Ρέα Γαλανάκη
Κέικ
Εκδόσεις: Καστανιώτη
Σελ.: 96

Το «Κέικ» της Ρέας Γαλανάκη κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στο έργο της. Ανήκει στην περίοδο όπου η συγγραφική της φωνή διαμορφώνεται και αποκτά τα χαρακτηριστικά που θα τη συνοδεύσουν στην ώριμη πορεία της. Μέσα στις σελίδες του διακρίνεται μια δημιουργός που αναζητά ακόμη τη μεγάλη της μορφή, δοκιμάζοντας θέματα, τεχνικές και αφηγηματικές διαδρομές που αργότερα θα αποκτήσουν μεγαλύτερη έκταση και βάθος. Πρόκειται για ένα έργο μετάβασης, για ένα λογοτεχνικό εργαστήριο, όπου ο αναγνώστης μπορεί να παρακολουθήσει από κοντά τη διαδικασία μιας συγγραφικής διαμόρφωσης.

Το γεγονός αυτό δεν μειώνει την αξία του βιβλίου. Αντιθέτως, εξηγεί το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του. Το «Κέικ» επιτρέπει στον αναγνώστη να δει από κοντά τη διαδικασία μιας συγγραφικής διαμόρφωσης. Μέσα στις σελίδες του βρίσκονται ήδη παρόντα πολλά από τα θέματα που αργότερα θα αναπτυχθούν με μεγαλύτερη αφηγηματική δύναμη στα μυθιστορήματα της Γαλανάκη: η μεταμόρφωση, η γυναικεία εμπειρία, η συνάντηση μύθου και πραγματικότητας, η αμφισβήτηση των σταθερών ταυτοτήτων, η ένταση ανάμεσα στο σώμα και τη γλώσσα.

Εκείνο όμως που έχει σημασία είναι ότι όλα αυτά εμφανίζονται εδώ σε μια πρωταρχική, σχεδόν πειραματική κατάσταση. Οι εικόνες προηγούνται της αφήγησης. Οι μεταφορές προηγούνται των χαρακτήρων. Το σύμβολο διεκδικεί μεγαλύτερο χώρο από το ανθρώπινο πρόσωπο.

Διαβάζοντας το «Κέικ» σήμερα, δύσκολα μπορεί κάποιος να μην αναγνωρίσει την ευρηματικότητα της εικονοποιίας του. Η έγκυος γυναίκα, ο κυνηγός, το σώμα που αλλάζει μορφές, τα τελετουργικά αντικείμενα, οι συνεχείς μεταμορφώσεις, δημιουργούν ένα πυκνό συμβολικό σύμπαν. Η γλώσσα κινείται με αυτοπεποίθηση μέσα σε αυτό τον χώρο και παράγει συχνά εντυπωσιακές εικόνες.

Ωστόσο, η συσσώρευση των εικόνων δεν οδηγεί πάντοτε σε αντίστοιχη συσσώρευση συγκίνησης. Συχνά ο αναγνώστης αισθάνεται ότι η μεταφορά γεννά μια δεύτερη μεταφορά, εκείνη μια τρίτη και όλες μαζί σχηματίζουν ένα περίτεχνο δίκτυο συμβολισμών, που τείνει να αυτονομηθεί από την ανθρώπινη εμπειρία. Η γλώσσα μοιάζει να γοητεύεται από τις δικές της δυνατότητες.

Γι’ αυτό και το «Κέικ» διαβάζεται περισσότερο ως άσκηση ποιητικής φαντασίας παρά ως ολοκληρωμένο λογοτεχνικό σύμπαν.

Η παρατήρηση αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν συγκρίνει κανείς το βιβλίο με τα κατοπινά μυθιστορήματα της συγγραφέως. Εκεί όπου αργότερα θα εμφανιστούν σύνθετοι χαρακτήρες, ιστορικά πρόσωπα, αφηγηματικές συγκρούσεις και ζωντανές ανθρώπινες διαδρομές. Εδώ κυριαρχούν ακόμη οι μορφές του μύθου και του συμβόλου. Στα ώριμα έργα τής Γαλανάκη η μεταφορά αποκτά σώμα και ιστορία. Στο «Κέικ» βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της αναζήτησης.

