Μια ανάρτηση, με λίγες λέξεις και μια προσωπική εμπειρία ήταν αρκετά για να τινάξουν στον αέρα ένα από τα πιο βαριά ταμπού της ελληνικής κοινωνίας. Ο ιερέας Χαράλαμπος Κοπανάκης τόλμησε να μιλήσει δημόσια υπέρ της αποτέφρωσης και βρέθηκε, μέσα σε λίγες ώρες, στο επίκεντρο ενός σκληρού και αποκαλυπτικού δημόσιου διαλόγου. Από ψύχραιμες τοποθετήσεις μέχρι ύβρεις, αφορισμούς και χαρακτηρισμούς που ελάχιστη σχέση είχαν με το μήνυμα του Χριστιανισμού.

Η απάντηση που έλαβε, όπως περιγράφει ο ίδιος, δεν είχε τίποτα το αμήχανο ή αμυντικό. Ήταν απλή, σχεδόν αυτονόητη. «Θα τελέσεις κανονικά την κηδεία», του είπε. «Όχι τρισάγιο, όχι μισές λύσεις. Πλήρη νεκρώσιμη ακολουθία».  Όταν ο Έλληνας ιερέας ρώτησε αν αυτό ισχύει πράγματι και προσπάθησε να εξηγήσει «τι γίνεται στην Ελλάδα», ο επίσκοπος τον διέκοψε με ευγένεια αλλά και σαφήνεια λέγοντας  «Δεν με αφορά τι κάνετε στην Ελλάδα. Πότε και πώς θα καταλάβετε ότι αυτά τα θέματα χρειάζονται ποιμαντική διαχείριση και ευαισθησία».

Η συνέχεια της συνομιλίας είναι ίσως η πιο αποκαλυπτική. Ο επίσκοπος του υπενθύμισε ότι η Εκκλησία πηγαίνει καθημερινά να διαβάσει προσευχές σε κάθε λογής χώρους, από καταστήματα και επιχειρήσεις μέχρι χώρους διασκέδασης, ακόμη κι όταν γνωρίζει ότι το περιεχόμενό τους δεν συνάδει πλήρως με την εκκλησιαστική ηθική. «Εκεί γιατί δεν αρνούμαστε;» τον ρώτησε. «Εσύ θα διαβάσεις την προσευχή πάνω από το νεκρό σώμα. Από εκεί και πέρα, το τι θα κάνει η οικογένεια και ποια ήταν η επιθυμία του ανθρώπου εν ζωή, δεν είναι δική σου υπόθεση».

Αυτή ακριβώς η λογική, σύμφωνα με τον πατέρα Χαράλαμπο Κοπανάκη, απουσιάζει σήμερα από τον δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα. Αντί για διάκριση και ποιμαντική ευαισθησία, κυριαρχεί συχνά μια στάση «υπερορθόδοξη», σχεδόν φοβική. Κάθε φορά που δημοσιοποιείται η είδηση ότι ένας επώνυμος επέλεξε την αποτέφρωση, τα κοινωνικά δίκτυα γεμίζουν με σχόλια του τύπου «έχασε την ψυχή του», «πήγε αδιάβαστος», «την έδωσε στον διάβολο». Φράσεις βαριές, αφοριστικές, που περισσότερο αποκαλύπτουν ανασφάλεια παρά πίστη.

Κι όμως, η πραγματικότητα είναι πολύ λιγότερο απόλυτη απ’ όσο παρουσιάζεται. Στο αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας υπάρχει κληρικός και, εφόσον το ζητήσει η οικογένεια, διαβάζεται προσευχή, ακόμη κι αν δεν τελείται ολόκληρη η νεκρώσιμη ακολουθία. Το βασικό θεολογικό επιχείρημα κατά της αποτέφρωσης αφορά την Ανάσταση των νεκρών και την ιδέα ότι το σώμα πρέπει να είναι ενταφιασμένο για να «αναστηθεί». Ο ίδιος ο ιερέας χαρακτηρίζει αυτή την προσέγγιση θεολογικά αφελή. Η Ανάσταση, υπενθυμίζει, «δεν είναι μηχανική επανασυγκόλληση υλικών καταλοίπων, αλλά αναδημιουργία. Ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο εκ του μηδενός δεν δυσκολεύεται να αναδημιουργήσει ένα σώμα επειδή αυτό έχει γίνει τέφρα αντί για οστά».

Παράλληλα, επισημαίνει μια συχνά ξεχασμένη λεπτομέρεια ότι ούτε η σημερινή πρακτική της ταφής έχει σχέση με τον τρόπο ταφής του Χριστού, ο οποίος τοποθετήθηκε σε λαξευμένο μνήμα και όχι θαμμένος κάτω από χώμα. Και φέρνει στο προσκήνιο εικόνες που δύσκολα αντέχονται, όπως  κηδείες νέων ανθρώπων όπου το χώμα αρχίζει να πέφτει στο φέρετρο πριν καν ολοκληρωθεί το τρισάγιο, με τους γονείς να παρακολουθούν ανήμποροι. Για πολλούς, αυτό είναι βαθιά τραυματικό. Όπως τραυματικές είναι και οι εμπειρίες των εκταφών, όταν το σώμα δεν έχει αποσυντεθεί επαρκώς.

