Δύο ταινίες, οι οποίες γεωγραφικά έρχονται από πολύ μακριά (από την Ιαπωνία και την Ταϊλάνδη), μπορεί να μας ξαφνιάζουν με τις εικόνες τους και τη διάρκειά τους, διατηρούν, ωστόσο τη μαγεία τους.

Παρά το γεγονός ότι οι περιγραφές τους δεν μας είναι οικείες, με λίγη υπομονή και ανασκαφή στο πλούσιο κοίτασμά τους, θα μας χαρίσουν έντονες στιγμές κινηματογραφικής μέθεξης. Αρκεί να υπάρχει διάθεση για επικοινωνία είτε με τον κόσμο ενός αρχετυπικού θεάτρου (το «Καμπούκι», στην Ιαπωνία) είτε με τον υπερβατικό κόσμο του σουρεαλισμού (στα «Χρήσιμα φαντάσματα», από την Ταϊλάνδη). Και τα δυό, όμως, μας θυμίζουν σπουδαίους δημιουργούς, κάτι που διευκολύνει το έργο της επικοινωνίας με τις απαιτητικές εικόνες τους.

Η ποίηση του θεάτρου «Καμπούκι»

Τίτλος ταινίας: «Εθνικός θησαυρός» («Kokuho»)

Σύνοψη: Το θέατρο Καμπούκι, μια μοναδική θεατρική κληρονομιά της Ιαπωνίας σε ολόκληρο τον κόσμο, δίνει την αφορμή για την ανάπτυξη μιας ιστορίας συγκρούσεων και συμφιλιώσεων δύο πρωταγωνιστών του. Ο ένας από τους δύο θα λάβει το χρίσμα του «εθνικού θησαυρού»

Σκηνοθεσία: Σαγκ ιλ Λι

Παίζουν: Ρίο Γιοσιζάβα, Ριοσούκι Γιοκοχάμα, Σόγια Κουροκάβα, Κεν Γουατανάμπε

Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος γνώστης του γιαπωνέζικου θεάτρου «Καμπούκι», για να παρακολουθήσει το φιλμ του Σαγκ ιλ Λι, το οποίο έφερε ξανά στο προσκήνιο τον ξεχασμένο τελευταία ιαπωνικό κινηματογράφο. Το φιλμ αποδεικνύει τη δύναμη του σινεμά να συνδέει εποχές, γεωγραφικές αποστάσεις, αλλά κυρίως τέχνες. Έστω κι αν το γεννημένο στο Κιότο θεατρικό είδος μοιάζει απομακρυσμένο από την ευρωπαϊκή κουλτούρα, οι εικόνες του φιλμ γίνονται γέφυρα ανάμεσα στον «οικείο» και στον «ξένο πολιτισμό».

Βασικά συστατικά του «Καμπούκι», πέρα από τη θεατρική πρώτη ύλη, η μουσική, ο χορός, οι κινήσεις των σωμάτων, η ποίηση των λόγων του. Ο κινηματογράφος του Σαγκ ιλ Λι τα μεταπλάθει όλα τούτα σε γνώριμο υλικό, για ν’ αναδείξει τη δύναμη της νεότερης χρονικά έβδομης τέχνης. Η θέαση της ταινίας, παρά την τρίωρη διάρκειά της, ρέει πάνω σε εικόνες ποίησης, κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Το θέατρο «Καμπούκι», μεγαλωμένο ταυτόχρονα με την ποιητική σύλληψη των χαϊκού, κάπου στον 17ο αιώνα, πρόσφερε στα στόματα των ηθοποιών του λόγια μουσικής ποίησης, για ν’ αποδοθούν από τα σώματα ηθοποιών, που δεν απαιτούν να γνωρίζεις τι λένε. Αρκεί να αφήνεσαι στη χορευτική κίνηση, η οποία ξεκινάει από τα δάχτυλα και καταλήγει στις εκφράσεις του προσώπου, που δεν μπορεί να κρύψει ούτε το έντονο, εικαστικής καταγωγής, μακιγιάζ. Ερμηνευμένοι οι ρόλοι του από τους λεγόμενους «ονεγκάτα» – άνδρες ηθοποιοί, ακόμη και για τους γυναικείους ρόλους -, εύκολα θα μας παρέπεμπε σε μια εκδοχή της αρχαιοελληνικής τραγωδίας, έστω κι αν αυτή συνδέεται περισσότερο με το επίσης ιαπωνικό θέατρο“Νō ”( Noh).

