Καθώς η νέα στρατιωτική επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν είναι σε πλήρη εξέλιξη και αναδιαμορφώνει τον χάρτη της Μέσης Ανατολής, η Ευρώπη παρακολουθεί από την άκρη θυμίζοντας ηλικιωμένη σε κάποια επαρχία που έχει βγει στο παράθυρο να παρακολουθήσει καβγά.

Έτσι, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ερώτημα που επιστρέφει διαρκώς τα τελευταία χρόνια: Ποιος είναι ο ρόλος της σε έναν κόσμο όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται κάπου αλλού;

Οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί και η κλιμάκωση που ακολούθησε, βρήκαν τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες σε στάση αναμονής και τον ΟΗΕ να παρακολουθεί για ακόμα μια φορά «στενά την κατάσταση». Παρά το γεγονός ότι οι εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια, την ενέργεια και τις μεταναστευτικές ροές προς την ήπειρο, καμία από τις μεγάλες χώρες της Ε.Ε. δεν συμμετείχε στον σχεδιασμό των επιχειρήσεων.

Η εικόνα αυτή ενισχύει την αίσθηση ότι η διατλαντική σχέση έχει μεταβληθεί: Οι σύμμαχοι ενημερώνονται, αλλά δεν συνδιαμορφώνουν.

Διχασμένες φωνές, κοινή ανησυχία

Η αντίδραση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων κινήθηκε σε δύο άξονες: Αφενός η έμμεση κατανόηση των αμερικανικών στόχων, ιδίως ως προς τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος, και αφετέρου η έκκληση για επιστροφή στη διπλωματία.

Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, απέφυγε την ευθεία κριτική, σημειώνοντας ότι «δεν είναι η στιγμή για υποδείξεις προς συμμάχους». Στον αντίποδα, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, χαρακτήρισε τις επιθέσεις μονομερείς και επικίνδυνες για τη διεθνή σταθερότητα.

Ο Πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, επιχείρησε να ισορροπήσει την κατάσταση καταδικάζοντας τις ιρανικές αντεπιθέσεις και ζητώντας αποκλιμάκωση, ενώ επανέλαβε την ανάγκη πολιτικής λύσης. Παράλληλα, ανέδειξε την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, επιμένοντας στη σημασία της πυρηνικής αποτροπής της χώρας του σε ένα περιβάλλον γενικευμένης αβεβαιότητας.

Στην κοινή τους δήλωση, η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο – το λεγόμενο «Ε3» – καταδίκασαν τις ιρανικές επιθέσεις και κάλεσαν την Τεχεράνη να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις.

Ωστόσο, η γλώσσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της υπήρξε πιο προσεκτική, έπειτα από έντονες διαβουλεύσεις μεταξύ των 27.

Το φάσμα της κλιμάκωσης

Πίσω από τις λέξεις, η ανησυχία είναι έντονη. Η Κύπρος, το πλησιέστερο κράτος – μέλος στη ζώνη σύγκρουσης, βρέθηκε να είναι η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που δέχτηκε χτύπημα, ενώ η Ελλάδα έστειλε 2 φρεγάτες, «Κίμων» και «Κένταυρο», και ένα ζεύγος F-16 τη Δευτέρα (02.03).

Το υπουργείο Εσωτερικών της χώρας καλεί τους πολίτες να δημιουργήσουν προληπτικά το δικό τους σακίδιο έκτακτης ανάγκης με τα απαραίτητα προϊόντα, το οποίο θα είναι εύκολα μεταφερόμενο σε περίπτωση που δοθούν σχετικές οδηγίες από τις αρμόδιες αρχές. Παράλληλα, οι Βρυξέλλες ενεργοποίησαν μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων, εξετάζοντας τις επιπτώσεις στην αεροπλοΐα, στις θαλάσσιες μεταφορές και κυρίως στη ροή ενέργειας.

Τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, αποτελούν διαρκή πηγή ανησυχίας. Ενδεχόμενο κλείσιμό τους θα είχε άμεσο αντίκτυπο στις τιμές ενέργειας και στον πληθωρισμό στην Ευρώπη, σε μια περίοδο που οι οικονομίες της δεν έχουν ακόμη απορροφήσει πλήρως τους κραδασμούς του πολέμου στην Ουκρανία.

Η ευρωπαϊκή διπλωματία γνωρίζει ότι η εμπλοκή, έστω και έμμεση, ενέχει ρίσκα. Το Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσε ότι θα επιτρέψει τη χρήση βάσεών του για «αμυντικές επιχειρήσεις», ενώ ιρανικές επιθέσεις σε αμερικανικές εγκαταστάσεις στον Κόλπο αυξάνουν τον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης.

Σκιές από την Ουκρανία

Η κρίση με το Ιράν δεν εξελίσσεται σε κενό. Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ο πόλεμος της Ουκρανίας παραμένει προτεραιότητα. Οποιαδήποτε μετατόπιση της αμερικανικής προσοχής και στρατιωτικής ισχύος προς τη Μέση Ανατολή προκαλεί ανησυχία για τη βιωσιμότητα της δυτικής στήριξης στο Κίεβο.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η αποδοχή μονομερών στρατιωτικών ενεργειών, χωρίς ευρεία διεθνή νομιμοποίηση, ενδέχεται να δημιουργήσει επικίνδυνα προηγούμενα. Η Μόσχα και το Πεκίνο παρακολουθούν. Σε έναν κόσμο όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται ταχύτατα, κάθε επιχείρημα περί «αλλαγής καθεστώτος» μπορεί να επιστρέψει ως μπούμερανγκ.

Ποια «ενότητα»;

Η υπόθεση ανέδειξε, για ακόμη μία φορά, τις δυσκολίες της Ε.Ε. να διατυπώσει ενιαία γραμμή σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.

Η αρχική αδυναμία συμφωνίας σε κοινό ανακοινωθέν και οι επιμέρους επιφυλάξεις κρατών – μελών καταδεικνύουν ότι η συναίνεση παραμένει εύθραυστη.

Την ίδια στιγμή, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συγκάλεσε έκτακτες συσκέψεις, επιδιώκοντας συντονισμό σε θέματα ασφάλειας και προστασίας πολιτών. Το ζητούμενο, ωστόσο, υπερβαίνει την τεχνική διαχείριση της κρίσης: Αφορά την ίδια την πολιτική βαρύτητα της Ένωσης.

Χωρίς αυταπάτες

Η νέα πραγματικότητα υποχρεώνει την Ευρώπη να κινηθεί σε λεπτή γραμμή. Από τη μία επιδιώκει να διατηρήσει τη διατλαντική συνοχή και από την άλλη αναζητεί τρόπους να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία. Η απουσία από το τραπέζι των αποφάσεων δεν περιορίζεται μόνο στο ζήτημα κύρους, αλλά και σε αυτό της επιρροής σε επιλογές που επηρεάζουν άμεσα τους Ευρωπαίους πολίτες. Και, τελικά, δείχνει μια αμηχανία, ίσως και αδυναμία πρωτοβουλιών σε καταστάσεις κρίσης.

Καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως ενεργός γεωπολιτικός παράγων και όχι μόνο ως οικονομικός γίγαντας. Το αν θα τα καταφέρει θα εξαρτηθεί από την ικανότητά της να υπερβεί τις εσωτερικές της αντιθέσεις και να αρθρώσει συνεκτική στρατηγική σε μια εποχή όπου οι κανόνες του παιχνιδιού αλλάζουν.

Διαβάστε επίσης:

Έμφαση στο… πορτοφόλι: Με αύξηση στον κατώτατο μισθό και νέο πακέτο ΔΕΘ, η κυβερνητική αντεπίθεση

Ισλαμική αποικιοκρατία: 2. Κοινωνία και καθημερινή ζωή – Η θέση της γυναίκας

Η Ελλάδα των δύο ταχυτήτων – Το 2,8% κατέχει το 60% των καταθέσεων, το 42% δηλώνει οικονομική αδυναμία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.