Τα σχόλια που ακολούθησαν την ανάρτησή του δείχνουν πόσο διχασμένος είναι ο κόσμος για το συγκεκριμένο θέμα. Όπως ο ίδιος ανέφερε ένα μεγάλο μέρος των σχολίων ήταν νηφάλιο, με προβληματισμούς, ερωτήματα και διαφωνίες χωρίς προσωπικές επιθέσεις. Υπήρξε όμως και μια μικρή αλλά θορυβώδης μειοψηφία που κατέφυγε σε ωμή επιθετικότητα απέναντι στον π. Χαράλαμπο Κοπανάκη γράφοντάς τους  «φτου σου», «είσαι αιρετικός», «δεν έχεις γένια και μαλλιά» κ.α. Για τον ίδιο, αυτά τα σχόλια δεν προσθέτουν τίποτα στον διάλογο. Αποκαλύπτουν όμως έναν βαθύ εσωτερικό φόβο. Τον φόβο της αμφισβήτησης των βεβαιοτήτων. Όταν αυτές οι βεβαιότητες ντύνονται με τον μανδύα της «απόλυτης αλήθειας», τότε νομιμοποιείται ακόμη και η ύβρις. Και αυτό, όπως λέει, είναι ένας τρομακτικός μηχανισμός.

Ο πατέρας Χαράλαμπος Κοπανάκης δεν αρνείται ότι τα διοικητικά όργανα της Εκκλησίας της Ελλάδος έχουν αποφανθεί πως δεν τελείται κανονική κηδεία σε περιπτώσεις αποτέφρωσης, θεωρώντας την έμμεση άρνηση της πίστης. Κατανοεί ότι πρόκειται για μια προσπάθεια αναχαίτισης μιας κοινωνικής τάσης. Εκτιμά όμως ότι, χωρίς να διεκδικεί προφητικό χάρισμα, σε λίγα χρόνια το ζήτημα απλώς δεν θα απασχολεί καν. Όπως συνέβη και με τους γάμους ζευγαριών που είχαν ήδη παιδιά. Συγκεκριμένα σε σχόλιό του αναφέρει ότι όπως θυμάται τη δεκαετία του ’90, όταν έγινε κληρικός, όταν η τέλεση γάμου σε ζευγάρια με παιδιά θεωρούνταν σχεδόν σκανδαλώδης. «Τα λειτουργικά κείμενα μιλούν για «καρπόν κοιλίας» και προϋποθέτουν αγνότητα. Κι όμως, η Εκκλησία δεν άλλαξε τα κείμενα. Άλλαξε τον τρόπο που τα ενέταξε στη ζωή των ανθρώπων, δείχνοντας ποιμαντική προσαρμοστικότητα. Αναγνώρισε ότι η σωτηρία του προσώπου δεν μπορεί να εξαρτάται από προϋποθέσεις που δεν ανταποκρίνονται πλέον στη βιωμένη πραγματικότητα» ανέφερε.

Το ίδιο, υποστηρίζει, θα συμβεί και με την αποτέφρωση. «Είτε μιλάμε για ταφή είτε για καύση, μιλάμε για δύο διαφορετικούς τρόπους αποσύνθεσης του σώματος. Το σώμα, σε κάθε περίπτωση, διαλύεται. Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι η μέθοδος, αλλά η στάση. Η ποιμαντική ευθύνη, ο σεβασμός στον άνθρωπο και η κατανόηση του πόνου των ζωντανών». Και ίσως αυτό να είναι και το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο όλης αυτής της ιστορίας σύμφωνα με τον ιερέα που τονίζει ότι παρά τις κραυγές, ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας σκέφτεται, προβληματίζεται και τολμά να διερωτάται. Κι όσο κι αν αυτό ενοχλεί, είναι ίσως το πιο ξεκάθαρο σημάδι ότι η συζήτηση έχει ήδη ανοίξει και αυτή τη φορά δύσκολα θα επιστρέψει στο σκοτάδι.

Διαβάστε επίσης:

Αυτοί οι αγρότες θα συναντηθούν με Μητσοτάκη – Εκτός ο Ανεστίδης, ποιος πήρε τη θέση του – Όλα τα ονόματα

Απίστευτη καταγγελία στους Αγίους Αναργύρους: Έκλεψαν οστά από νεκροταφείο και ζητούν… λύτρα για να τα επιστρέψουν στη σύζυγο του νεκρού

Χαϊδάρι: Κινηματογραφική καταδίωξη και σύλληψη δύο 16χρονων με κλεμμένες μοτοσικλέτες