Η συμφωνία για τη εκεχειρία δύο εβδομάδων ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν προφανώς δεν είναι ειρήνη. Είναι μια «παύση πυρός» για δύο ατελέσφορες στρατηγικές. Μια παύση μέσα σε μια αντιπαράθεση που δεν έχει λυθεί, και πιθανότατα δεν μπορεί να λυθεί εύκολα: γιατί δεν αφορά μόνο τα τελευταία στρατιωτικέ γεγονότα και τις εκατέρωθεν απειλές, αλλά στρατηγικές και πολιτικές επιδιώξεις δεκαετιών.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η εκεχειρία θα κρατήσει για δύο εβδομάδες. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα ακολουθήσει, υπό την προϋπόθεση βέβαια, ότι  δεν θα τιναχθεί νωρίτερα στον αέρα. Όπως συμφωνούν οι σημαντικότεροι αναλυτές, θα είναι οι επόμενες 30 έως 60 ημέρες που θα διαμορφώσουν τη δυναμική ώστε να καθορίσουν αν η περιοχή θα κινηθεί προς μια ελεγχόμενη ισορροπία ή αν θα διολισθήσει σε μια νέα, και πιο επικίνδυνη φάση σύγκρουσης.

Υπάρχει ένα πρώτο σενάριο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η «ήσυχη επιτυχία». Σε αυτό, η εκεχειρία λειτουργεί ως ένα παράθυρο που επιτρέπει στις δύο πλευρές να κάνουν μικρά, προσεκτικά βήματα προς την αποκλιμάκωση. Το Ιράν ενδέχεται να περιορίσει προσωρινά ορισμένες δραστηριότητες που προκαλούν ένταση, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να εξετάσουν μορφές έμμεσης οικονομικής χαλάρωσης. Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ανοιχτό, οι αγορές σταθεροποιούνται και η ρητορική υποχωρεί.

Αυτό, προφανέστατα δεν θα είναι ειρήνη. Θα είναι όμως κάτι εξίσου σημαντικό: μια διαχειρίσιμη ένταση. Μια νέα ισορροπία, εύθραυστη αλλά λειτουργική, όπου κανείς δεν κερδίζει πλήρως, αλλά όλοι αποφεύγουν το χειρότερο. Και αυτό ο Λευκός Οίκος προσπαθεί ήδη να «πουλήσει», εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών.

Πιο ρεαλιστικά, όμως, το πιθανότερο δεύτερο σενάριο δεν είναι η σταθεροποίηση, αλλά η παράταση της αβεβαιότητας. Η εκεχειρία μπορεί να παραταθεί τυπικά ή να λήξει σιωπηρά, χωρίς να ακολουθήσει άμεση σύγκρουση. Αντί για πόλεμο, θα δούμε μια …σκιά πολέμου. Μια κατάσταση όπου οι εντάσεις μεταφέρονται σε άλλες μορφές: περιορισμένα πλήγματα μέσω ενδιάμεσων (proxy) δυνάμεων, κυβερνοεπιθέσεις, στοχευμένες επιχειρήσεις χωρίς επίσημη ανάληψη ευθύνης.

Μια «γκρίζα ειρήνη»

Σε αυτή τη «γκρίζα ζώνη», η σύγκρουση γίνεται πιο σύνθετη και λιγότερο προβλέψιμη. Το Ισραήλ, οι περιφερειακές δυνάμεις και τα δίκτυα επιρροής του Ιράν μπορούν να λειτουργήσουν ως επιταχυντές έντασης. Και σε αυτήν την περίπτωση, ένα λάθος, μια υπεραντίδραση, ένα τοπικό επεισόδιο μπορεί να πάρει διαστάσεις που κανείς δεν σχεδίαζε. Και κάπου εκεί βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Όχι στην πρόθεση για σύγκρουση, αλλά στην πιθανότητα να προκύψει από αλληλουχία γεγονότων.

Υπάρχει, βέβαια, και το τρίτο σενάριο. Το πιο σκοτεινό, αλλά όχι απίθανο. Η πλήρης κατάρρευση της εκεχειρίας και η επιστροφή σε άμεση αντιπαράθεση. Αυτό μπορεί να προκληθεί από ένα μεγάλο πλήγμα, από έναν λανθασμένο υπολογισμό ή ακόμη και από την εμπλοκή ενός τρίτου παράγοντα.

