Υπήρξαν εποχές όπου ένα «απλό» αμερικανικό κάλεσμα για στρατιωτική κινητοποίηση στον Περσικό Κόλπο θα λειτουργούσε σχεδόν αυτόματα: Σύμμαχοι θα ευθυγραμμίζονταν, βάσεις θα άνοιγαν, στόλοι θα αναπτύσσονταν.

Το 2026, όμως, ο Ντόναλντ Τραμπ κατάφερε κάτι που μέχρι πρότινος φάνταζε αδιανόητο: Να μετατρέψει την υπερδύναμη σε έναν ηγεμόνα χωρίς πρόθυμους ακολούθους. Και ακόμα χειρότερα: Να εμφανίζει τις Ηνωμένες Πολιτείες σαν ένα ικέτη, αλλοπρόσαλλο και απομονωμένο ταραξία της διεθνούς σκηνής.

Η κρίση στο Στενό του Ορμούζ και η κλιμάκωση με το Ιράν δεν αποκάλυψαν απλώς τις γεωπολιτικές εντάσεις. Αποκάλυψαν, κυρίως, το βάθος της ρήξης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και των ίδιων των συμμάχων τους.

Το «όχι» της Ευρώπης

Για πρώτη φορά, χάρις στον Ντόναλντ Τραμπ, εμφανίστηκε με τόσο δυναμισμό και τέτοια παρεμβατικότητα και αυτονομία στις εξελίξεις η… Ευρώπη.

Μπορεί να μην υπάρξει κοινή γραμμή, κοινή εξωτερική πολιτική και άμυνα στο βαθμό που οι παλαιότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες οραματίστηκαν και επιδίωξαν. Μπορεί να μην εκδηλώνεται ενίοτε καμία συνεννόηση ούτε καν στα βασικά. Αλλά απέναντι στην πολεμική παράνοια του Αμερικανού προέδρου, η Ευρώπη έδειξε να ορθώνει ανάστημα, να χαράσσει τη δική της γραμμή και να τηρεί μία στάση, που αν μη τι άλλο έχει τη δική της αξία και μπορεί να επηρεάσει τα πράγματα.

Η αντίδραση δεν ήταν μεμονωμένη – ήταν συστημική.

Η Ισπανία βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της αντίστασης. Η κυβέρνηση Σάντσεθ όχι μόνο αρνήθηκε να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση, αλλά προχώρησε και σε κάτι ακόμη πιο ηχηρό: αρνήθηκε τη χρήση των στρατιωτικών βάσεων της χώρας από τις ΗΠΑ. Σε μια περίοδο που η Ουάσιγκτον ζητούσε επιχειρησιακή στήριξη, η Μαδρίτη απάντησε με κατηγορίες περί μονομερούς και παράνομης δράσης, προειδοποιώντας ότι «δεν μπορεί να παίζεται ρώσικη ρουλέτα με τη σταθερότητα». Ο Τραμπ την απείλησε χθες ακόμα και με διακοπή των εμπορικών σχέσεων!  

Η Γαλλία, πιστή στην παράδοση της στρατηγικής αυτονομίας, απέρριψε επίσης τη συμμετοχή σε επιθετικές επιχειρήσεις. Το Παρίσι προώθησε εναλλακτικές λύσεις και πολυμερείς αποστολές, επιδιώκοντας να αποσυνδέσει τη διεθνή διαχείριση της κρίσης από τη γραμμή Τραμπ. Η μετωπική σύγκρουση του Εμανουέλ Μακρόν με τον προσβλητικό ένοικο του Λευκού Οίκου οξύνεται όλο και περισσότερο.

Η Γερμανία υπήρξε ακόμη πιο σαφής: «Δεν είναι δικός μας πόλεμος». Με αυτή τη φράση, το Βερολίνο απέρριψε κάθε ενδεχόμενο στρατιωτικής εμπλοκής, επιβεβαιώνοντας ότι η εποχή της αυτόματης ευθυγράμμισης με τις ΗΠΑ έχει παρέλθει.

Η Ιταλία δεν έκανε τόσο «θόρυβο» όσο άλλες χώρες, αλλά στην πράξη βρέθηκε στην ίδια πλευρά: δεν ακολούθησε τον Τραμπ: Δεν συμμετείχε σε στρατιωτικές επιχειρήσεις, δεν έστειλε ναυτικές δυνάμεις για αποστολές τύπου Ορμούζ, δεν εντάχθηκε σε αμερικανικό συνασπισμό. Τήρησε στάση «σιωπηρής αποστασιοποίησης» και σε κάθε περίπτωση αρνήθηκε να εμφανιστεί όταν τη χρειάστηκε ο Τραμπ.

Η Ολλανδία είναι παρόμοια περίπτωση με την Ιταλία, αλλά με μια μικρή διαφορά: παραδοσιακά πιο «ΝΑΤΟϊκή» και φιλοαμερικανική, άρα η στάση της έχει ιδιαίτερο βάρος.

Στο ίδιο «σιωπηρό όχι» με Ιταλία και Ολλανδία κινήθηκαν και χώρες όπως το Βέλγιο, η Δανία, η Σουηδία, η Νορβηγία. Κοινό τους χαρακτηριστικό: Δεν συγκρούονται ανοιχτά με τις ΗΠΑ, αλλά αρνούνται να εμπλακούν στρατιωτικά.