Πρόσφατες μνήμες από παραστάσεις του Θεόδωρου Τερζόπουλου, αλλά και σχετικές αναλύσεις του Μάριου Πλωρίτη, θα μπορούσαν να βοηθήσουν στον προσανατολισμό του «Καμπούκι», σε σχέση με το αρχαίο ελληνικό θέατρο. Κι αν δεν φτάνουν αυτά, τα έργα τα οποία αναπαρίστανται στην ταινία, ως θεματογραφία, μοιάζουν να βουτάνε σε χαρτογραφημένα ύδατα, αφού ο θεατής θα αναγνωρίσει την παγκοσμιότητα των ιστοριών τους, να φτάνει από την τραγωδία στα σύνορα της σαιξπηρικής εμπειρίας.

Με παρόμοιο τρόπο, ο σκηνοθέτης δανείζεται την ταυτόχρονη και αέναη κίνηση και πάλη, ανάμεσα στο «καλό» και στο «κακό», γνώριμη από την Ανατολή ως τη Δύση, όπως και η συνύπαρξή τους στο ίδιο σώμα. Βασική αρχή της ιαπωνικής κουλτούρας η διαπάλη και η συνύπαρξη των αντιθέτων, μορφοποιείται στο φιλμ από δύο φιγούρες, οι οποίες τόσο μοιάζουν και άλλο τόσο διαφέρουν. Οι δύο κεντρικοί ηθοποιοί (με μια κουβέντα: μεγαλειώδεις) βρίσκονται σε διαρκή σχέση έλξης και άπωσης, μοιράζουν τα σώματά τους σε κάθε εκδήλωσή τους, σχεδόν τεμαχίζονται στα δύο: έλκονται από τις ίδιες γυναίκες, τραμπαλίζονται στην κορυφή της θεατρικής καταξίωσης (πότε ο ένας στην κορυφή, πότε ο άλλος), σκοτώνουν ο ένας τον άλλον, θυσιάζονται ο καθένας για τον έτερο εαυτό του.

Σε μια κινηματογραφική τοιχογραφία, η οποία ξεκινάει από το Ναγκασάκι του 1964 και καταλήγει στο Τόκιο του 2014, ο τίτλος του «εθνικού θησαυρού» θα κατακτηθεί από έναν μόνον, τυπικά τουλάχιστον. Στην πραγματικότητα ανήκει και στους δύο, αφού πρόκειται για μια συγκατοίκηση ατόμων, αλλά και φύλων. Ερμηνεύοντας τους γυναικείους ρόλους, πείθουν με μοναδικό τρόπο για τη δυνατότητα του θεάτρου να προσφέρει κοινή στέγη στο άρρεν και στο θήλυ, όπως και του κινηματογράφου, με κοντινά πλάνα, εικαστικού μεγαλείου σκηνικά και καταγραφή της μουσικότητας των σωμάτων, να ξεπερνάει την όποια στατικότητα του θεάτρου. Και με τη δυνατότητα του απλώματος των αφηγήσεών του, το σινεμά προσφέρει χείρα βοηθείας στην ανανέωση ενός ετοιμοθάνατου θεατρικού είδους, κάπως σα να αναβιώνει η θνήσκουσα όπερα στην ευρωπαϊκή κουλτούρα. Το «Καμπούκι» αποδεικνύεται ολοζώντανο, συστήνεται σε ολόκληρο τον κόσμο, χάρη στη σκηνοθετική ευφυΐα του Σαγκ ιλ Λι.

