Μάκης Τσίτας
Τσίχλες ταξιδίου
Εκδόσεις: Μεταίχμιο
Σελ.: 152

Λογοτεχνία χωρίς ψευδαισθήσεις συνιστούν τα δεκαεννιά μικροδιηγήματα της συλλογής «Τσίχλες ταξιδίου» του Μάκη Τσίτα (Μεταίχμιο, 2026), γραμμένα και δημοσιευμένα στον περιοδικό και ημερήσιο Τύπο, όπως και σε συλλογικούς τόμους στο διάστημα 1996-2025. Κοινωνικής και υπαρξιακής θεματικής, βρίσκονται σε συνάρτηση με το μεταμοντέρνο και τη μεταμυθοπλασία, τις αποσπασματικές, αποσυναρμολογημένες, αυτοαναφορικές και στιγμιοτυπικές αφηγήσεις.

Το έργο καταγίνεται με ζητήματα σύγχρονα και καίρια. Υπεισέρχεται στη δομή του ηθικού κόσμου και στηλιτεύει καταστάσεις, διεισδύει στη μνήμη, την αγάπη, την απώλεια, τον θάνατο, αλλά και σε θέματα σύγχρονα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη. Με τη σημασιολογική του πληθωρικότητα, τον παιγνιώδη, σκωπτικό όπως και χιουμοριστικό χαρακτήρα του κερδίζει τον αναγνώστη και την αναγνώστρια.

Στο μυθοπλαστικό σύμπαν των μικροϊστοριών του Μάκη Τσίτα το μωσαϊκό των θεμάτων και οι πολυάριθμοι χαρακτήρες δημιουργούν έναν πολυφωνικό ρεαλισμό. Ωστόσο, όταν η ιστορία στρέφει το ενδιαφέρον της στην ίδια τη διαδικασία της συγγραφής και το τεχνητό καθίσταται μέρος της αφήγησης με την ενσωμάτωση της αυτοσυνείδησης και της αυτοαναφοράς, αγγίζει τη μεταμυθοπλασία, μια υπονομευτική ή ελεγκτική στιγμή του μεταμοντερνισμού κατά την οποία το παράλογο και ο διάλογος ανάμεσα σε αναγνώστη και κείμενο είναι διαρκής, ενώ το ανοιχτό τέλος παρέχει αφορμή για νέα συζήτηση. Στο διήγημα «Φύλακες άγγελοι» ο συγγραφέας επικεντρώνεται στη διαδικασία της γραφής. Η λογοτεχνία παύει να αποτελεί αθώα αφήγηση και μετατρέπεται σε εργαλείο εκδίκησης, ένα δημόσιο ξεκαθάρισμα λογαριασμών:

«[…] Κι αν σήμερα, έναν χρόνο μετά τη μεγάλη μου περιπέτεια, έγραψα αυτή την ιστορία, δεν είναι γιατί ήθελα να προσθέσω ένα ακόμη διήγημα στη συλλογή που ετοιμάζω. Ούτε για να εκφράσω την πικρία και το παράπονό μου. Είναι για να σε εκθέσω. Για να μάθουν όλοι τι ήσουν τελικά. Για να σου χαλάσω την εικόνα της υποδειγματικής συζύγου και μάνας, που έφτιαξες με προσήλωση και μεθοδικότητα. Γιατί ξέρω πως αυτό σε πειράζει πιο πολύ απ’ όλα. Αν ήσουν εδώ, θα ήθελες να ανοίξει η γη και να σε καταπιεί. Εύχομαι κάτι αντίστοιχο να συμβαίνει κι εκεί που βρίσκεσαι, μητέρα.

