Ο ένας θεμελίωσε το μεγάλο αρχέτυπο της επιστροφής. Ο άλλος αμφισβήτησε το αν η επιστροφή αποτελεί πραγματικά τον προορισμό του ανθρώπου. Αν επιχειρούσε κανείς να φέρει τον Όμηρο και τον Καβάφη στο ίδιο τραπέζι, θα διαπίστωνε γρήγορα ότι πίσω από τη λέξη «ταξίδι» κρύβονται δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για τη ζωή, τον χρόνο και τη μνήμη.

Για τον Όμηρο, το ταξίδι συνδέεται με τον νόστο. Ο Οδυσσέας περιπλανιέται, δοκιμάζεται, χάνει συντρόφους και παλεύει με θεούς και ανθρώπους, επειδή υπάρχει ένας σταθερός προορισμός: η Ιθάκη. Η επιστροφή πέρα από την προσωπική επιθυμία συμβολίζει την αποκατάσταση της τάξης του κόσμου. Ο άνθρωπος οφείλει να ξαναβρεί τον τόπο του, το σπίτι του, τη θέση του μέσα στην ιστορία και την κοινότητά του.

Ο Καβάφης, αντίθετα, μετατοπίζει το βάρος από τον προορισμό στη διαδρομή. Στην Ιθάκη η επιστροφή χάνει τη θριαμβευτική της διάσταση. Το σημαντικό βρίσκεται σε όσα αποκτά ο άνθρωπος κατά τη διάρκεια του ταξιδιού: εμπειρίες, γνώσεις, φθορά, μνήμη. Η Ιθάκη υπάρχει για να δώσει νόημα στη διαδρομή και όχι για να λειτουργήσει ως τελική δικαίωση.

Από αυτή την άποψη, ο Όμηρος θα έβλεπε ίσως τη σύγχρονη εποχή ως έναν κόσμο χωρίς σταθερό προσανατολισμό. Οι άνθρωποι ταξιδεύουν διαρκώς, μετακινούνται, αλλά συχνά δίχως σαφή προορισμό ή κοινή αίσθηση επιστροφής. Η περιπλάνηση χάνει την τραγικότητα και μετατρέπεται σε μόνιμη κατάσταση.

Ο Καβάφης πιθανότατα θα αναγνώριζε σε αυτή την εποχή μια βαθύτερη αλήθεια: ότι ο άνθρωπος σπάνια επιστρέφει πραγματικά. Ο χρόνος μεταβάλλει τα πάντα – τις πόλεις, τα πρόσωπα, ακόμη και τη μνήμη που κουβαλά ο ίδιος για το παρελθόν του. Η επιστροφή γίνεται περισσότερο αναμέτρηση με όσα χάθηκαν παρά αποκατάσταση ενός κόσμου που παρέμεινε ανέπαφος.

Και οι δύο όμως θα συμφωνούσαν ίσως σε κάτι ουσιαστικό. Ότι χωρίς μνήμη, το ταξίδι μετατρέπεται σε απλή μετακίνηση. Για τον Όμηρο η μνήμη κρατά ζωντανή την πατρίδα. Για τον Καβάφη διατηρεί ζωντανή την εμπειρία. Σε κάθε περίπτωση, ο άνθρωπος συνεχίζει να ορίζεται από εκείνα που κουβαλά μέσα του όσο κινείται μέσα στον χρόνο.

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Με όνομα και διακήρυξη στην ανοιχτή συγκέντρωση της 26ης Μαΐου στο Θησείο

ΗΠΑ και Ιράν σε αδιέξοδο – Σε φάση αυξανόμενης κλιμάκωσης και στο χείλος νέας κρίσης η Μέση Ανατολή

Πονοκέφαλος για τη Ν.Δ. η δεξιά πολυκατοικία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.