Σε μια τέτοια εξέλιξη, η κλιμάκωση δεν θα είναι σταδιακή. Θα είναι ταχεία, πιθανόν και ολοκληρωτική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να πλήξουν κρίσιμες υποδομές, το Ιράν να απαντήσει μέσω άμεσων ή έμμεσων επιθέσεων, και η σύγκρουση να επεκταθεί γεωγραφικά. Το Ισραήλ θα βρεθεί αναπόφευκτα στο επίκεντρο, ενώ η ένταση μπορεί να διαχυθεί στον Λίβανο, το Ιράκ και τον Περσικό Κόλπο. Το πιο κρίσιμο σημείο σε αυτό το σενάριο είναι το Στενό του Ορμούζ. Από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ροής πετρελαίου. Επομένως και η οποιαδήποτε διαταραχή δεν θα είναι περιφερειακό γεγονός, αλλά θα μας επαναφέρει στο παγκόσμιο σοκ, με επιπτώσεις στην ενέργεια, στον πληθωρισμό και στη συνολική οικονομική σταθερότητα.

Και τότε, το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο στρατιωτικό, αλλά οικονομικά συστημικό.

Μπορεί ο Τραμπ να «συρθεί» σε αποζημιώσεις;

Η πρόγνωση για την επόμενες ημέρες, δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική. Ο Τραμπ δέχθηκε τη συμφωνία εκεχειρίας, μιας και η «απόλυτη καταστροφή» θα τον έφερνε καθολικά απέναντι στη διεθνή κοινότητα και σε αντίφαση με τους πολίτες του. Από την άλλη αντιμετωπίζει και ένα επιπλέον ζήτημα: Μέσα σε αυτή την εικόνα: θα μπορούσαν υπό την ηγεσία του οι Ηνωμένες Πολιτείες να καταβάλουν αποζημιώσεις προς το Ιράν;

Στην πράξη, αυτό μοιάζει εξαιρετικά απίθανο. Μια τέτοια κίνηση θα σήμαινε πολιτική παραδοχή ευθύνης, κάτι που δύσκολα μπορεί να περάσει στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Αυτό που είναι πιο πιθανό είναι μια έμμεση μορφή εξισορρόπησης: χαλάρωση κυρώσεων, πρόσβαση σε δεσμευμένα κεφάλαια, οικονομικές διευκολύνσεις. Δηλαδή όχι αποζημίωση με τη στενή έννοια, αλλά μια διαπραγματευτική ισορροπία. Άλλωστε, εάν προχωρούσε ένα τέτοιο σενάριο, αποζημιώσεις θα πρέπει να λάβουν αντίστοιχα και οι χώρες του Περσικού.

Αυτό που αναδεικνύεται τελικά είναι ότι η σύγκρουση αυτή δεν είναι συγκυριακή. Δεν αφορά μόνο τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων. Είναι το αποτέλεσμα βαθύτερων γεωπολιτικών ανταγωνισμών: ελέγχου επιρροής, ενεργειακών διαδρομών, στρατηγικής ισχύος. Και τέτοιες συγκρούσεις δεν λύνονται με προσωρινές εκεχειρίες.

Το ενδεχόμενο του «λάθος κουμπιού»

Η εκεχειρία των δύο εβδομάδων είναι, στην ουσία, ένας χρόνος που αγοράστηκε. Το πώς θα αξιοποιηθεί αυτός ο χρόνος θα καθορίσει τα επόμενα βήματα. Στο καλύτερο σενάριο, θα δούμε μια εύθραυστη αλλά λειτουργική ισορροπία. Στο πιθανότερο, μια παρατεταμένη περίοδο αβεβαιότητας. Στο χειρότερο, μια ταχεία επιστροφή στην κρίση.

Η ιστορία, όμως, δείχνει κάτι απλό: σε τέτοιες συγκρούσεις, η διαφορά ανάμεσα στη σταθερότητα και την κλιμάκωση δεν είναι πάντα αποτέλεσμα μεγάλων αποφάσεων. Μπορεί να κριθεί σε μια στιγμή, σε μια κίνηση, σε μια παρερμηνεία, ή ένας λάθος χειρισμός στο πεδίο της πολεμικής αντιπαράθεσης. Ένας λάθος πάτημα κουμπιού. Και αυτή τη στιγμή, η περιοχή βρίσκεται ακριβώς εκεί. Στο όριο.

Διαβάστε επίσης:

Ισραηλινό «μπουρλότο» στην εκεχειρία, εκτός συμφωνίας ο Λίβανος λέει ο Τραμπ – Απειλεί με αποχώρηση το Ιράν αν συνεχιστεί η σφαγή, έκλεισε το Ορμούζ – Live οι εξελίξεις

WSJ: Το Ισραήλ ενημερώθηκε αργά για τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός και δεν χάρηκε καθόλου

Μία συμφωνία, τρεις εκδοχές: Τα θολά σημεία γύρω από την κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.