Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και ειδικότερα στον Περσικό Κόλπο εισέρχεται σε έναν νέο κύκλο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας, με τις εξελίξεις να επηρεάζουν άμεσα την περιφερειακή ισορροπία ισχύος, αλλά και την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, οι τιμές του πετρελαίου παρουσιάζουν ανοδική τάση, καθώς οι αγορές προεξοφλούν τη μη επάρκεια υδρογονανθράκων, τουλάχιστον για το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα.

Εγκλωβισμένα εμπορικά πλοία στον Περσικό

Περισσότερα από 2.000 εμπορικά πλοία και περίπου 20.000 ναυτικοί παραμένουν εγκλωβισμένοι στον Περσικό Κόλπο και στην ευρύτερη περιοχή των Στενών του Ορμούζ. Ο μαζικός αυτός αποκλεισμός διαρκεί σχεδόν 10 εβδομάδες, δημιουργώντας μια άνευ προηγουμένου κρίση στη σύγχρονη ναυτιλία.

Η κατάσταση σε αρκετά από τα πλοία χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς έχουν καταγραφεί ελλείψεις σε τρόφιμα, πόσιμο νερό και βασικά εφόδια. Παράλληλα, το επίπεδο απειλής στην περιοχή παραμένει υψηλό λόγω των συνεχιζόμενων συγκρούσεων, γεγονός που καθιστά την παραμονή και κυρίως τη διέλευση των εμπορικών πλοίων από τα Στενά ως ιδιαίτερα επικίνδυνη.

Επιχείρηση «Project Freedom» στα Στενά του Ορμούζ

Με εντολή του Ντόναλντ Τραμπ, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ανακοίνωσε στις 4 Μαΐου την έναρξη της επιχείρησης «Project Freedom» στα Στενά του Ορμούζ, προκειμένου να αποκατασταθεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα των εμπορικών πλοίων.

Τα Στενά αποτελούν στρατηγικό μοχλό πίεσης για το Ιράν, καθότι διαθέτει την επιχειρησιακή δυνατότητα να απειλεί ή να περιορίζει τη ναυσιπλοΐα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, επηρεάζει τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και αποκτά διαπραγματευτικό πλεονέκτημα έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Η αμερικανική πρωτοβουλία υπονομεύει άμεσα αυτή τη στρατηγική, καθώς η ασφαλής συνοδεία εμπορικών πλοίων, εφόσον επιτευχθεί με τη διεξαγωγή της επιχείρησης «Project Freedom», θα μειώσει την αξιοπιστία των ιρανικών απειλών.

Σύμφωνα με τη CENTCOM, για τη διεξαγωγή της επιχείρησης έχει συγκεντρωθεί στην περιοχή σημαντική αμερικανική στρατιωτική παρουσία που περιλαμβάνει κατευθυνόμενους πυραύλους, περισσότερα από 100 αεροσκάφη, μη επανδρωμένα συστήματα και περίπου 15.000 πεζοναύτες.

Από ιρανικής πλευράς, τέτοιες ενέργειες εκλαμβάνονται ως άμεση πρόκληση.

Εντωμεταξύ, πριν καν συμπληρωθούν 48 ώρες από την έναρξη της επιχείρησης «Project Freedom», ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι διακόπτει προσωρινά την αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση συνοδείας πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί συμφωνία με το Ιράν για τον τερματισμό της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.

Όπως επιβεβαίωσε η CENTCOM, κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, μόλις δύο εμπορικά πλοία (αμερικανικής σημαίας) συνοδεύτηκαν επιτυχώς και διέσχισαν τα Στενά. Βέβαια, υπήρξαν περισσότερα εμπορικά πλοία που διέσχισαν τα Στενά, αλλά δεν συνοδεύτηκαν από αμερικανικά πολεμικά πλοία.

Δυναμική αντίδραση του Ιράν

Η Τεχεράνη έχει ήδη διαμηνύσει ότι θα αντιδράσει σε κάθε προσπάθεια περιορισμού του ελέγχου της στα Στενά, ενώ έχει προχωρήσει σε επιθέσεις και απειλές κατά εμπορικών και στρατιωτικών στόχων στην περιοχή.

Ιρανικά μέσα ανέφεραν τη Δευτέρα ότι αμερικανικό περιπολικό σκάφος κοντά στα Στενά αναγκάστηκε να υποχωρήσει μετά από πλήγμα με ιρανικούς πυραύλους.

