Το Ιράν κατέχει το μεγαλύτερο και πιο ποικίλο οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή. Πρόκειται για μια πυραυλική δύναμη που χτίστηκε σε διάστημα άνω των τριών δεκαετιών, κυρίως από τη μεταφορά βορειοκορεατικής τεχνολογίας, τουλάχιστον στην αρχική φάση.

Κατηγορίες βλημάτων ως προς το βεληνεκές

Όσα βαλλιστικά βλήματα έχουν βεληνεκές μικρότερο των 300 χλμ. ανήκουν στην κατηγορία των τακτικών βαλλιστικών βλημάτων (Tactical ballistic missile – TBM). Από τα 300 έως τα 1.000 χλμ. ανήκουν στην κατηγορία των βλημάτων μικρού βεληνεκούς (Short-range ballistic missile – SRBM). Από τα 1.000 έως τα 3.000 χλμ. ανήκουν στην κατηγορία των βλημάτων μέσου βεληνεκούς (Medium-range ballistic missile – MRBM). Από τα 3.000 έως τα 5.500 χλμ. στα βλήματα ενδιάμεσου βεληνεκούς (Intermediate-range ballistic missile – IRBM), ενώ όσα έχουν βεληνεκές μεγαλύτερο των 5.500 χλμ. ανήκουν στα διηπειρωτικά βαλλιστικά βλήματα (Intercontinental ballistic missile – ICBM).

Κατά κανόνα, όσο μεγαλύτερο είναι το βεληνεκές ενός πυραύλου τόσο μικρότερο είναι το ωφέλιμο φορτίο του, δηλαδή η πολεμική του κεφαλή, που μπορεί να μεταφέρει συμβατικά εκρηκτικά, πυρηνικά, βιολογικά, χημικά ή βόμβες διασποράς (cluster munitions). Για τον λόγο αυτόν, οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς (>5.000 χλμ.), που έχουν περιορισμένο ωφέλιμο φορτίο, σχεδιάζονται να μεταφέρουν κυρίως πυρηνικά όπλα.

Οι πύραυλοι μέσου βεληνεκούς (MRBM) στην ιρανική κρίση

Τα βαλλιστικά βλήματα εδάφους – εδάφους μέσου βεληνεκούς (Medium Range Ballistic Missile – MRBM), δηλαδή αυτά που μπορούν να πλήξουν στόχους από τα 1.000 έως και τα 3.000 χλμ., αποτελούν έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες στρατιωτικής ισχύος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, που της επιτρέπει να στοχοποιεί πολιτικές, στρατιωτικές και ενεργειακές υποδομές σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και όχι μόνο. Να επισημάνουμε ότι αρκετοί θεωρούν λανθασμένα τα MRBM ως βλήματα μεγάλου βεληνεκούς, επειδή πλήττουν στόχους σε αποστάσεις αρκετών εκατοντάδων χιλιομέτρων.

Από τα τέλη Φεβρουαρίου του 2026, στο πλαίσιο της ιδιαίτερα επικίνδυνης συγκρουσιακής κατάστασης από τα ανατολικά σύνορα του Ιράν μέχρι και την ανατολική Μεσόγειο, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν εκτοξεύσει μεγάλο αριθμό βαλλιστικών πυραύλων και οπλισμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UCAVs) κατά αμερικανικών, ισραηλινών και γειτονικών αραβικών στόχων, προκαλώντας σημαντικές ανθρώπινες και υλικές απώλειες.

Να θυμίσουμε ότι ένας από τους αντικειμενικούς σκοπούς των επιθετικών αεροπορικών επιχειρήσεων του αμερικανοϊσραηλινού στρατιωτικού συνασπισμού κατά του Ιράν είναι η αποδόμηση του ιρανικού βαλλιστικού οπλοστασίου.

Πράγματι, από τις πρώτες ώρες του πολέμου, σχεδόν ταυτόχρονα με τις επιχειρήσεις καταστολής της ιρανικής αεράμυνας και τη στοχοποίηση των ανώτατων πολιτικών και στρατιωτικών ηγετικών στελεχών του καθεστώτος, οι επιχειρήσεις «Βρυχώμενος Λέων» των Ισραηλινών και «Επική Οργή» των Αμερικανών είχαν αντικειμενικό σκοπό και την καταστροφή του ιρανικού πυραυλικού οπλοστασίου (θέσεις εκτοξευτών, αποθήκες πυραύλων, εργοστάσια κατασκευής εξαρτημάτων για το πυραυλικό οπλοστάσιο).

