Η επιχείρηση «σύλληψης» του Νικολάς Μαδούρο από τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι απλώς μια ακόμα πράξη επιθετικής εξωτερικής πολιτικής. Είναι μια μεθοδική, κυνική και κατάφωρη ακύρωση του ίδιου του πυρήνα του διεθνούς δικαίου. Με μια τέτοια ενέργεια, το διεθνές σύστημα δεν «τραυματίζεται» απλώς· ακρωτηριάζεται.

Και στη θέση του κανόνα δικαίου εισάγεται με κάθε επισημότητα το δόγμα που πάντα παραμόνευε πίσω από τις ρητορείες περί τάξης: το «δίκαιο του ισχυρότερου». Το μήνυμα προς όλους είναι ωμό και αδιαπραγμάτευτο: οι ισχυροί μπορούν να κάνουν περίπου ό,τι τους επιτρέπει η ισχύς τους, χωρίς άδεια, χωρίς θεσμική νομιμοποίηση, χωρίς καν την υποχρέωση να προσποιούνται.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ΗΠΑ χαράσσουν μονομερώς τα όρια επιρροής τους στην αμερικανική ήπειρο και συμπεριφέρονται σαν να πρόκειται για φέουδο, για ιδιωτικό τους γεωπολιτικό οικόπεδο, όπου ο νόμος δεν είναι οι συνθήκες και οι διεθνείς οργανισμοί, αλλά η βούληση του ισχυρού. Οι λιγότερο ισχυροί, στο ίδιο έργο θεατές, παίρνουν επίσης το μήνυμα: δεν επιβιώνεις επειδή έχεις δίκιο, επιβιώνεις μόνο αν ισχυροποιηθείς ποικιλοτρόπως—στρατιωτικά, οικονομικά, τεχνολογικά, ενεργειακά, συμμαχικά. Έτσι οι διεθνείς σχέσεις γίνονται ολοένα και πιο «ωμές», απογυμνώνονται από το περίβλημα του θεσμικού πολιτισμού και επιστρέφουν στη σκληρή ισχύ ως τελικό κριτή.

Μπορεί η παρέμβαση αυτή να θυμίζει εφαρμογή του Δόγματος Μονρόε, όμως δεν πρόκειται για περιφερειακή υπόθεση. Αν παγιωθεί ως προηγούμενο, θα έχει ευρύτερη γεωπολιτική επίπτωση σε ολόκληρο τον πλανήτη. Και ιδιαίτερα θα γίνει σημείο αναφοράς και αναπαραγωγής από τις αναθεωρητικές δυνάμεις, που θα αποκτήσουν ένα έτοιμο άλλοθι: «αφού το έκαναν οι ΗΠΑ, γιατί όχι κι εμείς;». Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον δεν σπάει απλώς έναν κανόνα· διδάσκει σε όλους ότι οι κανόνες είναι προαιρετικοί.

Το πρόσχημα των ναρκωτικών και ο πραγματικός στόχος: πετρέλαιο και έλεγχος

Η επίκληση της σχέσης της Βενεζουέλας με τα ναρκωτικά είναι η βολική προμετωπίδα. Ηγέτες σαν τον Μαδούρο υπάρχουν και αλλού—σε χώρες που, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, σχετίζονται με δίκτυα ναρκωτικών, ξεπλύματος και παρακρατικών μηχανισμών. Είναι γνωστές χώρες και στα Βαλκάνια και στην εγγύς Ασία και αλλαχού. Αν το κριτήριο ήταν πραγματικά «ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών», τότε η Ουάσιγκτον θα έπρεπε να έχει μετατραπεί σε παγκόσμια αστυνομία συλλήψεων, να κυνηγά δεκάδες ηγέτες, υπουργούς, ολιγάρχες και παρακρατικούς σε όλον τον κόσμο. Δεν το κάνει. Και δεν το κάνει γιατί δεν την ενδιαφέρει το πρόσχημα· την ενδιαφέρει ο στόχος.

