Για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση στο Αιγαίο ταυτίστηκε με εικόνες μαχητικών αεροσκαφών που εμπλέκονταν σε αναχαιτίσεις, αερομαχίες και παραβιάσεις του FIR Αθηνών και κυριότερο τις παραβιάσεις του εθνικού εναερίου χώρου. Η ισορροπία αυτή, ωστόσο, μεταβάλλεται σταδιακά αλλά ουσιαστικά. Μετά την θεωρία των «ήπιων νερών» οι παραβάσεις και οι παραβιάσεις περιορίστηκαν σημαντικά, με εξαίρεσή τις περασμένες εβδομάδες. Τα περιστατικά όμως ήταν και πάλι μεμονωμένα.

Αυτό που ανησυχεί το Γενικό Επιτελείο, είναι ότι η Τουρκία φαίνεται να εφαρμόζει ένα διαφορετικό επιχειρησιακό δόγμα, το οποίο δεν στοχεύει στην επίδειξη αεροπορικής ισχύος μέσω επανδρωμένων μαχητικών, αλλά στη διατήρηση συνεχούς παρουσίας και συλλογής πληροφοριών μέσω μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αεροσκαφών επιτήρησης και πλατφορμών ηλεκτρονικής αναγνώρισης.

Πρόκειται για μια στρατηγική που μεταφέρει τον ανταγωνισμό από το πεδίο της αερομαχίας στο πεδίο της οικονομικής και επιχειρησιακής φθοράς.

Η Τουρκία έχει επενδύσει συστηματικά την τελευταία δεκαπενταετία στη δημιουργία μιας πολυεπίπεδης αρχιτεκτονικής πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης (ISR, ή Intelligence, Surveillance and Reconnaissance). Τα Bayraktar TB2, ANKA-B, ANKA-S και Aksungur αποτελούν πλέον καθημερινά εργαλεία επιτήρησης, ενώ αεροσκάφη όπως τα CN-235 και ATR-72 ναυτικής συνεργασίας συμπληρώνουν την εικόνα με δυνατότητες ευρείας κάλυψης και μεγάλης αυτονομίας.

Σε αντίθεση με τα μαχητικά αεροσκάφη, τα μέσα αυτά μπορούν να παραμένουν επί πολλές ώρες στον αέρα, να επιχειρούν με χαμηλό λειτουργικό κόστος και να συλλέγουν τεράστιους όγκους πληροφοριών χωρίς να εκθέτουν ανθρώπινα πληρώματα σε κίνδυνο. Η αξία τους δεν βρίσκεται στην ικανότητα προσβολής στόχων, αλλά στη δυνατότητα να δημιουργούν ένα συνεχές δίκτυο αισθητήρων πάνω από το Αιγαίο.

Το δόγμα Ucuz Savaş: Πώς τα τουρκικά drones φθείρουν την ελληνική αεροπορική ισχύ με …μερικές λίρες

Αυτό ακριβώς είναι το κρίσιμο σημείο της τουρκικής προσέγγισης. Οι περισσότερες από αυτές τις αποστολές δεν αποσκοπούν στην πρόκληση μιας κρίσης ούτε στην άμεση αμφισβήτηση της ελληνικής αεροπορικής κυριαρχίας. Στόχος τους είναι η συστηματική συλλογή δεδομένων. Οι αισθητήρες των UAV και των αεροσκαφών επιτήρησης καταγράφουν κινήσεις μονάδων του Πολεμικού Ναυτικού, δραστηριότητες αεροπορικών βάσεων, εκπομπές ραντάρ, πρότυπα επικοινωνιών και κάθε άλλη πληροφορία που μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης εικόνας του ελληνικού αμυντικού συστήματος.

Με όρους σύγχρονης στρατιωτικής θεωρίας, η Τουρκία επιχειρεί να «χαρτογραφήσει το kill chain» της ελληνικής αεράμυνας: να κατανοήσει δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο εντοπίζονται, αξιολογούνται και αντιμετωπίζονται οι απειλές, από το πρώτο ίχνος σε μια οθόνη ραντάρ μέχρι την απογείωση ενός μαχητικού αεροσκάφους.