Για να επικοινωνήσει όλη τούτη η τόσο δυσπρόσιτη κουλτούρα του θεάτρου «Καμπούκι», με την παγκόσμια κοινότητα, απαιτείται η ροή ενός συνδετικού ιστού, γνώριμου από άκρου σε άκρο του μικρού μας πλανήτη. Κι αυτό δεν μπορεί να είναι άλλο από την έννοια του πατέρα, αυτή που διαμορφώνει την ταυτότητα των χαρακτήρων, την εγγύτητα και τις αποστάσεις τους. Ο «εθνικός θησαυρός», όχι ως τίτλος, αλλά ως κληροδότημα, είναι το σεντούκι που παραδίδεται στον ικανό και όχι στη γονιδιακή συνέχεια, τουλάχιστον αυτή είναι η αρχική επιθυμία του πατέρα-θρύλου του Καμπούκι  Από μιας αρχής, από την καταγωγική ίδρυση αυτού του θεατρικού είδους, τους ρόλους «ονεγκάτα», τους διαχειρίζονταν τρεις οικογένειες στο Κιότο. Πάνω σε αυτήν τη φιλοσοφία, ο Σαγκ ιλ Λι στερεώνει έναν δικό του βασιλιά Ληρ, που μοιράζει το θεατρικό του βασίλειο. Νάτος, πάλι, ο Σαίξπηρ, να ένα ακόμη γνώριμο σκηνικό. Το ταυτοχρόνως ευφυές, ποιητικό και συγκινητικό φινάλε μοιάζει σαν κληροδότημα του μεγάλου Ακίρα Κουροσάβα, όπως και όλη η ταινία.

Αξιολόγηση:****

Ένας Λάνθιμος στην Ταϊλάνδη

Τίτλος ταινίας: «Χρήσιμα φαντάσματα» («A useful ghost»)

Σύνοψη: Ένας άνδραςέρχεται αντιμέτωπος με την απροσδόκητη επιστροφή της νεκρής γυναίκας του, ως πνεύμα μέσα σε μια ηλεκτρική σκούπα. Καθώς πασχίζει να διατηρήσει ζωντανό τον δεσμό τους, συγκρούεται με την οικογένειά του και την κοινωνία, που αρνούνται να αποδεχθούν την παρουσία της.

Σκηνοθεσία: Ρατσαπούμ Μπουνμπουντσατσόκε

Παίζουν: Ντάβικα Χόρνε, Γουϊσαρούτ Χιμαράτ, Απασίρι Νιτινμπόν

Μπορεί να φαντάζει περίεργο «περιστατικό» μια ταινία από την Ταϊλάνδη, ακόμη περισσότερο όταν το όνομα του σκηνοθέτη της είναι Ρατσαπούμι Μπουνμπουντσατσόκε. Οι κινηματογραφόφιλοι όμως δεν έχουν παρά να θυμηθούν τον τιμημένο με Χρυσό Φοίνικα, επίσης Ταϊλανδό και «γλωσσοδετικό» Απιτσατπόνγκ Βεερθεσετακούλ. Τότε ίσως ξυπνήσουν μέσα τους μνήμες σουρεαλισμού, κάτι  που μοιάζει να αποτελεί το κοινό στοιχείο των δύο σκηνοθετών, αλλά και μιας πολύ ιδιαίτερης κινηματογραφίας. Έτσι το βλέμμα θα αποκτήσει τον κατάλληλο οπλισμό, για να οδηγηθεί στις εικόνες του συγκεκριμένου φιλμ, ενός πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη, με ιδιαίτερη εικονοπλαστική ικανότητα. Κι αν από τον τίτλο της κριτικής ακόμη, αναφερθήκαμε σε έναν Ταϊλανδό Λάνθιμο -ιδίως αυτόν της «Βουγονία»- είναι επειδή βρίσκει κάποιος σαφείς αναλογίες, τόσο στην κατασκευαστική μέθοδο (μια διαρκής αναφορά στις b movies), αλλά και στην πολλαπλώς αλληγορική διάθεση του σκηνοθέτη.

