«Οι ισχυροί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους, οι αδύναμοι υποχωρούν όσο τους επιβάλλει η ανάγκη».

Η φράση αυτή, από τον Διάλογο των Μηλίων στο έργο του Θουκυδίδης – Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, επιστρέφει με επιμονή στη δημόσια συζήτηση για τη διεθνή πολιτική, κάθε φορά που μια μεγάλη δύναμη αποφασίζει να δράσει πέρα — ή πάνω — από τους κανόνες.

Η πρόσφατη αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα λειτούργησε ακριβώς έτσι: ως καταλύτης για να ξανατεθεί το πιο άβολο ερώτημα της διεθνούς τάξης. Τι υπερισχύει τελικά: το δίκαιο ή η ισχύς;

Η Ουάσινγκτον δεν παρουσίασε την επέμβαση ως κατάκτηση ούτε ως πόλεμο με την κλασική έννοια. Τη έντυσε με τη γλώσσα της «ασφάλειας», της «αποκατάστασης της νομιμότητας», της ανάγκης να μπει τέλος σε ένα καθεστώς που παρουσιαζόταν ως απειλή. Όμως η ουσία της πράξης —η μονομερής επιβολή αποτελέσματος σε κυρίαρχο κράτος— είναι ακριβώς εκείνη που ο Θουκυδίδης περιγράφει χωρίς εξωραϊσμούς: όταν η ισορροπία ισχύος είναι συντριπτική, το δίκαιο μετατρέπεται από κανόνα σε εργαλείο ρητορικής.

Γι’ αυτό και ο Θουκυδίδης επανέρχεται. Όχι επειδή προσφέρει ιστορικές αναλογίες με τη Βενεζουέλα, αλλά επειδή προσφέρει ένα καθαρό σχήμα σκέψης. Στο θουκυδίδειο σύμπαν, το διεθνές δίκαιο δεν καταργείται· απλώς ισχύει υπό προϋποθέσεις. Λειτουργεί ανάμεσα σε δρώντες με συγκρίσιμη ισχύ. Όταν αυτή η συνθήκη εκλείπει, ο κανόνας υποχωρεί μπροστά στην αναγκαιότητα — ή, για να το πούμε πιο ωμά, μπροστά σε αυτό που μπορεί να επιβληθεί.

Η υπόθεση της Βενεζουέλας γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από ένα περιφερειακό επεισόδιο. Διαβάζεται διεθνώς ως προηγούμενο. Για συμμάχους, είναι υπενθύμιση ότι η προστασία δεν είναι δεδομένη. Για αντιπάλους, προειδοποίηση ότι η επίκληση της κυριαρχίας έχει όρια όταν συγκρούεται με τα συμφέροντα μιας υπερδύναμης. Και για μικρότερα κράτη, σήμα κινδύνου ότι η «εξαίρεση» μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε νέο κανόνα.

Δεν είναι τυχαίο ότι, παράλληλα με τη Βενεζουέλα, επανέρχονται στον λόγο της Ουάσινγκτον απειλές, πιέσεις και υπαινιγμοί δράσης απέναντι σε χώρες τόσο διαφορετικές όσο το Ιράν, το Μεξικό, η Κούβα ή ακόμη και η Δανία μέσω της Γροιλανδίας. Το κοινό νήμα δεν είναι γεωγραφικό – είναι στρατηγικό. Η ισχύς παρουσιάζεται ως δικαίωμα παρέμβασης, και η νομιμότητα ως κάτι που ακολουθεί – αν ακολουθήσει.

Σε αυτό το σημείο, ο Θουκυδίδης δεν προσφέρεται ως άλλοθι. Προσφέρεται ως προειδοποίηση. Η ωμή του διαπίστωση δεν λέει ότι έτσι πρέπει να λειτουργεί ο κόσμος, αλλά ότι έτσι λειτουργεί όταν οι θεσμοί αδυνατούν να περιορίσουν την ισχύ. Κι αυτό ακριβώς είναι που καθιστά τη σκέψη του επίκαιρη και ενοχλητική: αφαιρεί τα προσχήματα και αφήνει γυμνή τη σχέση δύναμης και δικαίου.

Η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα, ανεξαρτήτως της τελικής της έκβασης, έχει ήδη παράγει ένα αποτέλεσμα: επανέφερε στο κέντρο της συζήτησης το θεμελιώδες ερώτημα της διεθνούς τάξης. Και κάθε φορά που αυτό το ερώτημα επιστρέφει, η φωνή του Θουκυδίδη ακούγεται ξανά — όχι από το παρελθόν, αλλά από το παρόν.

Ο Θουκιδίδης και οι Αμερικάνοι

Έχει ενδιαφέρον ότι ο Θουκυδίδης διδάσκεται στις ανώτατες στρατιωτικές σχολές των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων του Αμερικανικού Πενταγώνου και των War Colleges.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη:

• Το έργο του Θουκυδίδη, Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, θεωρείται κλασικό κείμενο στρατηγικής σκέψης και στρατιωτικής ιστορίας και αποτελεί μέρος του διδακτικού υλικού σε στρατιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα των ΗΠΑ.
• Σχολές όπως το U.S. Army War College (μια από τις κορυφαίες στρατιωτικές σχολές για ανώτερους αξιωματικούς), το National War College (στο πλαίσιο της National Defense University) χρησιμοποιούν τον Θουκυδίδη ως πηγή για τη διδασκαλία στρατηγικής, διεθνών σχέσεων και θεμάτων ισχύος/πολιτικής.
• Η ανάγνωση και ανάλυση αποσπασμάτων όπως ο «Διάλογος των Μελιών» ή η προσέγγιση του Θουκυδίδη για τις αιτίες του πολέμου και τη συμπεριφορά των κρατών, βοηθά στην κατανόηση της δυναμικής ισχύος και των αποφάσεων σε διεθνές επίπεδο — ένα ζητούμενο που θεωρείται κρίσιμο στη στρατιωτική εκπαίδευση των ΗΠΑ.

Ήτοι, ο Θουκυδίδης όχι μόνο διδάσκεται, αλλά έχει σταθερή θέση στο πρόγραμμα σπουδών των ανώτατων στρατιωτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στις ΗΠΑ, ως βασικό έργο στρατηγικής σκέψης και διεθνούς πολιτικής.

Διαβάστε επίσης:

Ο Τραμπ ετοιμάζει νέες επεμβάσεις: Οι πέντε χώρες που έχει βάλει στο μάτι  

Ο Τραμπ ως «πρόεδρος» Μαδούρο θα κάνει «mucho grande again» τη Βενεζουέλα – Το απίστευτο βίντεο τεχνητής νοημοσύνης

«Στα κάγκελα» η Δανία με τις ΗΠΑ: «Κάτω τα χέρια από τη Γροιλανδία» λέει η Φρέντερικσεν