Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR) στερείται διαφάνειας, δημοκρατικής νομιμοποίησης και οικονομικής λογικής, επισημαίνουν το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος και το Παρατηρητήριο για τη Διαφάνεια στην Πυρηνική Ενέργεια.

Και η θέση τους είναι εξαιρετικά χρήσιμη για να κατανοήσουμε το μέγα θέμα που άνοιξε και στη χώρα μας μετά από τις δηλώσεις του πρωθυπουργού για ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας μέσω των αρθρωτών αντιδραστήρων και στην Ελλάδα.

Η κάθετη αντίθεσή τους στην απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επενδύσει η  ΕΕ στο πλαίσιο, δήθεν, της πράσινης μετάβασης, σε μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες και συνολικά στην πυρηνική ενέργεια, εκφράστηκε από το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος (European Environmental Bureau – EEB) και το Παρατηρητήριο για τη Διαφάνεια στην Πυρηνική Ενέργεια (Nuclear Transparency Watch – NTW), στην απάντησή τους προς την Κομισιόν μετά την πρόσκληση που δέχθηκαν να καταθέσουν τις απόψεις τους σχετικά με τη Στρατηγική για τους Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες (SMR).

Στην απάντησή τους προς την Κομισιόν EEB και NTW παρουσιάζουν σημαντικά στοιχεία που καταδεικνύουν ότι οι αρθρωτοί πυρηνικοί αντιδραστήρες έχουν σχεδιαστικές αδυναμίες, δεν έχουν δοκιμαστεί σε εμπορική κλίμακα και ενέχουν κινδύνους ραδιενεργών διαρροών.

Όσον αφορά τους οικονομικούς κινδύνους επισημαίνουν ότι αποτελούν επένδυση υψηλού ρίσκου με ιστορικό αποτυχιών και υπερβάσεων κόστους.

Αναλυτικά τα βασικά σημεία της απάντησης που έδωσαν στην Κομισιόν το Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος και το Παρατηρητήριο για τη Διαφάνεια στην Πυρηνική Ενέργεια.

1. Κίνδυνοι για την ασφάλεια

Οι υποστηρικτές των αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων συχνά προτείνουν συντομεύσεις στο κανονιστικό πλαίσιο για να επιταχυνθεί η ανάπτυξή τους. Ωστόσο, η αποδυνάμωση των προτύπων ασφάλειας και προστασίας του περιβάλλοντος δημιουργεί απαράδεκτους κινδύνους για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον.

Η Επιτροπή πρέπει να διατηρήσει αυστηρή κανονιστική εποπτεία και να απορρίψει κάθε προσπάθεια απορρύθμισης των πυρηνικών προτύπων ασφάλειας για λόγους ταχύτητας, διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να εμφανιστούν παρόμοιες απορρυθμίσεις με αυτές που παρατηρήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Παρά τους ισχυρισμούς περί «εγγενούς ασφάλειας», οι SMR δεν είναι άτρωτοι σε ατυχήματα:

• σχεδιαστικές αδυναμίες (πολλά σχέδια SMR παραμένουν μη δοκιμασμένα σε εμπορική κλίμακα)
• ανθρώπινο λάθος και λειτουργικές αστοχίες (π.χ. βλάβες στα συστήματα ψύξης)
• εξωτερικές απειλές (π.χ. κυβερνοεπιθέσεις, φυσικές καταστροφές ή σαμποτάζ)

Η πιθανότητα ραδιενεργών διαρροών, ακόμη και από μικρότερους αντιδραστήρες, παραμένει σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον — ιδιαίτερα επειδή αυτοί οι αντιδραστήρες θα τείνουν να βρίσκονται πολύ πιο κοντά σε κατοικημένες περιοχές σε σχέση με τους μεγάλους πυρηνικούς σταθμούς.

Η Επιτροπή πρέπει να απαιτήσει εκτενείς και ανεξάρτητες αξιολογήσεις κινδύνου πριν εξετάσει οποιαδήποτε ανάπτυξη SMR.

2. Οικονομικοί κίνδυνοι

Οι SMR αποτελούν επένδυση υψηλού ρίσκου με ιστορικό αποτυχιών και υπερβάσεων κόστους.

Κύριοι οικονομικοί κίνδυνοι:

• ακυρώσεις έργων (π.χ. το έργο της NuScale στις ΗΠΑ που κατέρρευσε)
• καθυστερήσεις κατασκευής (τα πυρηνικά έργα συχνά υπερβαίνουν προϋπολογισμούς και χρονοδιαγράμματα)
• κρυφές επιδοτήσεις (π.χ. μοντέλα Regulated Asset Base και Contracts for Difference)

Αυτά τα ζητήματα πρέπει να εξεταστούν με μεγάλη προσοχή, καθώς κάθε ευρώ που δαπανάται για SMR είναι ένα ευρώ που δεν επενδύεται σε φθηνότερες, πιο αξιόπιστες, ασύγκριτα ασφαλέστερες και καθαρότερες ενεργειακές λύσεις, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η αποθήκευση ενέργειας και η ενεργειακή αποδοτικότητα.

