Η Τσικνοπέμπτη αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές και σίγουρα χαρούμενες ημέρες της αποκριάτικης περιόδου στην ελληνική παράδοση, καθώς είναι αφιερωμένη στο φαγητό και τη διασκέδαση.

Η λέξη προέρχεται από την «τσίκνα», δηλαδή τη μυρωδιά του ψημένου κρέατος, και την «Πέμπτη», ημέρα που μάλιστα, δεν επιλέχθηκε τυχαία, καθώς η Τετάρτη και η Παρασκευή αποτελούν μέρες νηστείας στην Ορθόδοξη Παράδοση.

Πότε γιορτάζεται η Τσικνοπέμπτη

Η Τσικνοπέμπτη εορτάζεται κάθε χρόνο την Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου, δηλαδή έντεκα ημέρες πριν από την Καθαρά Δευτέρα, ενώ ανήκει στη λεγόμενη «Κρεατινή» εβδομάδα, την τελευταία, δηλαδή, εβδομάδα κατά την οποία επιτρέπεται η κατανάλωση κρέατος πριν από τη νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής.

Τι γιορτάζουμε την Τσικνοπέμπτη

Η Τσικνοπέμπτη δεν είναι θρησκευτική γιορτή με την αυστηρή έννοια, αλλά λαϊκό έθιμο που συνδέεται με την Αποκριά κατά το οποίο γιορτάζουμε τη χαρά, τη συντροφικότητα και την αφθονία πριν από την περίοδο της εγκράτειας και της νηστείας.

Παραδοσιακά, οι οικογένειες και οι παρέες συγκεντρώνονται για να ψήσουν κρέας, στήνοντας ψησταριές σε αυλές, μπαλκόνια, πλατείες και δρόμους, ώστε να γλεντήσουν και να «τσικνίσουν», ενώ το φαγητό συνοδεύεται, συνήθως, από κρασί, μουσική, χορό και φυσικά, αποκριάτικο κέφι!

Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας διοργανώνονται, μάλιστα, υπαίθρια γλέντια, καρναβαλικές εκδηλώσεις και παραδοσιακά δρώμενα, ενισχύοντας τον εορταστικό χαρακτήρα της ημέρας.

Πότε και πώς ξεκίνησε το λαϊκό έθιμο

Οι ρίζες της Τσικνοπέμπτης χάνονται στα βάθη του χρόνου, με πολλούς λαογράφους να συνδέουν το έθιμο με τις αρχαίες διονυσιακές γιορτές κατά τις οποίες οι άνθρωποι γιόρταζαν την αναγέννηση της φύσης με φαγοπότι, μεταμφιέσεις και έντονη διασκέδαση.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το στοιχείο της υπερβολής, της κρεατοφαγίας και του γλεντιού πριν από μια περίοδο εγκράτειας θυμίζει έντονα αντίστοιχα έθιμα και άλλων ευρωπαϊκών χωρών, όπως το καρναβάλι.

Με την επικράτηση του Χριστιανισμού, τα παλαιότερα αυτά έθιμα ενσωματώθηκαν στο εορτολόγιο της Εκκλησίας και προσαρμόστηκαν στο πλαίσιο της Αποκριάς και της προετοιμασίας για τη Σαρακοστή. Έτσι, η Τσικνοπέμπτη καθιερώθηκε ως η «τελευταία μεγάλη ευκαιρία» για κατανάλωση κρέατος πριν από τη νηστεία.

Στη νεότερη Ελλάδα, το έθιμο διατηρήθηκε ζωντανό κυρίως μέσα από την τοπική παράδοση, ενώ σε πόλεις όπως η Πάτρα, η Ξάνθη, το Ρέθυμνο και πολλές άλλες περιοχές με έντονο καρναβαλικό χαρακτήρα, η Τσικνοπέμπτη αποτελεί κορυφαία στιγμή των αποκριάτικων εκδηλώσεων.

Στη σύγχρονη εποχή, η Τσικνοπέμπτη παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλής, με σχολεία, συλλόγους, επιχειρήσεις και δήμους να οργανώνουν γιορτές και ψησίματα, ενώ σε εστιατόρια και ταβέρνες σημειώνεται μεγάλη κίνηση.

Παρά τις αλλαγές στον τρόπο ζωής, πάντως, η Τσικνοπέμπτη παραμένει μια γιορτή και συνάμα, ένα έθιμο που κρατά ζωντανή την ελληνική παράδοση.

Τοπικά έθιμα και παραδόσεις σε όλη την Ελλάδα

Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, ότι κάθε γωνιά της Ελλάδας έχει αναπτύξει τα δικά της ξεχωριστά έθιμα για την Τσικνοπέμπτη.

Στη Θήβα, για παράδειγμα, η ημέρα αυτή σηματοδοτεί την έναρξη του παραδοσιακού «βλάχικου» γάμου. Το δρώμενο ξεκινά με το προξενιό, ενώ συνεχίζεται με την τελετή του γάμου και κορυφώνεται την Καθαρά Δευτέρα με το γλέντι και την επίδοση των προικιών στη νύφη.