Επίσης, ένα ιρανικό drone προκάλεσε μεγάλη πυρκαγιά και ζημιές στη Ζώνη Πετρελαϊκής Βιομηχανίας του Φουτζάιρα. Να σημειώσουμε ότι από την περιοχή του Άμπου Ντάμπι ξεκινά ένας αγωγός πετρελαίου δυναμικότητας περίπου σε 1,5 εκατ. bpd και καταλήγει στο τερματικό του Φουτζάιρα στις ακτές του Ομάν (εκτός του Περσικού Κόλπου), γεγονός που επιτρέπει στα τάνκερ να φορτώνουν χωρίς να διέρχονται από το Ορμούζ.

Επομένως, η επίθεση στο λιμένα Φουτζέιρα στοχεύει στην υπονόμευση της εναλλακτικής διαδρομής πετρελαίου, δείχνοντας ότι ούτε αυτή είναι ασφαλής. Αν συνεχιστούν τέτοιες επιθέσεις, τότε θα πρέπει να αναμένουμε αύξηση της αστάθειας στις αγορές ενέργειας και πιθανή στρατιωτικοποίηση των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών.

Γενικότερα, οι επιθέσεις κατά των Εμιράτων αποσκοπούν στη δημιουργία ρήγματος στις σχέσεις ΗΠΑ-Εμιράτων-Ισραήλ και λοιπών χωρών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC). Επιπλέον, η κλιμάκωση συνδέεται με τις προσπάθειες των Αμερικανών να διασφαλίσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά.

Για το Ιράν, τα Εμιράτα δεν είναι μόνο ένας γειτονικός στόχος, αλλά και κρίσιμος κρίκος στο δίκτυο υποδομών, λιμένων και εμπορίου που συνδέει τον Κόλπο με την παγκόσμια οικονομία.

Η Τεχεράνη σχεδιάζει ένα νέο καθεστώς στα Στενά με οικονομικά οφέλη για το Ιράν, συμπεριλαμβανομένων διοδίων για τα πλοία που τα διασχίζουν. Μάλιστα, έχει προτείνει ακόμη και το «άνοιγμα» των Στενών, υπό τον όρο επιβολής τελών διέλευσης. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η στάση του Ιράν επηρεάζεται από δυναμικές εντός του καθεστώτος, με τον διοικητή των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Αχμάντ Βαχίντι, να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο και να περιορίζει τις διπλωματικές επιλογές, προκαλώντας εντάσεις με τα λιγότερο σκληροπυρηνικά ηγετικά στελέχη.

Και το Ισραήλ προετοιμάζεται για πόλεμο

Καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται επικίνδυνα, περίπου 2.000 χιλιόμετρα δυτικότερα του Περσικού Κόλπου, το Ισραήλ προετοιμάζεται για ένα νέο γύρο εχθροπραξιών με το Ιράν, μέσα στις επόμενες ώρες ή ημέρες.

Δηλώσεις του Νετανιάχου και στρατιωτικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι η εκεχειρία ενδέχεται να καταρρεύσει σύντομα, ενώ η πολεμική ετοιμότητα αυξάνεται. Μάλιστα, ο νέος αρχηγός της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας δήλωσε ότι είναι έτοιμος να αναπτύξει το σύνολο των μαχητικών αεροσκαφών, εάν απαιτηθεί.

Παράλληλα, οι ισραηλινά αστικά κέντρα ανοίγουν τα δημόσια καταφύγια, ενώ αναδεικνύονται σοβαρές ελλείψεις σε υποδομές πολιτικής προστασίας.

Η πιθανότητα εμπλοκής της Χεζμπολάχ στον Λίβανο αυξάνει περαιτέρω τον κίνδυνο περιφερειακής σύρραξης και οι εξελίξεις υπογραμμίζουν ότι η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.

Πρόδρομος ευρύτερων επιπτώσεων

Η συγκρουσιακή κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ αναδεικνύεται σε κεντρικό άξονα της ιρανικής κρίσης, καθώς από τη λειτουργία τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η ομαλή ροή της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.

Η εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών, η στρατηγική στάση του Ιράν και η ενεργοποίηση περιφερειακών δρώντων, όπως τα Εμιράτα και το Ισραήλ, δημιουργούν ένα πλέγμα αλληλεξαρτώμενων κρίσεων με υψηλό ρίσκο περαιτέρω κλιμάκωσης.

Παράλληλα, οι επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας και στην ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται, με την αύξηση των τιμών πετρελαίου να λειτουργεί ως πρόδρομος ευρύτερων επιπτώσεων στην παγκόσμια οικονομία.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η απουσία σταθερού διπλωματικού διαύλου και η συνεχιζόμενη στρατιωτικοποίηση της περιοχής ενισχύουν το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης περιόδου αστάθειας.

*Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής

Διαβάστε επίσης

Νέο μανιφέστο, παλιά αγωνία

Η Δημοκρατία σε αναστολή

Νόμος-πλήγμα στο περιβάλλον και τις περιοχές Natura

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.