Ο βασικός λόγος είναι προφανής: το 17% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου που διαθέτει η Βενεζουέλα. Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Όλα τα υπόλοιπα είναι επικοινωνιακό περιτύλιγμα, νομικίστικη σκηνοθεσία και πολιτικό άλλοθι, ώστε μια πράξη υφαρπαγής—ή απόπειρας υφαρπαγής—στρατηγικών πόρων να παρουσιαστεί ως δήθεν «ηθική» ή «νομική» επιχείρηση. Όταν το πετρέλαιο μιλά, οι αρχές σιωπούν. Και όταν οι αρχές «μιλούν», είναι επειδή το πετρέλαιο έχει ήδη αποφασίσει.

Η διεθνής αντίδραση: ήπια λόγια, μηδενικό κόστος, πλήρης ατιμωρησία

Ο διεθνής παράγοντας αντέδρασε μάλλον ήπια—και αυτή η ήπια αντίδραση ισοδυναμεί με αποδοχή. Η Ρωσία περιορίστηκε σε αναμενόμενες δηλώσεις, σε ένα κλίμα που παραπέμπει περισσότερο σε διαχείριση ισορροπιών και σε μια πιθανή «νέα Γιάλτα» παρά σε πραγματική υπεράσπιση αρχών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, για άλλη μια φορά, υπήρξε πολιτικός νάνος: παρούσα ως γραφειοκρατική σκιά, απούσα ως γεωπολιτικός δρων. Και εδώ γεννιέται το ερώτημα που δεν απαντά κανείς: πού είναι η ευαισθησία που έδειξαν στην περίπτωση της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία; Πού χάθηκε η ρητορική περί κυριαρχίας, συνόρων, διεθνούς νομιμότητας, «ευρωπαϊκών αξιών»; Ο Έλληνας πρωθυπουργός δε προέβη στην μακράν χειρότερη δήλωση από όλους τους ηγέτης της Ευρώπης, η οποία κινείται σαφώς πέραν του διεθνούς δίκαιου, στον αντίποδα των δηλώσεών και της όλης στάσης του στην Ουκρανία,  ενώ το ζήτημα της Κύπρου παραμένει ανοιχτό κι ενώ για την χώρα μας τίθεται πλέον ευθέως το ερώτημα σε ποια νομική ή ηθική βάση θα αντιμετωπίσει πιθανές παρόμοιες κινήσεις από αναθεωρητικές δυνάμεις στην ευρύτερη περιοχή μας.

Η Κίνα έκανε μια πιο ηχηρή ανακοίνωση, αλλά μέχρι εκεί. Λόγια από τα οποία οι ΗΠΑ δεν καταλαβαίνουν, γιατί δεν έχουν καμία επίπτωση επί του πεδίου—ούτε κυρώσεις, ούτε κόστος, ούτε πραγματική αποτροπή. Και ποιος θα τολμούσε άλλωστε; Αντιδράσεις πραγματικές θα έχουμε από χώρες που θίγονται τα συμφέροντά τους (π.χ. χώρες του κόλπου).Το συμπέρασμα είναι σκληρό, αλλά αναπόφευκτο: οι μικρές χώρες χωρίς μεγάλους προστάτες, ή χωρίς δική τους ισχύ, δεν έχουν μέλλον. Όποιος δεν μπορεί να επιβάλει κόστος, θα πληρώνει κόστος. Όποιος δεν μπορεί να αποτρέψει, θα υφίσταται.

