Πολλοί πολίτες ακούν ότι «η οικονομία πάει καλύτερα», ότι το κράτος έχει πλεονάσματα και ότι τα έσοδα αυξάνονται. Και μετά αναρωτιούνται: Γιατί δεν μειώνονται οι φόροι; Γιατί δεν αυξάνονται οι μισθοί και οι συντάξεις; Γιατί δεν δίνονται περισσότερα επιδόματα;

Η απάντηση βρίσκεται στους νέους δημοσιονομικούς κανόνες που έθεσε σε εφαρμογή η Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2024 και οι οποίοι δεσμεύουν όλες τις χώρες – και ειδικά την Ελλάδα, που έχει μεγάλο δημόσιο χρέος.

Με πολύ απλά λόγια, η Ευρώπη λέει στα κράτη: «Δεν με νοιάζει μόνο αν βγάζεις πλεόνασμα. Με νοιάζει πόσα λεφτά ξοδεύεις κάθε χρόνο και αν τηρείς όσα έχεις υποσχεθεί». Δηλαδή, το κράτος δεν είναι πια ελεύθερο να μοιράζει χρήματα όποτε τα έσοδα πάνε καλύτερα από το αναμενόμενο.

Πλέον, κάθε κυβέρνηση συμφωνεί από πριν με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πόσο θα αυξάνει τα έξοδά της κάθε χρόνο. Αυτά τα έξοδα είναι όλα όσα πληρώνει το κράτος: Μισθοί δημοσίων υπαλλήλων, συντάξεις, επιδόματα, λειτουργικά έξοδα, αλλά και επενδύσεις. Αν ξεφύγει από αυτό το «ταβάνι», μπαίνει σε μπελάδες.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν το κράτος μαζέψει περισσότερους φόρους ή έχει καλύτερη πορεία στην οικονομία, δεν μπορεί αυτόματα να δώσει αυξήσεις ή να κόψει φόρους. Τα επιπλέον χρήματα δεν επιτρέπεται να μοιραστούν ελεύθερα. Πρέπει, κυρίως, να πάνε στη μείωση του δημόσιου χρέους ή να μπουν στην άκρη για ώρα ανάγκης.

Για τον απλό πολίτη αυτό μεταφράζεται σε κάτι πολύ συγκεκριμένο: Τέλος στα «δώρα» επειδή πήγε καλά μια χρονιά. Οι εποχές που στο τέλος της χρονιάς δίνονταν επιδόματα ή παροχές επειδή «βγήκαν τα νούμερα» έχουν ουσιαστικά τελειώσει.

Οι φοροελαφρύνσεις, για να δοθούν, πρέπει να είναι μόνιμες και να στηρίζονται σε μόνιμα έσοδα. Δηλαδή, το κράτος πρέπει να αποδείξει ότι κάθε χρόνο θα εισπράττει σταθερά περισσότερα χρήματα – για παράδειγμα από καλύτερη είσπραξη φόρων ή περιορισμό της φοροδιαφυγής. Μια καλή χρονιά δεν αρκεί.

Το ίδιο ισχύει και για αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις. Ακόμη κι αν υπάρχει πολιτική διάθεση, αν δεν «χωράνε» μέσα στο συμφωνημένο πλαίσιο δαπανών, απλώς δεν μπορούν να δοθούν. Οι κανόνες λειτουργούν σαν αυστηρό όριο που δύσκολα μετακινείται.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι ότι το κράτος πλέον σχεδιάζει τα οικονομικά του για πολλά χρόνια μπροστά. Υπογράφει σχέδια τεσσάρων ή και επτά ετών και δεσμεύεται να τα τηρεί. Αν αλλάξει γνώμη στη μέση, πρέπει να το δικαιολογήσει πολύ σοβαρά – αλλιώς κινδυνεύει με πιέσεις και κυρώσεις.

Για τον πολίτη αυτό σημαίνει λιγότερες εκπλήξεις. Δεν θα υπάρχουν εύκολα ούτε ξαφνικά χαράτσια, αλλά ούτε και ξαφνικές παροχές. Όλα κινούνται πιο αργά και πιο «σφιχτά».

Η λογική της Ευρώπης είναι ότι έτσι αποφεύγονται νέες κρίσεις και νέες περιπέτειες, όπως αυτές που έζησε η χώρα τα προηγούμενα χρόνια. Όμως, στην καθημερινότητα, αυτό σημαίνει ότι τα καλά νέα στην οικονομία δεν περνούν γρήγορα στην τσέπη των πολιτών.

Με λίγα λόγια: Το κράτος μπορεί να πηγαίνει καλύτερα, αλλά δεν μπορεί πια να μοιράζει εύκολα λεφτά. Και αυτό εξηγεί γιατί, για τον απλό πολίτη, η βελτίωση αργεί να φανεί στην πράξη.

Διαβάστε επίσης:

Γιάννης Στουρνάρας στο ΔΣ του ΕΒΕΑ: Η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να διατηρεί την αναπτυξιακή δυναμική της

Η «παγίδα» της αρνητικής αποταμίευσης: Τα ελληνικά νοικοκυριά ξοδεύουν από τα έτοιμα

ΙΟΒΕ: Κρούει καμπανάκι για διεθνή θύελλα και αμφισβητεί την ετοιμότητα της ελληνικής οικονομίας