Δεν είναι τυχαίο ότι η πανεπιστημιακή κριτική έδειξε ιδιαίτερη προτίμηση στο βιβλίο. Πρόκειται για ένα κείμενο που προσφέρεται εξαιρετικά σε θεωρητικές αναγνώσεις. Ζητήματα γυναικείας γραφής, έμφυλης ταυτότητας, μεταμόρφωσης, γλωσσικής ρευστότητας και αποδόμησης των παραδοσιακών ρόλων βρίσκονται παντού στις σελίδες του. Οι σχετικές μελέτες εντόπισαν εύστοχα αυτά τα στοιχεία και τα ανέπτυξαν με επιμονή.

Εδώ όμως εμφανίζεται και μια γνωστή παγίδα της πανεπιστημιακής κριτικής των τελευταίων δεκαετιών. Συχνά η ανάλυση ενός έργου καταλήγει να γίνεται βαρύτερη από το ίδιο το έργο. Το ερώτημα μετατοπίζεται. Αντί να ρωτά κανείς αν το βιβλίο λειτουργεί λογοτεχνικά, αν συγκινεί, αν αφήνει μνήμη, αν διαθέτει αισθητική δύναμη, αρχίζει να αναζητεί τα θεωρητικά σχήματα που μπορούν να εφαρμοστούν επάνω του.

Έτσι η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την «αναβολή της σημασιοδότησης», τη «διασπορά των σημαινόντων» ή την «αλληλοδιείσδυση των έμφυλων υποκειμενικοτήτων», ενώ παραμένει συχνά αναπάντητο το απλούστερο και ουσιαστικότερο ερώτημα: Τι μένει στον αναγνώστη όταν κλείσει το βιβλίο;

Στην περίπτωση του «Κέικ» η απάντηση δεν είναι αυτονόητη.

Αναμφίβολα μένουν ορισμένες εικόνες. Μένει η αίσθηση μιας γλώσσας που επιχειρεί να σπάσει τα όρια των καθιερωμένων μορφών. Μένει η ενέργεια μιας δημιουργού που δοκιμάζει τα εργαλεία της. Δεν μένει όμως πάντοτε η βαθύτερη συγκινησιακή εμπειρία που χαρακτηρίζει τα μεγάλα έργα. Η συμβολική ένταση του βιβλίου αποδεικνύεται συχνά μεγαλύτερη από την ανθρώπινη θερμοκρασία του.

Αυτός είναι ίσως και ο λόγος που το «Κέικ» εξακολουθεί να ενδιαφέρει τους μελετητές περισσότερο απ’ όσο τους αναγνώστες. Οι πρώτοι αναγνωρίζουν σε αυτό έναν γόνιμο τόπο θεωρητικής επεξεργασίας. Οι δεύτεροι στρέφονται συνήθως στα μυθιστορήματα της Γαλανάκη, εκεί όπου οι ίδιες ανησυχίες έχουν αποκτήσει αφηγηματική πυκνότητα, ιστορικό βάθος και ανθρώπινη σάρκα.

Μια τέτοια διαπίστωση δεν συνιστά υποτίμηση του βιβλίου. Αντιθέτως, επιτρέπει να το δούμε με μεγαλύτερη δικαιοσύνη. Το «Κέικ» είναι ένα ενδιαφέρον, τολμηρό και συχνά ευρηματικό νεανικό έργο, στο οποίο μια σημαντική συγγραφέας αναζητά ακόμη τη μεγάλη της μορφή.

Και ίσως αυτή ακριβώς η αναζήτηση να αποτελεί σήμερα το πιο γοητευτικό χαρακτηριστικό του. Η αξία του δεν βρίσκεται στην τελειότητα του αποτελέσματος, αλλά στην ορατή διαδικασία της γέννησής του. Μέσα από τις σελίδες του «Κέικ» παρακολουθούμε τη Ρέα Γαλανάκη πριν αποκτήσει την ώριμη αφηγηματική αυτοπεποίθηση που θα χαρακτηρίσει τα σημαντικότερα έργα της. Για τον αναγνώστη της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας, αυτό από μόνο του αποτελεί έναν επαρκή λόγο επιστροφής σε αυτό το παράξενο, ατελές και γόνιμο βιβλίο.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Μεγαλώνοντας στο τέλος του κόσμου

Βιβλίο: Η στιγμή που η κριτική έγινε εξουσία

Βιβλία για την Ιστορία, την εξουσία και τη γεωπολιτική του παρόντος

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.