Στην ελληνική δημόσια συζήτηση υπάρχει μια σταθερή παθογένεια όταν το δημογραφικό και η έλλειψη εργατικών χεριών συναντούν τη λέξη «μετανάστευση». Αμέσως φεύγει η αναγκαία γείωση στην πραγματικότητα και εμφανίζονται οι φοβίες. 

Εκεί που μια πολιτεία προσπαθεί να μιλήσει για αγορά εργασίας, παραγωγή και βιωσιμότητα, ένα κομμάτι της υπερσυντηρητικής και άκρας δεξιάς στήνει σκηνικό «αλλοίωσης πληθυσμού» ένα αφήγημα που έχει αποδειχθεί πολιτικά χρήσιμο ακριβώς επειδή είναι απλό, απόλυτο και, συχνά, ανεξέλεγκτα τοξικό.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο στο οποίο εμπλέκεται και ο ευρωσκεπτικισμός αλλά και το σύνδρομο των φαλλού της γης ως προς την φυλή η τοποθέτηση του Νίκου Δένδια στο Νέο Δελχί στο 1ο “The India–EU Forum” είχε ιδιαίτερη αξία, όχι επειδή είπε κάτι “πρωτότυπο”, αλλά επειδή το είπε με τη γλώσσα του ρεαλισμού: χωρίς ιδεολογικά πυροτεχνήματα και χωρίς το άγχος της εσωτερικής κατανάλωσης.

Στο επίμαχο σκέλος για τη μετανάστευση, περιέγραψε το φαινόμενο ως παγκόσμιο και διαχρονικό, άρα κάτι που δεν “τελειώνει” με ευχές ή συνθήματα. Και αμέσως μετά έβαλε στο κέντρο τη μεγάλη ευρωπαϊκή αδυναμία: η δημογραφική δυναμική είναι σχεδόν αρνητική, άρα «χρειαζόμαστε νέους ανθρώπους». 

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι δεν μίλησε για «λύση» μέσω μετανάστευσης ως ιδεολογικό πρόταγμα. Μίλησε για διαχείριση ροών που να ωφελεί και τις χώρες προέλευσης και την Ευρώπη, και για ανάγκη νόμιμων διαδρόμων ώστε οι νέοι άνθρωποι που θέλουν να εργαστούν να μπορούν να έρθουν θεσμικά, να ενταχθούν στην οικονομία και να τροφοδοτήσουν τον «οικονομικό δυναμισμό» που χρειάζεται η ήπειρος για να σταθεί. Την ίδια στιγμή, έκανε μια δεύτερη κίνηση που κόβει τον δρόμο σε χοντροκομμένες κατηγορίες: χαρακτήρισε την παράτυπη μετανάστευση «ιδιαίτερα διαλυτική» και έδειξε τον πραγματικό εχθρό τη βιομηχανία της διακίνησης ανθρώπων, που τη χαρακτήρισε τεράστιο οικονομικό φαινόμενο και καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων ακόμη και για τους ίδιους τους παράτυπους μετανάστες στέλνοντας επίσης ένα μήνυμα φιλελεύθερης προοπτικής ότι ο παράνομος μετανάστης εξακολουθεί να είναι μετανάστης και άνθρωπος άρα χρήζει δικαιωμάτων και ανθρώπινης συμπεριφοράς.  

Οι ακραίες φωνές

Αυτή η φόρμουλα «νόμιμη οδός για εργασία και μηδενική ανοχή στους διακινητές» δεν είναι «αριστερή» ή «δεξιά» – είναι ευρωπαϊκή φιλελεύθερη και ανθρωπιστική, σύμφωνα με την προσέγγιση Δένδια. Και εδώ ακουμπά η σύγκλιση με τη γραμμή Μητσοτάκη, ο οποίος σε δημόσια παρέμβαση του τον Ιούνιο του 2022 σε ομιλία για το δημογραφικό αλλά και σε παρόμοιες ομιλίας στα επόμενα χρόνια έχει αναγνωρίσει ότι η χώρα αντιμετωπίζει ταυτόχρονα υπογεννητικότητα και γήρανση του πληθυσμού, κατά συνέπεια και κενά στην αγορά εργασίας, ανοίγοντας τη συζήτηση για μια οργανωμένη ένταξη νόμιμων μεταναστών στο πλαίσιο των αναγκών της οικονομίας.  Στη διεθνή σφαίρα, μάλιστα, έχει καταγραφεί και η αναφορά του στην ανάγκη «οργανωμένης, καλά σχεδιασμένης μετανάστευσης» για την κάλυψη ειδικευμένων κενών ακριβώς επειδή το εργατικό δυναμικό δεν “γεννιέται” με ρυθμό που να καλύπτει τις ανάγκες του παρόντος. 

