Αγανάκτηση, θυμό, ειρωνεία, πικρό χιούμορ, καταγγελία για το παράταιρο στοιχείο που εισάγει στο αστικό περιβάλλον, πολλά και διάφορα ακόμη, επί το πλείστον αρνητικά, έχει προκαλέσει ο ουρανοξύστης στο Ελληνικό. Η όλη κατακραυγή ξεσπά όμως μέσα σε ένα κοινωνικό κλίμα που σκιαγραφείται καλύτερα από τον… συνθέτη και τραγουδιστή (!) Χρήστο Νικολόπουλο, ο οποίος δηλώνει ότι μέσα σε έναν χρόνο τα περισσότερα τραγούδια ξεχνιούνται…

Ο πύργος του Ελληνικού είναι σε ικανή απόσταση από την Ακρόπολη και οπωσδήποτε δεν εμπίπτει στις στιχουργικές ικανότητες διαφόρων. Πιο μακρόβια τοποθέτηση – και αυτή απολύτως θνητή – ήταν η διαμαρτυρία εξεγερμένων ατόμων, ακαδημαϊκών κυρίως, αλλά και της Ελληνικής Εταιρείας, στο θέμα των υψών των κτηρίων. Η διαμαρτυρία παρέκαμπτε το θέμα του «μοναχικού» ουρανοξύστη στο Ελληνικό και επικεντρωνόταν στις υπάρχουσες οικιστικές δομές, κυρίως στις νότιες περιοχές της πρωτεύουσας.

Σε «επιστολή υποστήριξης» που συνέταξαν 16 καθηγητές, ομότιμοι καθηγητές και άλλοι, υπέρ της προσπάθειας που κάνουν πολλοί δήμοι για να προστατεύσουν τις πόλεις από την καταχρηστική δόμηση και τα απαράδεκτα ψηλά κτήρια που προκύπτουν μέσα από την (κατά)χρηση διατάξεων του ΝΟΚ (Νέος Οικοδομικός Κανονισμός), γραφόταν:

«Ο δήμαρχος Αλίμου Ανδρέας Κονδύλης (αναφέρει ότι) ήδη έχουν εκδοθεί τρεις αποφάσεις από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), που κάνουν λόγο για αντισυνταγματικότητα των σχετικών διατάξεων, με τις οποίες ορισμένοι εργολάβοι – κατασκευαστές δομούν και καταστρέφουν το περιβάλλον, φυσικό και οικιστικό, ενώ εκκρεμεί πλέον να αποφανθεί και η Ολομέλεια του ΣτΕ. (…) Το βιοτικό επίπεδο και η προστασία του περιβάλλοντος είναι νομικό κεκτημένο, αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα και συνταγματική επιταγή. Οι δήμαρχοι και οι τοπικές αρχές είναι οι κατεξοχήν γνώστες των αναγκών των πολιτών τους για ποιότητα ζωής. (…) Στηρίζουμε τις θέσεις και τις πρωτοβουλίες των δημάρχων για πόλεις με δόμηση που υπακούει σε όρια και κανόνες και είμαστε αντίθετοι στη λογική της κάθε “μπετοσυμμορίας”, που αδίστακτα υποβαθμίζει πόλεις και ζωές στον βωμό του πρόσκαιρου κέρδους. Γιατί η ποιότητα ζωής και το μέλλον των παιδιών μας είναι υπόθεση όλων μας».

Και συνεχίζει η διαμαρτυρία, παρουσιάζοντας με τον δήμαρχο Αλίμου τα αποτελέσματα μιας συγκεκριμένης οικοδομής με τη χρήση «bonus» του ΝΟΚ, που αποκρύβει τον ορίζοντα και τη θάλασσα από ένα πανύψηλο κτήριο, «σακατεύοντας την πόλη και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων»…

Κατ’ αρχάς υποθέτουμε ότι η απόκρυψη του ορίζοντα είναι πάντοτε μερική και είναι αποτέλεσμα της θέσης ενός κτηρίου, του αποκρύβοντος, εν σχέσει με τη θέση των άλλων – των υφιστάμενων την απόκρυψη. Κατά δεύτερο λόγο υποθέτουμε ότι η απόκρυψη της θάλασσας είναι οπωσδήποτε μερική συνέπεια σε μια ακτή τόσο εκτεταμένη όσο αυτή του Σαρωνικού…

