Υπήρξε μια περίοδος, όχι πολύ μακρινή, που οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πίστευαν ότι το χειρότερο είχε περάσει. Μετά την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ο πληθωρισμός έδειχνε να επιστρέφει σε πιο φυσιολογικά επίπεδα, τα επιτόκια σταθεροποιούνταν και η οικονομία της Ευρωζώνης έμοιαζε έτοιμη να ανακτήσει τον βηματισμό της. Όμως η ιστορία και η πραγματικότητα είχαν άλλα σχέδια.

Ο πόλεμος με επίκεντρο το Ιράν και οι συνεχιζόμενες αναταράξεις στον Περσικό Κόλπο έχουν μετατρέψει αυτό που αρχικά θεωρήθηκε μια σύντομη ενεργειακή αναστάτωση σε μια μακροχρόνια δοκιμασία για την ευρωπαϊκή οικονομία. Σύμφωνα με δημοσίευμα των «New York Times», η Ευρώπη πλέον δεν προετοιμάζεται για ένα προσωρινό σοκ αλλά για μια παρατεταμένη περίοδο υψηλότερων τιμών, ακριβότερης ενέργειας και ασθενικής ανάπτυξης.

Η οικονομική εικόνα της Ευρώπης θυμίζει αρκετά το 2022, με τη διαφορά ότι τότε η κρίση χτύπησε τη Γηραιά Ήπειρο βίαια και άμεσα, ενώ τώρα η πίεση είναι πιο αργή, ύπουλη και επίμονη. Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι οι οικονομίες θα καταρρεύσουν, αλλά σταδιακά αποδυναμώνονται και μπαίνουν σε status επιβίωσης. Η ανάπτυξη επιβραδύνεται, οι επενδύσεις περιορίζονται και τα νοικοκυριά αρχίζουν ξανά να πληρώνουν τον φουσκωμένο λογαριασμό.

Όταν η Ρωσία διέκοψε ουσιαστικά τη ροή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, οι κυβερνήσεις αναγκάστηκαν να δαπανήσουν δισεκατομμύρια ευρώ για να προστατεύσουν πολίτες και επιχειρήσεις. Παράλληλα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε επιθετικά τα επιτόκια προκειμένου να συγκρατήσει τον πληθωρισμό. Η συνταγή «μας βγήκε», αλλά είχε κόστος. Η οικονομική δραστηριότητα περιορίστηκε σημαντικά.

Πανάκριβη ενέργεια

Μέχρι τις αρχές του 2026 υπήρχε η αίσθηση ότι η Ευρωζώνη είχε επιτέλους αφήσει πίσω αυτήν τη δύσκολη περίοδο. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ είχε δηλώσει ότι τόσο ο πληθωρισμός όσο και τα επιτόκια βρίσκονταν σε «καλό σημείο», με τους επενδυτές να μην αναμένουν σημαντικές μεταβολές μέσα στη χρονιά.

Ωστόσο, η νέα κρίση ανέτρεψε γρήγορα αυτές τις εκτιμήσεις.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, επηρέασε όχι μόνο το πετρέλαιο αλλά και το φυσικό αέριο, τα λιπάσματα και μια σειρά πρώτων υλών που τροφοδοτούν τη βιομηχανική παραγωγή. Αν και μέχρι στιγμής δεν έχουν καταγραφεί σοβαρές ελλείψεις προϊόντων, η Ευρώπη πληρώνει πλέον πολύ ακριβότερα για όσα συνεχίζει να εισάγει.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ήδη δαπανηθεί επιπλέον 42 δισ. ευρώ για ενεργειακές εισαγωγές από τα τέλη Φεβρουαρίου. Περίπου τα μισά από αυτά αφορούν αποκλειστικά το φυσικό αέριο.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στους λογαριασμούς ενέργειας. Όταν αυξάνεται το κόστος της ενέργειας, επηρεάζεται σχεδόν κάθε τομέας της οικονομίας. Οι μεταφορές γίνονται ακριβότερες, η γεωργία επιβαρύνεται λόγω των λιπασμάτων, η βιομηχανία χάνει ανταγωνιστικότητα και οι επιχειρήσεις μετακυλύουν μέρος του κόστους στους καταναλωτές.

Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη ανήλθε στο 3,2% τον Μάιο, ενώ λίγους μήνες πριν βρισκόταν κάτω από τον στόχο του 2% που έχει θέσει η ΕΚΤ. Η εξέλιξη αυτή αναγκάζει τους επενδυτές να αναθεωρήσουν τις προσδοκίες τους και να θεωρούν πλέον πιθανές νέες αυξήσεις επιτοκίων.