Η Βρετανία σπάει την παράδοση

Αν υπάρχει όμως μία χώρα που συμβολίζει την αλλαγή εποχής, αυτή είναι το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι εποχές που ο Τόνι Μπλερ οδηγούσε αφρόνως και υποκριτικά την χώρα στις εγκληματικές επεμβάσεις των Αμερικανών στη Μέση Ανατολή, έχει περάσει, πιθανόν ανεπιστρεπτί.

Υπό τον Κιρ Στάρμερ, το Λονδίνο κράτησε αποστάσεις που πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητες. Η Βρετανία αρνήθηκε να συμμετάσχει σε επιχειρήσεις ελέγχου ή αποκλεισμού στο Στενό του Ορμούζ, ενώ περιόρισε τη χρήση των βάσεών της μόνο σε αυστηρά αμυντικούς σκοπούς.

Ακόμη πιο ενδεικτική ήταν η ρητορική: Αμερικανικές δηλώσεις χαρακτηρίστηκαν «εμπρηστικές» και «εξωφρενικές», σε μια σπάνια δημόσια αποδόμηση της Ουάσιγκτον από τον στενότερο παραδοσιακά σύμμαχό της.

Η «ειδική σχέση» δεν κατέρρευσε, αλλά έπαψε να είναι δεδομένη.

Η σιωπηρή άρνηση των συμμάχων

Πέρα από την Ευρώπη, η εικόνα ήταν εξίσου αποκαλυπτική.

Ιαπωνία, Νότια Κορέα και Αυστραλία – χώρες που βασίζονται στρατηγικά στις ΗΠΑ – αρνήθηκαν να εμπλακούν στρατιωτικά. Δεν υπήρξαν θεαματικές συγκρούσεις ή δημόσιες καταγγελίες. Υπήρξε όμως κάτι εξίσου ισχυρό: η άρνηση συμμετοχής.

Σε γεωπολιτικούς όρους, η απουσία είναι συχνά πιο ηχηρή από την παρουσία.

Αν συνυπολογίσει κανείς ότι η αντίδραση του Τραμπ στις επιλογές που έκαναν αυτές οι χώρες ήταν από επιθετική έως προσβλητική (όπως έγινε με την Ιάπωνα πρωθυπουργό), τότε αντιλαμβάνεται κανείς ότι η ρήξη στις σχέσεις είναι βαθύτερη και σχετίζεται απολύτως με το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος αντιμετωπίζεται ως «προβληματική περίπτωση».

Από ηγεμονία σε απομόνωση

Το πιο ανησυχητικό για την Ουάσιγκτον δεν είναι ότι ορισμένοι σύμμαχοι διαφώνησαν. Είναι ότι διαφώνησαν σχεδόν όλοι – και ταυτόχρονα.

Ο Τραμπ επεδίωξε να επιβάλει μια στρατηγική ισχύος χωρίς συναίνεση. Το αποτέλεσμα ήταν η αποδόμηση της ίδιας της βάσης της αμερικανικής επιρροής: της εμπιστοσύνης των συμμάχων.

Αντί για έναν συνασπισμό πρόθυμων κρατών, οι ΗΠΑ βρέθηκαν αντιμέτωπες με:

• άρνηση στρατιωτικής συμμετοχής
• περιορισμούς στη χρήση βάσεων
• δημόσια πολιτική αποδοκιμασία

Σε απάντηση, ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε τη σύγκρουση, φτάνοντας στο σημείο να χαρακτηρίσει συμμάχους «δειλούς» και να αφήσει αιχμές ακόμη και για το μέλλον του ΝΑΤΟ.

Η κρίση στον Περσικό Κόλπο ίσως καταγραφεί ως σημείο καμπής. Όχι λόγω της ίδιας της σύγκρουσης, αλλά λόγω της αντίδρασης που προκάλεσε.

Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, ένα μεγάλο μέρος του δυτικού κόσμου δεν ακολούθησε την Ουάσιγκτον σε μια στρατιωτική περιπέτεια – και δεν δίστασε να το δηλώσει.

Ο Τραμπ επιδίωξε να επιβάλει την αμερικανική ισχύ. Αντ’ αυτού, αποκάλυψε τα όριά της.

Και ίσως, χωρίς να το επιδιώξει, πέτυχε κάτι πολύ πιο βαθύ: να επιταχύνει τη μετάβαση σε έναν κόσμο όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ηγούνται – αλλά αμφισβητούνται.

Διαβάστε επίσης:

Ουγγαρία: Πώς ο Ορμπάν έχασε σε όλα, πριν χάσει τις εκλογές

Μέση Ανατολή: Αντίστροφη μέτρηση για τον αποκλεισμό του Περσικού – Δίπλα στον Τραμπ ο Νετανιάχου, «είμαστε πλήρως συντονισμένοι» – «Τρέχουν» Μακρόν και Στάρμερ

ΗΠΑ – Ιράν: Μετά το ναυάγιο, τι; – Η επόμενη ημέρα στη σύγκρουση και τρία σενάρια για την πορεία της κρίσης

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.