Για τον λόγο αυτό, κανένα δημόσιο χρήμα της ΕΕ ή των κρατών-μελών δεν θα πρέπει να χρηματοδοτεί SMR, και ακόμη περισσότερο Προηγμένους Αρθρωτούς Αντιδραστήρες (AMR είναι μια νέα γενιά μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων), πριν θεσπιστούν αυστηροί μηχανισμοί οικονομικής λογοδοσίας και ανάκτησης χρημάτων από αποτυχημένα έργα.

Οι ΗΠΑ αποτελούν παράδειγμα προς αποφυγή, όπου ιδρυτές πυρηνικών εταιρειών με πολιτικές διασυνδέσεις που δεν έχουν κατασκευάσει ποτέ εμπορικούς αντιδραστήρες έχουν γίνει δισεκατομμυριούχοι.

3. Προκλήσεις εναρμόνισης και βιομηχανίας

Οι SMR και ακόμη περισσότερο οι AMR θα επιδεινώσουν το πρόβλημα των πυρηνικών αποβλήτων, δημιουργώντας νέα απόβλητα σε νέες τοποθεσίες και νέους τύπους αποβλήτων λόγω των πολλών διαφορετικών σχεδίων.

Επιπλέον:

• τα διαφορετικά εθνικά πρότυπα ασφάλειας δυσκολεύουν την ενιαία ρύθμιση
• η επιτάχυνση εγκρίσεων μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια
• υπάρχουν νομικές αβεβαιότητες λόγω πιθανών συγκρούσεων μεταξύ ευρωπαϊκής και εθνικής νομοθεσίας

Αντί να προωθεί μια τεχνητή εναρμόνιση που εξυπηρετεί τα συμφέροντα της πυρηνικής συμμαχίας, η ΕΕ θα πρέπει πρώτα να εστιάσει στην εναρμόνιση των ηλεκτρικών δικτύων μεταξύ των κρατών-μελών.

Η ανάπτυξη των SMR αντιμετωπίζει επίσης σοβαρές προκλήσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα:

• εξάρτηση από σπάνια υλικά (π.χ. HALEU – υψηλής καθαρότητας χαμηλά εμπλουτισμένο ουράνιο) που δεν παράγεται ακόμη σε μεγάλη κλίμακα στην Ευρώπη
• γεωπολιτικούς κινδύνους λόγω εξάρτησης από εισαγωγές
• περιορισμένη βιομηχανική δυνατότητα παραγωγής εξαρτημάτων SMR

Αυτές οι ευπάθειες μπορεί να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις, αυξήσεις κόστους και στρατηγικές εξαρτήσεις.

4. Έλλειψη διαφάνειας, συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και δημόσιας συζήτησης

Η στρατηγική για τους SMR στερείται ουσιαστικής συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών, των τοπικών κοινοτήτων και ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων.

Υπάρχουν:

• διαδικασίες λήψης αποφάσεων πίσω από κλειστές πόρτες
• περιορισμένη διαφάνεια στη χάραξη πολιτικής
• αποκλεισμός επικριτικών φωνών (π.χ. περιβαλλοντικές ΜΚΟ, τοπικοί κάτοικοι)
• ισχυρή επιρροή λόμπι της πυρηνικής βιομηχανίας

Αυτά συνιστούν ουσιαστικά παραβιάσεις της Σύμβασης του Aarhus και άλλης ευρωπαϊκής νομοθεσίας.

Η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίσει ανοιχτές, συμμετοχικές και δημοκρατικές διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένων δημόσιων διαβουλεύσεων, ανεξάρτητων αξιολογήσεων και προσβάσιμης πληροφόρησης.

Συμπέρασμα

Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους SMR στερείται διαφάνειας, δημοκρατικής νομιμοποίησης και οικονομικής λογικής.

Αντί να προωθεί δαπανηρές, μη δοκιμασμένες και επικίνδυνες πυρηνικές τεχνολογίες, η ΕΕ πρέπει να:

1. Δώσει προτεραιότητα σε πραγματικές λύσεις για το κλίμα — ανανεώσιμες πηγές, αποθήκευση ενέργειας και αποδοτικότητα.
2. Διατηρήσει αυστηρά πρότυπα ασφάλειας και περιβαλλοντικής προστασίας.
3. Διασφαλίσει πλήρη οικονομική λογοδοσία των επενδυτών.
4. Αντιμετωπίσει τις προκλήσεις των πυρηνικών αποβλήτων και της εφοδιαστικής αλυσίδας.
5. Διασφαλίσει ανοικτή και συμμετοχική λήψη αποφάσεων.

Διαβάστε επίσης:

Συνελήφθη με 2.000 ζωντανά μυρμήγκια στις αποσκευές του

ΑΠΕ: Αύξηση κατά 53% των θέσεων εργασίας στην Ελλάδα έως το 2035

Καραϊβική: Εντυπωσιακές εικόνες αποκαλύπτουν μοναδικά θαλάσσια πλάσματα και κοράλλια στα ανοικτά των νησιών

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.