Η διάλυση της διεθνούς αρχιτεκτονικής ασφάλειας και το επικίνδυνο προηγούμενο

Η κίνηση των ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα αρνητική για τη διεθνή αρχιτεκτονική ασφαλείας, διότι ανοίγει την πόρτα στην αντιγραφή. Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος: όχι μόνο το τι κάνουν οι ΗΠΑ σήμερα, αλλά το τι διδάσκουν στους άλλους να κάνουν αύριο. Τι θα γίνει αν την αντιγράψουν τοπικά διάφορες αναθεωρητικές δυνάμεις; Τι θα γίνει αν η Ρωσία, για παράδειγμα, «συλλάβει» τον Ζελένσκι και τον «δικάσει» στη Μόσχα; Τι θα γίνει επίσης αν η Ρωσία επιβάλει μονομερώς ένα δικό της δόγμα Μονρόε και καθορίσει και αυτή μονομερώς τις ζώνες επιρροής της; (Η κίνηση Τραμπ ανοίξει το δρόμο της Ρωσίας προς την Οδησσό και την μετατροπή της Ουκρανίας σε περίκλειστη χώρα). Θα απαντήσουν τότε οι ίδιοι που σήμερα σιωπούν ότι «δεν το επιτρέπει το διεθνές δίκαιο»; Με ποια αξιοπιστία και με ποιο ηθικό έρεισμα, αφού οι ίδιοι νομιμοποίησαν εμπράκτως τη διάλυσή του;

Γενικότερα, τι θα γίνει αν ένα κράτος συλλαμβάνει τον ηγέτη ενός διπλανού κράτους, στη συνέχεια τον δικάζει με τους δικούς του νόμους και αναλαμβάνει και τη διοίκηση της άλλης χώρας; Αυτό δεν είναι «διεθνής τάξη». Είναι επιστροφή σε προνεωτερικές μορφές κυριαρχίας, σε μια λογική υποτέλειας και επιβολής, όπου τα σύνορα δεν τα ορίζει ο χάρτης αλλά η ισχύς. Αν αυτό παγιωθεί, τότε δεν μιλάμε για «κρίση» της διεθνούς ασφάλειας· μιλάμε για κατάρρευσή της.

Το μήνυμα για την Ελλάδα: ανάταξη τώρα, αλλιώς ακύρωση αύριο

Το μήνυμα για την Ελλάδα είναι σαφές και ανελέητο. Αν ο κόσμος μπαίνει σε εποχή ωμής ισχύος και κυνικών τετελεσμένων, τότε μια χώρα που παραμένει καθηλωμένη σε διαλυτικούς μηχανισμούς, σε καταλήστευση δημόσιων πόρων και σε διαβρωτική διαφθορά, δεν απειλείται απλώς με στασιμότητα—απειλείται με ακύρωση. Πρέπει να υπάρξει πολύ γρήγορα ανάταξη της χώρας σε όλα τα επίπεδα, να τεθεί τέλος στο καθεστώς καταλήστευσης των δημοσίων πόρων και της διαβρωτικής σε κάθε επίπεδο διαφθοράς, να αλλάξει το μοντέλο οικονομίας υπέρ της βιομηχανίας και της αυτάρκειας της χώρας και να αναλάβει τη διακυβέρνηση μία νέα ηγεσία που θα θέτει ιστορικά οράματα, θα δημιουργήσει τη σύγχρονη Ελλάδα και θα ασκήσει στην πράξη τα δικαιώματα της χώρας σε κάθε επίπεδο.

Πλέον δεν υπάρχει χρόνος. Διότι η κίνηση Τραμπ δεν είναι ένα μεμονωμένο επεισόδιο· είναι ένα εργαστήριο προηγουμένου. Και αυτό το προηγούμενο ήδη το επεξεργάζονται στα μέτρα τους όλες οι απανταχού αναθεωρητικές δυνάμεις. Όταν οι κανόνες πέφτουν, δεν προστατεύεται ο αδύναμος· καταπίνεται. Και όποιος δεν φτιάξει έγκαιρα ισχύ—εσωτερική, παραγωγική, θεσμική, αμυντική—θα ξυπνήσει σε έναν κόσμο όπου το μόνο «δίκαιο» που αναγνωρίζεται είναι αυτό που μπορείς να επιβάλεις.

*Η Θεοδώρα Τζάκρη είναι Αντιπρόεδρος του Κινήματος Δημοκρατίας και του κόμματος των Ευρωπαίων Δημοκρατών.

Διαβάστε επίσης:

Τεχνητή Νοημοσύνη: Το παιχνίδι αλλάζει το 2026

Ο επικίνδυνος Ντόναλντ Τραμπ: Ανάμεσα στον δήθεν ειρηνοποιό και τον πολεμοχαρή εισβολέα

Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες χρειάζονται στήριξη και όχι διαγραφή των κόπων τους