Για χρόνια το αφήγημα της αγοράς ήταν ότι «λείπουν δεξιότητες», ότι οι επιχειρήσεις δεν βρίσκουν προσωπικό και ότι οι εργαζόμενοι πρέπει συνεχώς να εκπαιδεύονται για να καλύψουν τις ανάγκες της οικονομίας. Μόνο που η νέα έρευνα του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ έρχεται να δείξει κάτι αρκετά πιο άβολο: στην Ελλάδα δεν περισσεύουν μόνο οι χαμηλοί μισθοί. Περισσεύουν και οι άνθρωποι για τις δουλειές που κάνουν.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, δεν είναι απλώς ότι υπάρχουν εργαζόμενοι χωρίς τα κατάλληλα προσόντα. Είναι ότι ένα τεράστιο κομμάτι εργαζομένων δηλώνει πως δουλεύει πολύ πιο κάτω από αυτά που ξέρει, σπούδασε ή μπορεί να προσφέρει.

Και κάπου εκεί καταρρέει και ο γνωστός μύθος περί «τεμπέληδων» ή «ανεκπαίδευτων» εργαζόμενων.

Η εικόνα που αποτυπώνεται θυμίζει περισσότερο μια αγορά που καταναλώνει ανθρώπινο κεφάλαιο χωρίς να το αξιοποιεί. Μια οικονομία όπου πτυχιούχοι, άνθρωποι με εμπειρία ή εξειδίκευση, καταλήγουν να κάνουν δουλειές άσχετες με το αντικείμενό τους απλώς και μόνο για να πληρώνεται ο λογαριασμός στο τέλος του μήνα.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Το 42,6% των εργαζομένων δηλώνει ότι οι σπουδές ή τα προσόντα του σχετίζονται λίγο ή καθόλου με τη δουλειά που κάνει σήμερα. Σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι δηλαδή βρίσκονται σε θέσεις που δεν έχουν ουσιαστική σχέση με αυτά που έμαθαν ή για τα οποία εκπαιδεύτηκαν.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σκληρή στις πιο επισφαλείς μορφές εργασίας. Στην εκ περιτροπής απασχόληση, σχεδόν 7 στους 10 εργαζόμενους δηλώνουν ότι οι σπουδές τους δεν έχουν σχέση με τη δουλειά τους. Στη μερική απασχόληση το ποσοστό εκτοξεύεται στο 66,2%.

Με απλά λόγια: όσο πιο φθηνή και ασταθής είναι η εργασία, τόσο πιθανότερο είναι να «καίγονται» γνώσεις, πτυχία και εμπειρία.

Το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι ίδιοι οι εργαζόμενοι δεν πιστεύουν πως υστερούν σε δεξιότητες. Κάθε άλλο.

Σχεδόν τρεις στους δέκα δηλώνουν ότι διαθέτουν περισσότερες δεξιότητες από όσες απαιτεί η θέση τους, ενώ μόλις το 3,6% θεωρεί ότι δεν καλύπτει τις απαιτήσεις της δουλειάς του.

Και γιατί συμβαίνει αυτό; Η απάντηση είναι σχεδόν κυνική: γιατί έπρεπε να βρεθεί δουλειά. Το 39% όσων δηλώνουν «υπερκαταρτισμένοι» για τη θέση τους λέει ότι αποδέχθηκε τη συγκεκριμένη εργασία απλώς για να εξασφαλίσει άμεσο εισόδημα. Άλλοι επικαλούνται την ανάγκη σταθερότητας, ενώ αρκετοί αναφέρουν πως πολύ απλά δεν υπάρχουν αρκετές θέσεις στον τομέα εξειδίκευσής τους.

Κάπως έτσι, η Ελλάδα συνεχίζει να παράγει πτυχιούχους για μια αγορά που συχνά δεν ξέρει – ή δεν θέλει – να τους αξιοποιήσει.

Την ίδια στιγμή, όλη η μεγάλη κουβέντα περί upskilling, reskilling, AI και ψηφιακής μετάβασης φαίνεται να σκοντάφτει στην πραγματικότητα των χώρων δουλειάς.

Παρά τη διαρκή συζήτηση για κατάρτιση και νέες δεξιότητες, το 74,5% των εργαζομένων δηλώνει ότι δεν παρακολούθησε ούτε ένα πρόγραμμα επιμόρφωσης τον τελευταίο χρόνο.

Ουσιαστικά, τρεις στους τέσσερις εργαζόμενους μένουν εκτός οποιασδήποτε οργανωμένης διαδικασίας αναβάθμισης γνώσεων.

Και εδώ η ανισότητα είναι εμφανής. Όσο πιο υψηλό είναι το μορφωτικό επίπεδο και ο μισθός, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες πρόσβασης στην κατάρτιση. Στους κατόχους μεταπτυχιακού τίτλου η συμμετοχή σε προγράμματα επιμόρφωσης ξεπερνά το 41%, ενώ στα χαμηλότερα μορφωτικά επίπεδα κινείται κοντά στο 10%.

Με άλλα λόγια, εκείνοι που έχουν ήδη περισσότερες δυνατότητες αποκτούν ακόμη περισσότερες, ενώ οι χαμηλόμισθοι και πιο ευάλωτοι εργαζόμενοι μένουν πιο πίσω.

Αντίστοιχη είναι και η εικόνα στις επιχειρήσεις. Στις μεγάλες εταιρείες η υποστήριξη της κατάρτισης εμφανίζεται αρκετά πιο οργανωμένη, ενώ στις μικρές επιχειρήσεις – δηλαδή στη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας – η επιμόρφωση συχνά παραμένει μάλλον θεωρητική υπόθεση.

Ενδιαφέρον έχει και η στάση απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη. Παρά τον παγκόσμιο πανικό γύρω από το AI και την απειλή απώλειας θέσεων εργασίας, σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι στην Ελλάδα δεν θεωρούν πιθανό να καταστούν παρωχημένες οι δεξιότητές τους μέσα στην επόμενη πενταετία.

Την ίδια ώρα όμως, σχεδόν ένας στους δύο δηλώνει ότι θέλει να ενισχύσει κυρίως τις ψηφιακές του δεξιότητες, κάτι που δείχνει ότι η ανάγκη προσαρμογής υπάρχει, ακόμη κι αν η αγορά δεν έχει πείσει πως μπορεί να αξιοποιήσει πραγματικά αυτό το ανθρώπινο δυναμικό.

Το τελικό συμπέρασμα της έρευνας είναι μάλλον πιο πολιτικό και οικονομικό απ’ όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά: το πρόβλημα της ελληνικής αγοράς εργασίας δεν είναι μόνο τι δεξιότητες έχουν οι εργαζόμενοι. Είναι κυρίως τι δουλειές προσφέρει τελικά η οικονομία.

Διαβάστε επίσης:

Εκτοξεύτηκαν οι τιμές στα νεόδμητα εξοχικά: Υψηλή η ζήτηση από αγοραστές του εξωτερικού – Η τιμή ανά τετραγωνικό

Φορολογική ανάσα για χιλιάδες πολίτες: Το νέο καθεστώς στα πρόστιμα, οι πλήρεις απαλλαγές και οι αναδρομικές επιστροφές της ΑΑΔΕ

Κράτος μπαταχτσής: Νοσοκομεία και δημόσιο πνίγουν ξανά την αγορά με απλήρωτα χρέη 3,9 δισ.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.