Η δυνατότητα για ξεκαθάρισμα λογαριασμών είναι ένα απ’ τα ατού που προσφέρει η λογοτεχνία στους συγγραφείς. Είπα, λοιπόν, για πρώτη φορά, να το χρησιμοποιήσω κι εγώ. Και πίστεψέ με, νιώθω υπέροχα. Και δεν με νοιάζει αν αυτό φαίνεται – και ίσως να είναι – μικρόψυχο». (σελ. 56)

Στο έργο «Τσίχλες ταξιδίου» ο Τσίτας, παρατηρώντας με ακρίβεια το περιβάλλον και τις μικροδυνάμεις που λειτουργούν σε αυτό, συνθέτει ένα ζωντανό πορτρέτο της μικροαστικής ζωής στην Αθήνα και την επαρχία. Θέματα όπως η υπερπροστασία, το life style, η μόδα, η επίδραση των κινηματογραφικών ειδώλων, η χρηματοθηρία, επιλέγονται, όπως και η υποκρισία, το προσωπείο, ο κομφορμισμός που μας πολιορκεί και προσπαθεί να μας υποτάξει από τα πρώτα βήματα της ζωής. Εστιάζει στο ζήτημα των οικογενειακών σχέσεων, των σχέσεων γονέων – παιδιών, αλλά και στην κακοποιητική εκ μέρους των παιδιών απέναντι στους γονείς ενίοτε συμπεριφορά, ένα θέμα που παρουσιάζει αυξητικές τάσεις στις ημέρες μας. Οι ηλικιωμένοι κάποτε αποτελούσαν τον πυλώνα των κοινωνιών, κατείχαν την εμπειρία, τη γνώση. Η τεχνολογία πλέον έχει καταλάβει τη θέση τους, καθιστώντας τους κοινωνικά απόβλητους. Πολλοί βεβαίως άλλοι λόγοι συντείνουν σε αυτό.

Εστιάζει επίσης στη μορφή της μητέρας, η φιγούρα της επανέρχεται. Η συλλογή εξάλλου φέρει τον τίτλο ιστορίας, κεντρική μορφή της οποίας είναι η μητέρα. Οι «τσίχλες ταξιδίου» διευκόλυναν τη μάνα στις μετακινήσεις της, παρότι γενικότερα τις απέφευγε εφόσον ζαλιζόταν. Ο συγγραφέας τεχνουργεί με μαεστρία το αυτοβιογραφικό αυτό διήγημα μετά τον θάνατό της, μεταδίδοντας τη συγκίνηση στον αναγνώστη και την αναγνώστρια. Το πορτρέτο της μητέρας εξάλλου, ζωγραφισμένο από τον ανθρωποκεντρικό ζωγράφο Βασίλη Σελιμά, κοσμεί το εξώφυλλο. Είναι παρούσες ωστόσο στις μυθοπλασίες και οι μορφές του πατέρα και της γιαγιάς.

Τον Τσίτα απασχολούν επίσης ζητήματα του λογοτεχνικού συναφιού στο έργο. Σε αποκαλυπτικά διηγήματα σχετικά με τις εκδηλώσεις και την έκδοση βιβλίων στηλιτεύει τον δημοσιοσχετισμό και τον ναρκισσισμό, τη ματαιοδοξία συγγραφέων οι οποίοι, θεωρώντας ότι έγραψαν ένα έργο εξαιρετικό, εκβιάζουν για αναγνώριση και προώθηση. Στηλιτεύει βεβαίως και άλλα γενικότερα κοινωνικά ζητήματα, όπως αυτό της αποξένωσης και της εξάρτησης που επέφερε η τεχνολογική κυριαρχία. Στο διήγημα «Ευλογημένη τεχνητή νοημοσύνη», η χρήση του ChatGPT εκκινεί ως ευχάριστο και λυτρωτικό λυσάρι προβλημάτων, καταλήγει ωστόσο σε αδυναμία αυτόνομης συμπεριφοράς. Η μητέρα φτάνει στο σημείο να ρωτά το μηχάνημα για τη συναισθηματική αντίδραση που πρέπει να επιδείξει στο σοβαρό ατύχημα του γιου της.