Στην Πάτρα, από την άλλη, οι κάτοικοι αναβιώνουν τη μνήμη της Γιαννούλας της Κουλουρούς, ενός πραγματικού προσώπου που έζησε πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Γιαννούλα πουλούσε κουλούρια για να επιβιώσει και -λόγω της αφέλειάς της- πίστευε ότι θα παντρευόταν τον Πρόεδρο της Αμερικής Ουίλσον. Το έθιμο αναπαριστά αυτή την ιστορία με χιούμορ και σατιρική διάθεση, με τον υποτιθέμενο γαμπρό να φτάνει στο λιμάνι ντυμένος με φράκο.

Στην Κέρκυρα, τα Κορφιάτικα Πετεγολέτσα προσφέρουν ένα διαφορετικό θέαμα με τις νοικοκυρές να βγαίνουν στα παράθυρα και μπαλκόνια των κεντρικών πλατειών, στήνοντας «θεατρικό κουτσομπολιό» κατά το οποίο αποκαλύπτονται με χιουμοριστικό τρόπο τα μυστικά κάθε οικογένειας.

Στην Κομοτηνή, τα αρραβωνιασμένα ζευγάρια ανταλλάσσουν παραδοσιακά δώρα με τον μέλλοντα γαμπρό να στέλνει τον κούρκο και τη νύφη να ανταποδίδει με μια γεμιστή κότα που θα σερβιριστεί την Κυριακή της Αποκριάς, συνοδευόμενη από γλυκό μπακλαβά.

Στις Σέρρες, κάθε Τσικνοπέμπτη οι κάτοικοι ανάβουν φωτιές γύρω από τις οποίες συγκεντρώνονται νέοι και νέες. Εκεί, ανάμεσα στις φλόγες και τα κάρβουνα, δημιουργούνται νέες γνωριμίες και γίνονται προξενιά!

Στο Ξινό Νερό της Φλώρινας, κάθε τέτοια μέρα διοργανώνεται χορός μασκέ με ζωντανή ορχήστρα και παραδοσιακή μουσική, με το γλέντι και το φαγητό να κρατά μέχρι αργά το βράδυ.

Στην Πελοπόννησο, η παράδοση επιβάλλει τη σφαγή χοιρινών από τα οποία παρασκευάζονται νοστιμότατες λιχουδιές όπως πηχτή, τσιγαρίδες, παστό και γουρναλοιφή, εδέσματα που συνοδεύουν το γιορτινό τραπέζι.

Στην Ξάνθη, η βραδιά της Τσικνοπέμπτης γεμίζει με παραδοσιακά φαγητά και ατελείωτο χορό που ενώνει όλες τις γενιές.

Στη Νάουσα που άλλωστε ξεχωρίζει για την πλούσια αποκριάτικη παράδοσή της, οι «Γενίτσαροι» και οι «Μπούλες» πρωταγωνιστούν στις εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στην πλατεία Καρατάσου, με πολιτιστικούς συλλόγους να οργανώνουν παραστάσεις και δρώμενα.

Στο Ηράκλειο της Κρήτης, μικροί και μεγάλοι μεταμφιέζονται και περιφέρονται στους δρόμους τραγουδώντας και χορεύοντας, γεμίζοντας την πόλη με κέφι και χρώμα.

Στην Ίο, το βράδυ της Τσικνοπέμπτης οι μασκαράδες ζώνονται με κουδούνια προβάτων και διασχίζουν τη Χώρα, επισκεπτόμενοι σπίτια και καταστήματα σε μια ατμόσφαιρα γιορτής.

Στον Πόρο, το έθιμο θέλει τους νέους να κλέβουν ένα μακαρόνι και να το τοποθετούν κάτω από το μαξιλάρι τους. Σύμφωνα με την παράδοση, το όνειρο που θα δουν θα τους αποκαλύψει ποιον θα παντρευτούν.

Στην Ήπειρο, παρόμοιο έθιμο υπάρχει με τις κορδέλες του παραδοσιακού γαϊτανακιού. Οι νέοι κόβουν τις κορδέλες στον τελευταίο απογευματινό χορό της Κυριακής της Αποκριάς και τις βάζουν στο μαξιλάρι τους για να μάθουν το μέλλον τους.

Διαβάστε επίσης:

Ελαφόνησος: Θαλαμηγός διαλύθηκε στα βράχια, ψαράδες έσωσαν τους επιβαίνοντες (video)

Επίθεση Καπερνάρου σε Πάνο Ρούτσι: Περιφέρεται στην αίθουσα ως ντάης – Προπηλάκισε τους δικηγόρους

Μαγικές εικόνες από το Δέλτα του Έβρου: Αγέλη άγριων αλόγων διασχίζει τα ορμητικά νερά του ποταμού (video)