Όμως αυτές οι παρεμβάσεις Μητσοτάκη μπήκαν στον γνωστό ελληνικό “μεταφραστή” της άκρας δεξιάς. Ό,τι περιγράφεται ως εργαλείο πολιτικής νόμιμοι διάδρομοι, ένταξη, αγορά εργασίας, δημογραφική πίεση, βαφτίστηκε  «αντικατάσταση και αλλοίωση πληθυσμού». Ενδεικτικό είναι ότι, όταν ο Πρωθυπουργός μίλησε για ένταξη νόμιμων μεταναστών στο πλαίσιο του δημογραφικού και εργασιακού προβλήματος, δέχτηκε επιθέσεις από δεξιά έντυπα που παρουσίασαν τη θέση του ως υιοθέτηση «θεωρίας αντικατάστασης πληθυσμών» ή ως επιλογή προσφύγων και μεταναστών αντί πολιτικών στήριξης γεννήσεων. Το μοτίβο είναι σταθερό: αποσπώνται φράσεις, αφαιρείται το πλαίσιο νόμιμη και παράτυπη διάκριση, ανάγκη διαδρόμων, πόλεμος στους διακινητές και μένει ένα σύνθημα φόβου που λειτουργεί ως πολιτικό καύσιμο.

Με όλα αυτά ως δεδομένα ο «ρεαλισμός» του Νίκου Δένδια έχει ενδιαφέρον πολιτικά: δεν χαρίζεται σε κανέναν από τους δύο εύκολους δρόμους. Δεν κάνει ούτε τον συμψηφισμό του τύπου «όλα ίδια είναι», ούτε υποκύπτει στην κολακεία της κοινής γνώμης με ατάκες που ακούγονται ωραία αλλά δεν λύνουν τίποτα. Λέει καθαρά ότι η Ευρώπη γερνάει και χρειάζεται νέους αλλά με νόμιμο τρόπο. Και λέει καθαρά ότι η παράτυπη μετανάστευση δεν είναι “φαινόμενο μοίρας”, αλλά αγορά εγκλήματος που πρέπει να χτυπηθεί. 

Το συμπέρασμα είναι άβολο όμως αληθινό: το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται μόνο με ευχές για περισσότερες γεννήσεις που έτσι κι αλλιώς έχουν ορίζοντα δεκαετιών, ούτε με υστερία περί «αλλοίωσης». Αν η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλουν να κρατήσουν ζωντανές τις οικονομίες τους, θα χρειαστούν ένα μίγμα πολιτικών: στήριξη οικογένειας και γεννήσεων, παραγωγική αναβάθμιση, και οργανωμένη νόμιμη μετανάστευση με κανόνες, επιλογή αναγκών, ένταξη και σκληρή αντιμετώπιση της διακίνησης.

Η παραδοχή Δένδια για οργανωμένη και νόμιμη μετανάστευση με κανόνες ακυρώνει το να βαφτίζεται αυτή η πολιτική αντικατάσταση και αλλοίωση. Στέλνει όμως και ένα μήνυμα με ποικιλώνυμους αποδέκτες ότι ο ίδιος είναι εκφραστής μιας φιλελεύθερης και ευρωπαϊκής πραγματιστικής λογικής και όχι οπαδός περίκλειστων πολιτικών φόβου. 

Διαβάστε επίσης:

Μητσοτάκης: «Εθνική προτεραιότητα η στήριξη της ελληνικής γλώσσας»

Πόλεμος Λαζαρίδη-ΠΑΣΟΚ: O «προφυλακισμένος κουμπάρος του Ανδρουλάκη» και η «δυσωδία της ΝΔ»

Ο Βενιζέλος απαντά στο «εμπνευστής του αμελλητί» του Μαρινάκη: Η ΝΔ καταστρατήγησε το Σύνταγμα και τώρα υπόσχεται νέο