Κάθε αποστολή αναγνώρισης λειτουργεί ταυτόχρονα ως αποστολή συλλογής πληροφοριών για τις ίδιες τις ελληνικές αντιδράσεις. Πόσο γρήγορα ενεργοποιείται η αλυσίδα διοίκησης; Από ποια αεροδρόμια απογειώνονται τα αεροσκάφη επιφυλακής; Ποια ραντάρ ενεργοποιούνται και σε ποια συχνότητα; Πόσο χρόνο απαιτεί η διαδικασία αναχαίτισης; Ποιες διαδρομές ακολουθούν τα ελληνικά μαχητικά;

Κάθε απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα αποτελεί πολύτιμο επιχειρησιακό δεδομένο.

Η στρατηγική αυτή εντάσσεται σε αυτό που δυτικοί αναλυτές περιγράφουν ως «gray-zone operations», δηλαδή επιχειρήσεις που κινούνται κάτω από το κατώφλι της ανοικτής στρατιωτικής σύγκρουσης αλλά παράγουν σταθερά στρατηγικά αποτελέσματα. Δεν επιδιώκουν την άμεση σύγκρουση. Επιχειρούν να διαμορφώσουν σταδιακά το επιχειρησιακό περιβάλλον προς όφελος εκείνου που τις εφαρμόζει.

Παράλληλα, η Άγκυρα αξιοποιεί μια δεύτερη διάσταση της ίδιας στρατηγικής: την επιβολή κόστους. Στη στρατιωτική βιβλιογραφία χρησιμοποιείται ο όρος «cost-imposition strategy». Η βασική ιδέα είναι απλή. Αν μπορείς να αναγκάσεις τον αντίπαλό σου να δαπανά περισσότερους πόρους από όσους δαπανάς εσύ για να πετύχεις τον ίδιο επιχειρησιακό σκοπό, τότε αποκτάς σταδιακά στρατηγικό πλεονέκτημα.

Πόσο κοστίζει η …φθηνή φθορά

Στην περίπτωση του Αιγαίου, η ασυμμετρία είναι εμφανής. Ένα Bayraktar TB2 μπορεί να επιχειρεί με κόστος που υπολογίζεται σε μερικές εκατοντάδες ευρώ ανά ώρα πτήσης. Ένα ANKA ή ένα Aksungur κοστίζει περισσότερο, αλλά παραμένει πολλαπλά φθηνότερο από οποιοδήποτε σύγχρονο μαχητικό αεροσκάφος. Αντίθετα, η απογείωση ενός ζεύγους F-16 Block 52+ ή F-16V συνεπάγεται κόστος δεκάδων χιλιάδων ευρώ, ενώ στην περίπτωση των Rafale το λειτουργικό κόστος είναι ακόμη υψηλότερο. Η διαφορά γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν συνυπολογιστεί το πραγματικό κόστος χρήσης ενός μαχητικού αεροσκάφους.

Οι ώρες πτήσης δεν είναι απλώς κατανάλωση καυσίμων. Είναι κατανάλωση επιχειρησιακής ζωής. Κάθε αποστολή φέρνει τους κινητήρες πιο κοντά στον επόμενο κύκλο συντήρησης. Κάθε ώρα στον αέρα μειώνει το διαθέσιμο απόθεμα ωρών της ατράκτου. Κάθε scramble δεσμεύει τεχνικούς, ανταλλακτικά, προσωπικό υποστήριξης και πολύτιμες ώρες εκπαίδευσης. Με άλλα λόγια, ένα αεροσκάφος αξίας άνω των 80 ή 100 εκατομμυρίων ευρώ χρησιμοποιείται συχνά για να αναγνωρίσει ή να παρακολουθήσει έναν στόχο του οποίου το λειτουργικό κόστος αντιστοιχεί σε ένα μικρό ποσοστό του δικού του Και στην πράξη έναντι του είναι ένα «παιχνιδάκι».