Ο μοναχικός ουρανοξύστης

Μια πόλη με έναν μοναχικό ουρανοξύστη δεν είναι ό,τι καλύτερο μπορεί να περιμένει κανείς. Αυτή η πόλη είναι φτιαγμένη για να εξυπηρετεί λίγους, και μάλιστα να εξυπηρετεί τη φαντασίωση της υπεροχής τους έναντι πάντων. Στη συνέχεια η δημιουργία οικισμού από σχετικώς ψηλά κτήρια στο Ελληνικό είναι δημιουργία που χωρίς άμβλυνση των προβλημάτων του αστικού χώρου επιτρέπει τη συγκατοίκηση των πιο αριστοκρατικών στοιχείων της τζετ-σετ κοινωνίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα κτήρια που ξεπερνάνε τα συνήθη μεγέθη και συνήθως με το μέγεθός τους «ξύνουν τον ουρανό» – στην Κίνα, στο Χονγκ Κονγκ, στη Μαλαισία, στη Νέα Υόρκη, στο Ντουμπάι – εκφράζουν τη φιλοδοξία της δύναμης, που εκτρέφεται από τους μεγιστάνες του πλούτου.

Μια πόλη με πολλά κτήρια που υπερβαίνουν ορισμένα ύψη χωρίς να αδιαφορούν για τις κατασκευαστικές υποδείξεις για σεισμούς, πυρκαγιές κ.λπ. είναι οπωσδήποτε καλύτερη από αυτήν του μοναχικού ουρανοξύστη. Μια τέτοια πόλη εξοικονομεί χώρο, είναι ευάερη και ευήλια, έχει πυκνοκατοίκηση, επιτρέπει την άνεση των πεζών, επιτρέπει μεγαλύτερα πεζοδρόμια. Ακόμη: Μια υψηλή πόλη που έχει και σχετικό βάθος για γκαράζ και άλλες υπόγειες χρήσεις αφήνει το πεδίο ελεύθερο για μεγαλύτερη προστασία της φύσης, κάνοντας περιττές (αν όχι όλες) τις ελληνικές ακρότητες, όπως είναι η οικοδόμηση στην Πάρνηθα, στην Πεντέλη και στον Υμηττό, αλλά και στα Πατήσια και στην Κυψέλη. Κάνοντας περιττή την κατάληψη των πεζοδρομίων από διάφορες χρήσεις – π.χ. τραπεζοκαθίσματα – και ακόμη τη χρήση των δρόμων για στάθμευση των αυτοκινήτων.

Η προστασία του περιβάλλοντος που επικαλούνται οι 16 καθηγητές ανωτάτων ιδρυμάτων είναι συνταγματική επιταγή – δεν χωράει αμφιβολία. Αλλά επιταγή της ίδιας της απλής λογικής είναι η συμμόρφωση με τη «Χάρτα των Αθηνών», με το πνεύμα του Λε Κορμπυζιέ, που έδειχνε τον δρόμο για μια πολεοδομία των «τριών διαστάσεων»…

Προστασία, όχι φετιχισμός

Στην Ελλάδα ο εφιάλτης ενός αστικού συνεχούς με μονοκατοικίες εν σειρά, από την πλατεία Ομονοίας μέχρι τη Χαλκίδα και την Κόρινθο (!), κατά τις προδιαγραφές ή προβλέψεις του Κωνσταντίνου Δοξιάδη τη δεκαετία του 1960, είχε υποκινήσει ελάχιστους προβληματισμούς, μέχρις ότου ξεπεράστηκε.

Απέμεινε όμως το εξής: Στη χώρα υπάρχει σαφώς ένα «άδηλο λόμπι» υπέρ της εκτατικής ανάπτυξης, που εκπροσωπείται κυρίως από τα συμφέροντα των συνεταιρισμών, των μεσιτών, των εργολάβων, των κατόχων αμφισβητούμενων γεωτεμαχίων, των γεωργών της περιαστικής ζώνης κ.λπ. και γενικά όσων έχουν «αντικειμενικά συμφέρον» για τη διατήρηση της υψηλής τιμής της γης, μέσω της αυξημένης ζήτησης οικοπέδων για δόμηση με χαμηλό συντελεστή. Κοντά σε αυτούς έρχονται και άλλα λόμπι στον τομέα της οδοποιίας, που ποντάρουν στην παράλληλη επέκταση αστικών και περιαστικών οδικών δικτύων. Η μπετοσυμμορία έχει πολλές εφαρμογές και μεγάλο βάθος, μεγαλύτερο από αυτό που συλλαμβάνουν τα ραντάρ των θιγόμενων κατοίκων.