Οι κυριότεροι πύραυλοι μέσου βεληνεκούς (MRBM) του Ιράν

Σήμερα, το ιρανικό βαλλιστικό οπλοστάσιο περιλαμβάνει αρκετούς τύπους πυραύλων μέσου βεληνεκούς (MRBM), με διαφορετικά χαρακτηριστικά ως προς το καύσιμο, την ακρίβεια, το ωφέλιμο φορτίο και το βεληνεκές. Οι κυριότεροι από αυτούς είναι:

● Shahab-3: Είναι ο πρώτος επιτυχημένος βαλλιστικός πύραυλος μέσου βεληνεκούς που απέκτησε και ανέπτυξε το Ιράν, δίνοντάς του τη δυνατότητα να απειλεί στόχους αρκετά μακριά από τα σύνορά του, όπως το Ισραήλ. Τοποθετείται σε κινητές βάσεις εκτόξευσης (road-mobile) και χρησιμοποιεί υγρό καύσιμο. Το μέγιστο εκτιμώμενο βεληνεκές του ανέρχεται σε περίπου 1.300 χλμ. Μπορεί να μεταφέρει συμβατικές κεφαλές και κεφαλές διασποράς, ενώ θεωρητικά πυρηνικές, χημικές και βιολογικές κεφαλές.

● Emad: Θεωρείται εξελιγμένη έκδοση της οικογένειας πυραύλων Shahab-3. Έχει εκτιμώμενο βεληνεκές περίπου 1.700 χλμ., χρησιμοποιεί υγρό καύσιμο και το ωφέλιμο φορτίο του κυμαίνεται από 700 έως 750 κιλά. Διαθέτει βελτιωμένη ακρίβεια σε σχέση με παλαιότερους ιρανικούς πυραύλους. Το βασικό στοιχείο που τον ξεχωρίζει είναι ότι διαθέτει κατευθυνόμενη κεφαλή επανεισόδου (maneuverable reentry vehicle – MaRV). Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να διορθώνει την πορεία του στην τελική φάση και είναι πιο δύσκολο να αναχαιτιστεί από αντιβαλλιστικά συστήματα. Εκτιμάται ότι μπορεί να μεταφέρει συμβατική εκρηκτική κεφαλή και πιθανώς κεφαλή διασποράς.

● Ghadr-1: Είναι επιχειρησιακός βαλλιστικός πύραυλος και αποτελεί εξέλιξη του Shahab-3. Έχει εκτιμώμενο βεληνεκές 1.600-1.950 χλμ. και μεταφέρει πολεμική κεφαλή 750-800 κιλών. Χρησιμοποιεί υγρό καύσιμο και μπορεί να εκτοξευθεί από κινητούς εκτοξευτές, γεγονός που αυξάνει την επιβιωσιμότητά του στο πεδίο μάχης. Εκτιμάται ότι μπορεί να μεταφέρει συμβατική εκρηκτική κεφαλή (η πιο πιθανή και τυπική διαμόρφωση), κεφαλή διασποράς, διατρητική κεφαλή και θεωρητικά θα μπορούσε να μεταφέρει πυρηνική κεφαλή.

● Khorramshahr: Είναι γνωστός και ως «Khaibar». Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο Fars, έχει αναπτυχθεί μέσα σε οχυρωμένες υπόγειες τοποθεσίες. Έχει εκτιμώμενο βεληνεκές 2.000+ χλμ. και είναι ικανός να μεταφέρει κεφαλή βάρους περίπου 1.500 κιλών. Τροφοδοτείται από έναν κινητήρα Arvand, που χρησιμοποιεί αυτοαναφλέξιμο καύσιμο, μειώνοντας τον χρόνο προετοιμασίας εκτόξευσης και επιτρέποντας την ανάπτυξη από κινητές πλατφόρμες σε λιγότερο από 15 λεπτά. Μπορεί να φτάσει ταχύτητες έως και 16 Mach εκτός της ατμόσφαιρας και περίπου 8 Mach εντός αυτής. Αυτό σημαίνει ότι ο πύραυλος χρειάζεται περίπου 10-12 λεπτά από τη στιγμή που εκτοξεύεται μέχρι να πλήξει τον στόχο. Μπορεί να μεταφέρει συμβατικές κεφαλές, διατρητικές κεφαλές (για οχυρωμένες εγκαταστάσεις) και κεφαλές διασποράς, ενώ θεωρητικά πυρηνικές, χημικές και βιολογικές.