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο λόγω της αυξημένης παρουσίας των τουρκικών CN-235. Αν και τα drones συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της δημοσιότητας, τα αεροσκάφη αυτά αποτελούν ίσως το πιο αποτελεσματικό εργαλείο επιτήρησης που διαθέτει σήμερα η Άγκυρα στο Αιγαίο. Με αυτονομία που μπορεί να υπερβαίνει τις οκτώ ώρες, ραντάρ επιφανείας, ηλεκτροοπτικούς αισθητήρες και δυνατότητες ηλεκτρονικής συλλογής πληροφοριών, λειτουργούν ως ιπτάμενοι κόμβοι πληροφοριών που μπορούν να παρακολουθούν μεγάλες περιοχές του αρχιπελάγους σε πραγματικό χρόνο.

Η ελληνική πλευρά βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα διαρκές επιχειρησιακό δίλημμα, έστω κι αν αυτό ισοσταθμιστεί το επόμενο διάστημα με την παραλαβή των εκσυγχρονισμένων αεροσκαφών ναυτικής συνεργασίας Ρ-3 Orion που έχουν πολύ μεγαλύτερη εμβέλεια, αλλά και αρκετά μεγαλύτερο κόστος.

Το «χάσμα» επιτήρησης αφήνει πολύτιμα δεδομένα να συλλέγονται ανεμπόδιστα. Η αντίδραση μας, συνεπάγεται κατανάλωση πόρων υψηλής αξίας. Η Πολεμική Αεροπορία δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοήσει τέτοιες αποστολές. Ταυτόχρονα όμως καλείται να προστατεύσει τη διαθεσιμότητα των μέσων της σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία επιτρέπει στον αντίπαλο να παράγει ολοένα και μεγαλύτερη πίεση με ολοένα και μικρότερο κόστος.

Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη αλλαγή που έχει συντελεστεί στο Αιγαίο τα τελευταία χρόνια.

Η Τουρκία δεν επιδιώκει πλέον καθημερινά να αποδείξει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει τα ελληνικά μαχητικά στον αέρα. Επιχειρεί όμως κάτι πιο σύνθετο: να δημιουργήσει ένα καθεστώς μόνιμης επιτήρησης, συνεχούς συλλογής πληροφοριών και σταδιακής οικονομικής φθοράς. Η αντιπαράθεση μετακινείται από την αερομαχία στην αντοχή των συστημάτων, των προϋπολογισμών και των διαθεσιμοτήτων.

Με δυο λόγια, η «μάχη του Αιγαίου» που θα φουντώσει μετα την ψήφιση του νόμου για τη Γαλάζια Πατρίδα (ή όπως αλλιώς ονομαστεί)  δεν διεξάγεται πλέον μόνο μεταξύ πιλότων, αλλά περισσότερο μεταξύ αισθητήρων, αλγορίθμων, δικτύων πληροφοριών και οικονομιών κλίμακας. Και σε αυτή τη νέα μορφή ανταγωνισμού, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ποιος θα κυριαρχήσει στον ουρανό για λίγα λεπτά, αλλά ποιος μπορεί να αντέξει περισσότερο τη φθορά ενός μακροχρόνιου στρατηγικού ανταγωνισμού.

Διαβάστε επίσης:

«Καραμπινάτη υπόθεση κακοποίησης»: Από 24 ώρες μέχρι δύο μήνες τα τραύματα στο κορμάκι του Άγγελου

Ζάκυνθος: Με κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις 19χρονος Βρετανός μετά από ατύχημα με γουρούνα – Έκκληση για οικονομική βοήθεια

«Φαινόταν η χειριστικότητά του», λέει ο ψυχολόγος της Αντιγόνης – Ο 51χρονος είχε επισκεφτεί το ιδιωτικό γραφείο ψυχολόγου της ΕΛΑΣ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.