Στραμμένη στον απλό άνθρωπο και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει καθημερινά σε προσωπικό, οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο, η συλλογή «Τσίχλες ταξιδίου» κινείται μεταξύ της παραδοσιακής και της αστικής κοινωνίας. Τη χαρακτηρίζει έντονος κοινωνικός προβληματισμός. Η ειρωνεία και ο σαρκασμός, η κριτική ματιά, δεν παραμένουν ωστόσο καθηλωμένα στον ρεαλισμό. Ο συγγραφέας προσφεύγει συχνά στον υπερρεαλισμό, όπως και στο υπερφυσικό, προκειμένου να καγχάσει ή να εισχωρήσει στη βαθύτερη ουσία των θεμάτων.

Οι χαρακτήρες στις ιστορίες παρουσιάζονται ως τύποι αληθινοί, άνθρωποι της διπλανής πόρτας με όλη τους την πολυπλοκότητα. Ο λόγος κοφτός, ενίοτε αποσπασματικός και με ελλειπτικές προτάσεις, ενώ οι ανατροπές στην πλοκή ξαφνιάζουν. Το κύριο ωστόσο χαρακτηριστικό των μικροϊστοριών του Τσίτα είναι η πυκνότητα και η ένταση. Μέσα σε λίγες λέξεις καταφέρνουν να περικλείσουν έναν ολόκληρο κόσμο.

Το νανοδιήγημα στις ημέρες μας κερδίζει συνεχώς έδαφος στον χώρο της λογοτεχνικής παραγωγής. Προσελκύει το ενδιαφέρον αναγνωστών και αναγνωστριών αλλά και συγγραφέων οι οποίοι ολοένα και περισσότερο επιδίδονται στη συγγραφή του. Αναμφίβολα, η διάδοση του διαδικτύου όπως και η ταχύτητα που διαπνέει τη σύγχρονη ζωή συνέβαλαν στην ανάπτυξη και τη διάδοσή του.

Επιτύβιο
«Έφυγε στις 30 Ιουλίου του 2020. Ήσυχα και διακριτικά, έτσι όπως έζησε τα εβδομήντα τέσσερά της χρόνια. Την έλεγαν Χρυσούλα και ήταν η μητέρα μου».(σελ. 107)

Χιούμορ επομένως και σάτιρα, σκηνές κωμικές αλλά και τραγικές, ρεαλισμός αλλά και υπερρεαλισμός, συνθέτουν τη συλλογή «Τσίχλες ταξιδίου». Ο συγγραφέας στήνει το σκηνικό του στον μικροαστικό ιστό της Αθήνας και της επαρχίας. Θραύσματα μιας τριακονταετίας (1996-2025) τα σύντομα και νευρώδη του κείμενα, ισορροπούν ανάμεσα στο προσωπικό βίωμα και την κοινωνική κριτική. Κεντρικός πυλώνας η μορφή της μητέρας, μια μορφή που μεταφέρει τη νοσταλγία της επαρχίας αλλά και το βάρος των οικογενειακών δεσμών. Οι «τσίχλες ταξιδίου» αποβαίνουν τελικά το σύμβολο της προσπάθειας να αντέξουμε τον ίλιγγο της ζωής, την παραζάλη των αναπάντεχων μεταβολών, της απουσίας και της απώλειας, της τραγικής νομοτέλειας του θανάτου. Οι αφοπλιστικές νανοϊστορίες του Μάκη Τσίτα με το σασπένς, το πάθος, την πλοκή που παραπέμπει σε κινηματογραφικές σεκάνς, τον σαρκασμό που συντρίβει, προσαρμοσμένες στην ταχύτητα των ημερών, αποτελούν με τον προβληματισμό τους το αντιστάθμισμα στην ακρισία και στην υπερπληροφόρηση που απειλεί τη σκέψη μας. Υπενθυμίζουν πως ο κόσμος μπορεί τεχνολογικά και υλικά να αλλάζει, οι άνθρωποι όμως παραμένουν το ίδιο τραγικά και κωμικά απρόβλεπτοι.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Οι γυναίκες που χάθηκαν πίσω από το «αστυνομικό δελτίο»

Βιβλίο: Η τελευταία άμυνα της σκέψης

Βιβλίο: Ιστορίες από το περιθώριο που κοιτούν κατάματα το κέντρο

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.