Πολλοί διαπρεπείς εκπρόσωποι του οικολογικού κινήματος, όπως η Μarcia Low και o Norman Kenworthy, έχουν δεχτεί την άποψη της «συμμαζεμένης πόλης», παρότι τα μέρη που αναφέρονται, όπως η Αμερική, ο Καναδάς και η Αυστραλία, έχουν άφθονες εκτάσεις για επίπεδη οικιστική επέκταση… Η «πολεοδομία των τριών διαστάσεων», δηλαδή υπέρ και υπό την επιφάνεια της γης, θεωρείται ότι εξοικονομεί χώρο για το ενδοαστικό και περιαστικό πράσινο, ενώ παράλληλα μικραίνει τις μεταξύ των χρήσεων αποστάσεις και μετατρέπει πολλές από αυτές σε βαδίσιμες.

Είναι εμφανώς φιλική προς τους πεζούς και εξοικονομεί φύση, η οποία, σε συνδυασμό με μια θετική κρατική πολιτική, επιτρέπει να νέμονται οι άνθρωποι την αρτιότητα και αισθητική του δημόσιου χώρου, όπως είναι τα δάση της περιαστικής περιφέρειας. Αντίθετα η διασπορά της πόλης και η δημιουργία δομών «μονοκατοικίας μετά κήπου» έως τις εσχατιές του αστικού ιστού συνοδεύεται από καταστάσεις «σκληρής κυκλοφορίας», με κυρίαρχο τον ΙΧδισμό, με χρονοβόρες και ενεργειοβόρες μετακινήσεις.

Το δίλημμα

Σήμερα το δίλημμα που τίθεται με την υποχρεωτική συμβίωση δυο τομέων – της μικρής πολυκατοικίας με μερικά διαμερίσματα αφενός και της τάσης για ουρανοξύστες αφετέρου – είναι δύσκολο να ξεπεραστεί, αλλά όχι αδύνατο. Απαιτείται κυρίως μια μεταβατική περίοδος, ας πούμε 20 και 30 χρόνων, κατά την οποία θα επιλεγούν συγκεκριμένες περιοχές για πιλοτική εφαρμογή των απαραίτητων υψών και στη συνέχεια των απαραίτητων κατεδαφίσεων. Η πολιτική εξουσία καλείται να αναλάβει αυτό το έργο – αν φυσικά υπάρχει ως εξουσία και έχει συνέχεια.

Η «ψιλόλιγνη» πόλη μπορεί να προσεγγίζει το «άριστο ύψος», μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για ταρατσόκηπους, για την ενδοαστική γεωργία, σε κάθε περίπτωση όμως απαιτεί μια ολιστική προβληματική με τη συνεκτίμηση των ενεργειακών, σεισμολογικών και εδαφολογικών δεδομένων μιας κατασκευής. Σημειώνουμε εδώ τη σχετική παρατήρηση του δημάρχου Αλίμου για τα λύματα της περιοχής:

«Κάτω από τη Λεωφόρο Ποσειδώνος περνά ο κεντρικός αγωγός που πηγαίνει τα λύματα της αποχέτευσης από τη Βάρκιζα προς την Ψυττάλεια. (…) Σε ένα ύψος του δρόμου, ο αγωγός κάνει μια στροφή ώστε να κόβει την ορμή των λυμάτων. Έτσι τα λύματα που έρχονται με ορμή βρίσκουν εμπόδιο και η διέξοδός τους είναι από αυτό το φρεάτιο. Πετάνε το καπάκι και χύνονται στον δρόμο».

Η πόλη μπορεί να είναι προϊόν ολιστικού στοχασμού, οπωσδήποτε όμως δεν σημαίνει γκλαμουροειδείς και μεμονωμένες εφόδους προς τον ουρανό, όπως αυτές που γίνονται από ουρανοξύστη 200 μέτρων στο Ελληνικό! Εδώ ακριβώς προέχει η ανάγκη της «αποφετιχοποίησης» των κατασκευών, η πρόταξη της ποικιλότητας και πολυλειτουργικότητας της πόλης ως κορυφαίας αξίας, η επιλογή των «άριστων» υψών και συντελεστών δόμησης σε κάθε μικροπεριβαλλοντικό σενάριο…

* O Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

Διαβάστε επίσης:

Μέτωπο κάνεις με τους άλλους

Η άμμος και οι κραυγές των φίλα προσκείμενων

Περί τετραήμερης εργασίας

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.