● Sejil-2: Έχει βεληνεκές 2.000-2.500 χλμ. και χρησιμοποιεί στερεό καύσιμο, γεγονός που σημαίνει ότι μπορεί να εκτοξευθεί πολύ πιο γρήγορα από πυραύλους υγρού καυσίμου. Θεωρητικά μπορεί να μεταφέρει συμβατική εκρηκτική κεφαλή, κεφαλή διασποράς (ο πιθανότερος τύπος κεφαλής), διατρητική κεφαλή και θεωρητικά πυρηνική κεφαλή. Δεν είναι βέβαιο αν είναι πλήρως επιχειρησιακός ή έχει αναπτυχθεί μερικώς. Σύμφωνα με το «Center for Strategic and International Studies» (CSIS), ο Sejil δεν έχει επισήμως δηλωθεί ως επιχειρησιακός, παρότι εμφανίζεται σε στρατιωτικές παρελάσεις και ασκήσεις. Το 2025, το Ιράν δήλωσε ότι εκτόξευσε πυραύλους Sejil εναντίον του Ισραήλ.

Οι ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι με κεφαλές διασποράς

Μέχρι την πέμπτη ημέρα του πολέμου (5 Μαρτίου 2026), πηγές του Σώματος των Φρουρών της Ιρανικής Επανάστασης (IRGC), που επικαλέστηκε το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars, ανέφεραν ότι το Ιράν, στο πλαίσιο της επιχείρησης «Αληθινή Υπόσχεση IV», είχε εκτοξεύσει περισσότερους από 500 βαλλιστικούς πυραύλους και περίπου 2.000 UCAVs μονής κατεύθυνσης (drones camikaze).

Μέχρι την όγδοη ημέρα, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (USCENTCOM) επιβεβαίωσε ότι ο ρυθμός εκτόξευσης των βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν είχε μειωθεί περίπου 10% σε σχέση με την πρώτη ημέρα και ο ρυθμός εκτόξευσης UCAVs σε περίπου 17% του αρχικού. Ο αμερικανοϊσραηλινός στρατιωτικός συνασπισμός απέδωσε αυτή τη μείωση στην εκτεταμένη καταστροφή των εκτοξευτών, των υποδομών εκτόξευσης και των υποδομών αποθήκευσης των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων.

Τη δεύτερη εβδομάδα της σύγκρουσης (έως τις 11 Μαρτίου 2026), η Τεχεράνη είχε προσαρμόσει τις τακτικές εκτόξευσης των βαλλιστικών πυραύλων, με τρόπους που αμφισβήτησαν τις πρώτες εκτιμήσεις των δυτικών ΜΜΕ για την έκβαση του πολέμου.

Συγκεκριμένα, εκτόξευσε περίπου 300 βαλλιστικούς πυραύλους προς το Ισραήλ, από τους οποίους, σύμφωνα με εκτιμήσεις των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων (Israeli Defense Forces – IDF), περίπου το 50% έφεραν κεφαλές διασποράς (cluster munitions), που διασκόρπιζαν 20-24 μικρές βόμβες, συχνά βάρους έως και αρκετών κιλών.

Αυτός ο σχεδιασμός καθιστούσε τους βαλλιστικούς πυραύλους ιδιαίτερα αποτελεσματικούς για την καταστροφή μαλακών, υψηλής αξίας στόχων, όπως κεραίες ραντάρ, κέντρα διοίκησης και ελέγχου, κέντρα επικοινωνιών, αισθητήρες αεράμυνας κ.ά.

Στην τρέχουσα σύγκρουση, η χρήση κεφαλών διασποράς από το Ιράν είχε ως στόχο κυρίως την καταστροφή ή έστω την υποβάθμιση της πολυεπίπεδης ισραηλινής αντιβαλλιστικής αεράμυνας, όπως το σύστημα Arrow, το David’s Sling, αλλά και τα αμερικανικά αντιβαλλιστικά συστήματα Patriot και THAAD.