Βέβαια εδώ, εκτός από τη σχέση με τον φανταστικό κινηματογράφο, τις παραπομπές σε ταινίες με ζόμπι, «το ξύπνημα των ζωντανών νεκρών» και το διάχυτο μαύρο χιούμορ, υπάρχει μια παράλληλη, έντονη διάθεση πολιτικών αναφορών. Ίσως η γυναίκα η οποία έρχεται πίσω από τον άλλο κόσμο, να είναι η ίδια η Ταϊλάνδη αδικημένη και καταχωνιασμένη, ιδίως μετά τις περιπέτειες της περιόδου 2010-2015. Τότε που το λαϊκό, σχεδόν κομμουνιστικό κόμμα της εξουσίας, εκτός από κοινωνικό έργο (με κύριο επίτευγμά του στον τομέα της υγείας), φρόντιζε δια το ίδιον, οικογενειακό όφελος. Παράδοξο, όπως και το ίδιο το «χρήσιμο φάντασμα».

Οι πολιτικοί συσχετισμοί ξεπετάγονται από την αρχή του φιλμ, όταν ένα γλυπτό σοσιαλιστικού ρεαλισμού αντικαθίσταται από τη μοντερνίζουσα επιγραφή «The future is now» («Το μέλλον είναι τώρα»). Είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίον ο πολλά επαγγελλόμενος σοσιαλισμός εκείνης της περιόδου οδήγησε σε έναν τεχνοκρατικό καπιταλισμό, αφήνοντας πίσω του πολλά θύματα, να ζητούν το αίμα τους πίσω. Αυτό το «χρήσιμο φάντασμα», λοιπόν, η μνήμη ενός λαού, ματώνει συνεχώς και επιστρέφει ζητώντας την αποκατάσταση της τάξης. Όλα ξεκινούν από μια παρελθοντική αφήγηση και την παράλληλη κατασκευή ενός σύγχρονου, εικαστικού έργου  τέχνης, που θα μπορούσε να είναι η ίδια η ταινία. Η «ερωτική σκούπα», μέσα από την οποία ξεπετάγονται τα φαντάσματα και τα σωματίδια σκόνης γύρω της, μοιάζει σαν πόλεμος εναντίον μιας  πολλαπλής μόλυνσης (οικολογικής και κοινωνικής). Οι στρατιωτικοί και οι βουδιστές ιερείς, ως εκπρόσωποι των εξουσιαστικών δομών, αρνούνται  να δεχτούν την αφύπνιση του αίματος, με το οποίο «έραναν» τη χώρα.

Ο ακρωτηριασμένος νεκρός αφηγητής, καθώς ζητάει να συμπληρώσει τα άκρα του, είναι  σαν πίνακας του σουρεαλιστή Μαγκρίτ. Η ολοκλήρωσή του, ο απαγορευμένος ομοφυλοφιλικός έρωτάς  του. Αυτή είναι και η κομβική πράξη του φιλμ, για να αναστηθεί το παρελθόν και να καταλήξουν όλα σε σέπια, σαν σε παλιά ταινία. Η γυναίκα- Ταϊλάνδη, όμως ζει, μέσα από το ίδιο το έργο του Ταϊλανδού σκηνοθέτη, παρά τις κατά τόπους αστοχίες και υπερβολές (όπως και η διάρκειά του), έρχεται, όπως εξ αρχής υπόσχεται, από το μέλλον.

Αξιολόγηση: ***

Διαβάστε επίσης:

«The Lord of the Rings: The Hunt for Gollum»: Αποκαλύφθηκε το cast της ταινίας – Ο Jamie Dornan είναι ο νέος Aragorn (photo/video)

Από τις 23 Απριλίου, το ντοκιμαντέρ «Tell Me / Πες μου» του Νίκου Μεγγρέλη προβάλλεται αποκλειστικά στον κινηματογράφο Δαναός

Τιμοτέ Σαλαμέ: Η Όπερα τον «εκδικήθηκε» με… αύξηση των πωλήσεων των εισιτηρίων

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.