Μετάθεση προσδοκιών στο μέλλον

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη απειλή για την ευρωπαϊκή οικονομία. Δεν είναι τόσο οι ίδιες οι υψηλές τιμές της ενέργειας, αλλά οι δευτερογενείς συνέπειες που προκαλούν. Όσο ο πληθωρισμός παραμένει επίμονα υψηλός, οι κεντρικές τράπεζες δυσκολεύονται να μειώσουν τα επιτόκια. Και όσο τα επιτόκια παραμένουν υψηλά, οι επενδύσεις, η κατανάλωση και η ανάπτυξη παραμένουν υποτονικές.

Ο οικονομολόγος της Barclays, Μαριάνο Σένα, περιγράφει αυτή τη μετάβαση με έναν εύστοχο τρόπο. Αρχικά οι αναλυτές περίμεναν μια «V-shaped» κρίση: μια απότομη πτώση που θα ακολουθούνταν από εξίσου γρήγορη ανάκαμψη. Σήμερα όμως το σενάριο μοιάζει περισσότερο με «U». Η οικονομία παραμένει για μεγαλύτερο διάστημα στο χαμηλό σημείο της καμπύλης και η ανάκαμψη μετατίθεται διαρκώς προς το μέλλον.

Η Barclays έχει ήδη μειώσει στο μισό τις προβλέψεις της για την ευρωπαϊκή ανάπτυξη, ενώ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι πληθωριστικές πιέσεις θα συνεχιστούν έως και το 2027. Αντίστοιχα ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) προειδοποιεί ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει πάνω από τον στόχο για το μεγαλύτερο μέρος του επόμενου έτους.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Οι πολίτες βλέπουν τις τιμές να αυξάνονται ξανά, οι μισθοί δυσκολεύονται να ακολουθήσουν και η καταναλωτική εμπιστοσύνη υποχωρεί. Οι έρευνες καταγράφουν ήδη επίπεδα απαισιοδοξίας αντίστοιχα με εκείνα του 2022.

Ίσως μάλιστα η ψυχολογική διάσταση να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με την οικονομική. Οι Ευρωπαίοι βιώνουν τη δεύτερη μεγάλη ενεργειακή αναταραχή μέσα σε πέντε χρόνια κι όλα αυτά αμέσως μετά την πανδημία. Η αίσθηση ότι η κρίση δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά μόνιμο χαρακτηριστικό της εποχής επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ξοδεύουν, επενδύουν και σχεδιάζουν το μέλλον τους.

Οι κυβερνήσεις φαίνεται να το αντιλαμβάνονται. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη χαλαρώσει ορισμένους δημοσιονομικούς περιορισμούς επιτρέποντας στα κράτη – μέλη να χρηματοδοτήσουν μέτρα που μειώνουν την εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα αρκετές χώρες εξετάζουν νέες έκτακτες φορολογήσεις στις ενεργειακές εταιρείες ή παρατείνουν επιδοτήσεις και φορολογικές ελαφρύνσεις για τα νοικοκυριά.

Όπως παρατηρεί ο αναλυτής Άλφρεντ Άρνμποργκ από το think tank Europa, καμία κυβέρνηση δεν θα προχωρούσε σε τέτοιου είδους μέτρα εάν πίστευε ότι η κρίση θα τελείωνε αύριο.

Και αυτή είναι η ουσία της σημερινής κατάστασης. Η Ευρώπη, όπως ήδη αναφέραμε, δεν κινδυνεύει να καταστραφεί οικονομικά. Ο πραγματικός κίνδυνος είναι η οικονομική κόπωση, καθώς η πολυπόθητη ανάπτυξη συνεχώς… αναβάλλεται.

Και όσο η γεωπολιτική αστάθεια παραμένει μέρος της καθημερινότητας, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να επιστρέψει η ήπειρος σε μια περίοδο σταθερής ανάπτυξης και οικονομικής αισιοδοξίας.

Διαβάστε επίσης:

ΚΚΕ: Μάχη για να κρατήσει τις δυνάμεις του – Καταγγέλλει τα «παζάρια» στην Κεντροαριστερά

Τσίπρας: Αρχίζει τις εξορμήσεις, ετοιμάζει τα προσωρινά όργανα

Μαρτύριο της σταγόνας για τη ΝΔ: Έτοιμος ο Σαμαράς, αλλά παίζει με τα νεύρα τους για τον χρόνο ίδρυσης του κόμματος

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.