Η τακτική των Ιρανών εκμεταλλεύεται στο μέγιστο τους νόμους των βαλλιστικών τροχιών. Δηλαδή, οι κεφαλές διασποράς, που εκτοξεύονται σε μεγάλο ύψος, δημιουργούν στο τελευταίο σκέλος της τροχιάς τους ένα διασκορπισμένο αποτύπωμα μικρών βομβών, που τα αντιβαλλιστικά συστήματα αδυνατούν να τις αναχαιτίσουν. Στη συνέχεια, η κινητική τους ενέργεια αποδεικνύεται περισσότερο αποτελεσματική από την εκρηκτική ύλη που μεταφέρουν, ειδικά όταν πλήττουν μη θωρακισμένους ή ελαφρώς θωρακισμένους στόχους.

Στο ευρύτερο θέατρο επιχειρήσεων, αποκαλύφθηκε ότι τα ιρανικά βαλλιστικά βλήματα με κεφαλές διασποράς ήταν αποτελεσματικά και σε άλλους στόχους πλην του Ισραήλ. Δορυφορικές εικόνες και επίσημες επιβεβαιώσεις κατέγραψαν ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις, που κατέστρεψαν ή προκάλεσαν σοβαρές ζημιές σε πολλά ραντάρ υψηλής αξίας των Αμερικανών και των συμμάχων τους. Για παράδειγμα, η αμερικανική ιστοσελίδα στρατιωτικής ανάλυσης «The War Zone» ανέφερε ότι στην αεροπορική βάση Muwaffaq Salti στην Ιορδανία, ένα ραντάρ AN/TPY-2 του αντιβαλλιστικού συστήματος THAAD χτυπήθηκε από βαλλιστικό βλήμα που έφερε κεφαλή διασποράς και τέθηκε εκτός επιχειρησιακής λειτουργίας. Παρόμοιες ζημιές αναφέρονται και σε άλλο ραντάρ AN/TPY-2 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αλλά και ενός ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης μεγάλης εμβέλειας AN/FPS-132.

Αυτά τα ευαίσθητα αντιβαλλιστικά συστήματα, αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων έως και δισεκατομμυρίων δολαρίων το καθένα, αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της περιφερειακής αντιβαλλιστικής ασπίδας κατά της ιρανικής βαλλιστικής απειλής. Η καταστροφή τους ή έστω η προσωρινή διακοπή της λειτουργίας τους λόγω ζημιών από βαλλιστικά βλήματα επηρεάζει άμεσα την ικανότητα ανίχνευσης, παρακολούθησης και εμπλοκής των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων, αφενός δημιουργώντας «παράθυρα» για επακόλουθες επιθέσεις, αφετέρου μειώνοντας τη συνολική αντιβαλλιστική άμυνα των κρατών του Κόλπου και του Ισραήλ.

Η ιρανική περιφερειακή βαλλιστική απειλή

Η εξέλιξη του βαλλιστικού οπλοστασίου του Ιράν έχει μετατρέψει τους πυραύλους μέσου βεληνεκούς σε στρατηγικό μοχλό ισχύος στη Μέση Ανατολή.

Βαλλιστικά βλήματα, όπως οι Emad και Khorramshahr, ενισχύουν την ικανότητα πλήγματος σε μεγάλες αποστάσεις, επηρεάζοντας τον στρατιωτικό σχεδιασμό κρατών όπως το Ισραήλ και τη συνολική ισορροπία ισχύος στην ευρύτερη περιοχή.

Η δυναμική αυτή καθιστά τους βαλλιστικούς πυραύλους ως έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες διαμόρφωσης της περιφερειακής ασφάλειας.

Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Η ελληνική πυροβολαρχία Patriot κατέρριψε ιρανικούς πυράυλους – Δένδιας: «Η ελληνική συστοιχία αποδεικνύει πόσο αξιόμαχη είναι» (Video)

Ανάλυση CNN: Το Ιράν επιμένει στην παράταση του πολέμου – Πώς αντιστέκεται στα χτυπήματα ΗΠΑ και Ισραήλ

«Ώρα μηδέν» στα Στενά του Ορμούζ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.