Άλα Γκορμπουνόβα
Τέλος του κόσμου, αγάπη μου
Εκδόσεις Καστανιώτη
Μετάφραση: Ξένια Καλαϊτζίδου
Σελ.: 336

Οι εκδόσεις Καστανιώτη και η εξαίρετη σειρά τους Συγγραφείς απ’ όλο τον κόσμο, εδώ και χρόνια φροντίζουν να φτάνουν στα χέρια μας αξιανάγνωστα λογοτεχνικά έργα -μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων-, φέρνοντάς μας σε επαφή με σημαντικούς δημιουργούς δοκιμασμένους, βραβευμένους και γνωστούς στο κοινό αλλά και με ξεχωριστές δυναμικές σύγχρονες φωνές. Λίγους μήνες πριν, έθεσαν στην κυκλοφορία την αξιέπαινη συλλογή διηγημάτων «Τέλος του κόσμου, αγάπη μου» της -για πρώτη φορά μεταφρασμένης στη γλώσσα μας- Άλα Γκορμπουνόβα. Η νεαρή χαρισματική Γκορμπουνόβα, γεννημένη το 1985 στο Λένινγκραντ, είναι ποιήτρια, συγγραφέας, κριτικός λογοτεχνίας και διδάσκει δημιουργική γραφή ενώ θεωρείται από τις σημαντικότερες νέες δημιουργούς στη χώρα της. Ήδη, όντας πολυγραφότατη, έχει διεκδικήσει πολλές τιμητικές διακρίσεις στη Ρωσία, απέσπασε σημαντικά βραβεία, και για την παρούσα συλλογή ιστοριών της «Τέλος του κόσμου, αγάπη μου» τιμήθηκε το 2020 με το βραβείο «Νέα Φιλολογία». Τα διηγήματα του τόμου διαθέτουν άρτια δομή και σαγηνευτική γλώσσα, ωμό ρεαλισμό και τρυφερή ποιητική ματιά σε μιαν αφήγηση μεστή και πολύπλευρη. Η Γκορμπουνόβα δεν γίνεται να μη μας τραβήξει την προσοχή, να μη μας συγκινήσει και να μη μας εντυπωσιάσει αποδίδοντας με ακρίβεια, σκληρότητα, εμβρίθεια, λεπτότητα και λυρισμό τις δεκαετίες του 1990 και του 2000 της καθημερινότητας στην Αγία Πετρούπολη.

Χωρισμένη σε τέσσερα μέρη, η συλλογή περιέχει τριάντα έξι εκπληκτικά διηγήματα (με το τελευταίο να έχει τη μορφή νουβέλας λόγω της έκτασής του) αυτοβιογραφικών στοιχείων, έντονων εικόνων και ζωντανών περιγραφών, με τους ήρωες της μιας ιστορίας να τους συναντάμε συχνά και σε μιαν επόμενη, σε διαφορετική φάση ζωής και ψυχολογικής συνθήκης όντας στα σύνορα μιας ευτυχίας και, την ίδια στιγμή, μιας θλίψης για τη διάψευση των ονείρων τους, κι άλλοτε αναζητώντας σταθερά μιαν ομορφιά, μιαν ανάσα, μιαν αχτίδα φωτός μέσα σε μια θολή εύθραυστη πραγματικότητα. Η αφήγηση εναλλάσσεται από το πρώτο στο τρίτο πρόσωπο ενικού αριθμού αλλά και στο πρώτο πρόσωπο πληθυντικού. Στην πρώτη ιστορία, που έδωσε και τον τίτλο στη συλλογή, η αφηγήτρια περιγράφει μια φέτα της παιδικής της ηλικίας – στο κατώφλι της εφηβείας –, όταν άρχισε να συνειδητοποιεί πόσο ρευστά είναι όλα και να νιώθει έναν αδιόρατο φόβο ότι ο κόσμος θα τελειώσει σύντομα, έναν φόβο ότι τα πάντα θα αλλάξουν για να μείνουν τελικά ίδια ή σχεδόν ίδια.

«…Πλέον γνωρίζω ότι το τέλος του κόσμου είναι ένα όριο και ένα άνοιγμα, είναι η πραγμάτωση και το θαύμα που σκοπό έχει, όπως και κάθε άλλο όριο, να υπάρχει και να μην υπάρχει, να συμβεί και να μη συμβεί, να του δοθείς και να σκοτωθείς, κι ας μη συνέβαινε ποτέ, γιατί καθετί διαφορετικό θα του ήταν πολύ λίγο.» (σελ. 16)

