματα διαμορφώνουν την «ισορροπία» ανάμεσα στις ακτές και στα φερτά υλικά των ποταμών, με αποτέλεσμα την «είσοδο» της θάλασσας στη στεριά. Παραδείγματος χάριν οι επεμβάσεις στην κοίτη του Βοιωτικού Κηφισού, που είχαν αποτέλεσμα την είσοδο της θάλασσας στον χώρο των εκβολών κατά 14 μέτρα.

Από την άλλη πλευρά η ανεμπόδιστη ροή των ποταμών προεκτείνει τη στεριά εις βάρος θαλάσσιων χώρων, μόνο που αυτό συμβαίνει σταδιακά, σε διάστημα χιλιετιών. Π.χ. στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, όπου η δράση των ποταμών είχε αποτέλεσμα την απομάκρυνση της στεριάς κατά πολλά χιλιόμετρα από τον αρχικό οικισμό της Θέρμης. Ή στην αρχαία «στενωπό» των Θερμοπυλών, που έπαψε να είναι στενωπός και επεκτάθηκε μέσω της επίδρασης του ποταμού Σπερχειού και των παραποτάμων του.

Η δράση των περιβαλλοντικών οργανώσεων δεν αποδείχθηκε επαρκής ώστε να εμποδίσει την κατασκευή του Φράγματος των Τριών Φαραγγιών στην Κίνα – που είχε 20ετή περίπου χρόνο κατασκευής, ολοκληρώθηκε το 2011, κατέλαβε χώρο 630 τετρ. χιλιομέτρων και εκτόπισε περίπου 2 εκατομμύρια Κινέζους από τις παραδοσιακές εστίες τους.

Μπάνιο και ναυσιπλοΐα στον Τίβερη!

Το σχέδιο έχει ως εξής στις γενικές του γραμμές: την εξυγίανση των νερών του Τίβερη και τη συνολική κατάσταση του ποτάμιου οικοσυστήματος στο κεντρικό κομμάτι του αστικού ιστού της πόλης, για την επίτευξη της απόλυτης ασφάλειας για τη δημόσια υγεία. Παράλληλα, έχει ως απώτερους στόχους:

● Τη βελτιστοποίηση της ναυσιπλοΐας σε τμήματα του ποταμού που εντοπίζονται εμπόδια ή προβλήματα.

● Την ανάπλαση των οχθών, με τη δημιουργία των αναγκαίων υποδομών και αστικών παραλιών, στο όνομα μιας παράδοσης που σταμάτησε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 λόγω της αυξημένης μόλυνσης.

● Τη διασφάλιση της κολυμβησιμότητας σε ορισμένες περιοχές του ποταμού έως το 2032.

Το έργο «Για έναν Τίβερη κολυμβήσιμο» εμπνέεται από την επιτυχημένη προσπάθεια καθαρισμού του Σηκουάνα στο πλαίσιο των Ολυμπιακών Αγώνων του 2024, ανακοινώθηκε από τον δήμαρχο Ρομπέρτο Γκουαλτιέρι στις 11 Σεπτεμβρίου 2025, κατά τη διάρκεια επίσκεψης στην Expo της Οσάκα, εισήλθε στην εκτελεστική του φάση μόλις πρόσφατα και προβλέπει τη σταδιακή υλοποίηση σε 4 διακριτά στάδια σε 7 χρόνια:

● 2027: Εντοπισμός και πλήρης καταγραφή όλων των παράνομων αποχετεύσεων και εστιών ρύπανσης κατά μήκος του Τίβερη και του παραποτάμου του Ανιένε.

● 2028 – 2031: Κατασκευή των υποδομών καθαρισμού και εξυγίανσης του νερού του ποταμού και διαμόρφωση της πρόσβασης στις όχθες.

● 2031: Ολοκλήρωση των έργων ασφαλούς πρόσβασης στο νερό σε μια σειρά πιλοτικών περιοχών και παράδοσή τους στη χρήση πολιτών και τουριστών.

● 2032: Ολοκλήρωση του έργου με την πλήρη κολυμβησιμότητα σε προκαθορισμένα σημεία της πόλης.

«Η εξυγίανση του Τίβερη αποτελεί την καρδιά αυτού του έργου, που έχει ως στόχο τη μόνιμη βελτίωση της ποιότητας του νερού του ποταμού και των περιβαλλοντικών συνθηκών του» δήλωσε ο δήμαρχος της ιταλικής πρωτεύουσας Ρομπέρτο Γκουαλτιέρι. «Η άμεση αντιμετώπιση των αιτιών της ρύπανσης του ποταμού σημαίνει ότι θα αποδοθεί στην πόλη ένας καθαρότερος, βιώσιμος, Τίβερης, για να αποτελέσει ακόμη περισσότερο αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής της, με την ελπίδα ότι έως το 2032 θα πετύχουμε να καταστήσουμε κολυμβήσιμες ορισμένες περιοχές του».

* Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

Διαβάστε επίσης:

Γερμανικά κατορθώματα

Μέρος πρώτο: Ο Τίβερης θα γίνει κολυμβήσιμος!

H γλώσσα καλλιεργεί την οικειότητα

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.