Βρισκόμαστε λοιπόν στη Ρωσία αρχές της άγριας δεκαετίας του ’90, που ξεκίνησε με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, για να ακολουθήσουν η οικονομική εξαθλίωση, η άνοδος του πληθωρισμού, η ιδιωτικοποίηση των κρατικών περιουσιακών στοιχείων, η απελευθέρωση των τιμών, η παντελής έλλειψη θεσμών και νομικών πλαισίων. Η εγκληματικότητα αυξήθηκε, το βιοτικό επίπεδο κατέρρευσε, οι όποιες αποταμιεύσεις εξανεμίστηκαν, η αστυνομία έκανε τα στραβά μάτια σε όσα συνέβαιναν, η χώρα έφτασε να είναι ένα ξέφραγο αμπέλι με τον νόμο της ζούγκλας να επικρατεί. Άρα, μιλάμε για συνθήκες απόλυτου χάους, ασυδοσίας, ανομίας, ακολασίας και για μια μη διαχειρίσιμη ξαφνική ελευθερία. Μέσα σε αυτό το άγριο κλίμα μεγαλώνει η κεντρική αφηγήτρια (η ίδια η συγγραφέας, εν προκειμένω) των ιστοριών του «Τέλος του κόσμου, αγάπη μου». Μέσα σ’ αυτό το παρανοϊκό ιστορικό – κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο, στη μικρή πόλη όπου ζει, βιώνει μια ταραχώδη εφηβεία, γίνεται μάρτυρας σκληρών επεισοδίων: συμμορίες ανδρών αρπάζουν νεαρές γυναίκες και τις βιάζουν, το αλκοόλ και τα ναρκωτικά είναι διαδεδομένα σε όλες τις ηλικίες, όπως διαδεδομένη είναι και η βία σε κάθε της μορφή, τόσο δημόσια όσο και κρυφά σε υπόγειες στοές. Ήδη στα δεκατέσσερά της η αφηγήτρια τριγυρίζει στην αγορά ανάμεσα σε πόρνες, μεθυσμένους, κακοποιούς, πληρωμένους δολοφόνους, ναρκομανείς, και τρελούς. Ερωτεύεται έναν άνδρα πολύ μεγαλύτερό της, η εκπαίδευσή της είναι ασταθής, οι φιλικές της σχέσεις συχνά της προκαλούν μπελάδες. Πίνει αλκοόλ και η ίδια, κάνει χρήση ναρκωτικών ουσιών ενώ παράλληλα γράφει ποίηση. Η λογοτεχνία την κερδίζει και τη σώζει από τα βήματα στην κόλαση, γίνεται μέλος μιας λογοτεχνικής ομάδας κι εκεί θα συναντήσει τη Μάρτα, τον επόμενο έρωτά της. Για να έρθει κι ένας επόμενος. Ο καιρός περνά, τα πρόσωπα έρχονται και φεύγουν. Τα πρόσωπα μπαίνουν σε δάση και συνομιλούν με νεκρούς, μπαίνουν σε μύθους, σε αδιέξοδους έρωτες, συγκρούονται με τον εαυτό τους και τη μοίρα τους, χάνουν κομμάτια απ’ την αθωότητά τους, χάνουν τα φτερά τους και τις επιθυμίες τους, τα ψυχικά τους τραύματα παραμένουν ανεπούλωτα. Περιέχουν σε ένα σώμα δύο όντα: εκείνο που μένει πάντα σιωπηλό και περιπλανιέται στη χώρα των θαυμάτων κι εκείνο που γνωρίζει τα πάντα και κατέχει τις λέξεις. Ζουν ανάμεσα στο αστρικό, στο υλικό και στο πνευματικό σύμπαν, κινούνται μεταξύ μύθων, αλήθειας, μετα-σοβιετικής πραγματικότητας και φιλοσοφικών αναζητήσεων. Ισορροπούν μεταξύ κατάπτωσης και στιγμιαίας ανύψωσης, ακραίας κατανάλωσης αλκοόλ, οικογενειακής ζωής με φανερά σημάδια παράνοιας, και επικίνδυνης ζωής στους δρόμους και στους μποέμ κύκλους της Αγίας Πετρούπολης.

Η Άλα Γκορμπουνόβα, αυτή η τρομερή νέα φωνή των σύγχρονων ρωσικών γραμμάτων, πάντα με την ποίηση παρούσα εντός της πρόζας της, ακόμα και στις πιο σκληρές σκηνές, αυξάνοντας την ένταση της αφήγησης, με το μαύρο χιούμορ και τον σαρκασμό να δηλώνουν παρόντα, με αυθεντικούς χαρακτήρες, με προφανή δείγματα βιώματος, με τεράστια φαντασία και αναμφισβήτητο ταλέντο, δημιούργησε ένα υπέροχα χαώδες σκηνικό που εκτείνεται μέχρι τα δάση και τους βάλτους στα σύνορα της Ρωσίας και της Φινλανδίας, στους ενδιάμεσους σταθμούς του Υπερσιβηρικού, σε σκοτεινά πυκνά δάση και σε φαντασιακά τοπία. Και, με τα χρώματα της μνήμης και των λέξεων, ζωγράφισε ένα διόλου κολακευτικό πορτρέτο της χώρας της: ταξιδεύοντας αφηγηματικά από μεσαιωνικές ιστορίες στο αφηγηματικό παρόν και πάλι πίσω στον χλωμό ήλιο της πατρίδας της και της παιδικής της ηλικίας, μπαίνοντας στις όχθες του μαγικού ρεαλισμού, συλλαμβάνοντας περιστατικά και ανατροπές, παίζοντας με την αλήθεια των γεγονότων, την επανάληψη και τη φαντασία ακριβώς στο ίδιο ανάχωμα, δανείζοντας φωνή στους συνομηλίκους της αλλά και στις προηγούμενες γενιές που τους διαμόρφωσαν με τα λάθη, τα πάθη, τα παραμύθια και τους μύθους. Ακραία ειλικρινή, συγκλονιστικά δομημένα, τρομακτικά οικεία, ξυράφια με μέλι στην κόψη τους, τα διηγήματα του «Τέλος του κόσμου, αγάπη μου» της Άλα Γκορμπουνόβα, που τόσο επιδέξια μετέφρασε από τη ρωσική στην ελληνική γλώσσα η Ξένια Καλαϊτζίδου, αξίζει να διαβαστούν όχι για λόγους ψυχαγωγίας όσο για προβληματισμό και συγκρίσεις του τότε με το τώρα, εκεί, εδώ, παντού.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλία για την Ιστορία, την εξουσία και τη γεωπολιτική του παρόντος

Βιβλίο: Η μουσική, η σκέψη και ο δυτικός κόσμος

Βιβλίο: Η σκοτεινή καρδιά της ελληνικής επαρχίας

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.