Κριτική ταινίας: «Υπεράνω  πάσης υποψίας» – Η ψυχανάλυση της εξουσίας

Τίτλος ταινίας: «Υπεράνω πάσης υποψίας» («Investigation of a citizen above suspicion»)

Σύνοψη: Το φιλμ ξεκινάει με τον φόνο μιας γυναίκας, κατά τη διάρκεια της ερωτικής πράξης και ο δολοφόνος δεν δείχνει την παραμικρή πρόθεση να κρύψει τα σημάδια της πράξης του. Τελικά, είναι ο ίδιος ο υψηλόβαθμος αστυνομικός, ο οποίος προσπαθεί να αποδείξει με τον τρόπο του ότι υπάρχουν «πολίτες υπεράνω πάσης υποψίας».

Σκηνοθεσία: Έλιο Πέτρι

Παίζουν: Τζιαν Μαρία Βολοντέ, Φλορίντα Μπολκάν

Πόσο αντέχει σήμερα μια ταινία με πολλές διακρίσεις, η οποία έρχεται από το 1970, κουβαλώντας όλα τα σημεία του ιταλικού μοντερνισμού της εποχής και κατά πόσο ο Έλιο Πέτρι είναι ένας σκηνοθέτης «υπεράνω κριτικής»;  Η πραγματική απάντηση είναι… έτσι κι έτσι! Και η ταινία φέρει εμφανή σημάδια γήρατος και ταυτοχρόνως, ο Έλιο Πέτρι καταθέτει εμφανείς αποδείξεις σκηνοθετικής ευφυΐας.

Υπάρχει πάντα στην ταινία «Υπεράνω πάσης υποψίας» κάτι που δεν γνώρισε ούτε μια ρυτίδα, κάτι που μοιάζει απολύτως σημερινό και απολύτως πρωτοποριακό για την εποχή των αρχών του ‘70: η μουσική του Έννιο Μορικόνε. Φαινομενικά παράταιρη με την αστυνομική πλοκή της ιστορίας, με δόσεις χιούμορ και σκωπτικότητας (αν υπάρχει κάτι τέτοιο στη μουσική), αντιλαμβανόμαστε σήμερα πόσο μπροστά έτρεξε τον χρόνο στην εποχή της. Χωρίς να ακολουθεί με συγχρονισμένο βηματισμό την ατμόσφαιρα μιας αναζήτησης δολοφόνου, επιλέγει έναν πιο παιχνιδιάρικο ρυθμό, καθώς τα όσα διαμείβονται θα μπορούσαν να αποτελούν και έναν ειρωνικό σχολιασμό της εξουσίας και των διαστροφών της.

Βρισκόμαστε στο 1970, οπότε το γενικευμένο κλίμα αμφισβήτησης της πάσης λογής εξουσίας περνάει και από τα χωράφια του κινηματογράφου – κυρίως από αυτά. Ακόμη περισσότερο, στην Ιταλία των επεισοδίων της Μπολόνια του 1968, στον απόηχο του Μάη της ίδιας χρονιάς, σ’ ένα κλίμα «Μπερλίγκουερ», με μνήμες Τολιάτι, το σινεμά αποτελεί τον κύριο εκφραστή της πολιτικής διεκδίκησης εκείνων των ημερών.

Ο Έλιο Πέτρι, ένας σαφώς τοποθετημένος στον χώρο της Αριστεράς δημιουργός (Χρυσός Φοίνικας για την ταινία «Η εργατική τάξη πάει στον παράδεισο»), συμμέτοχος στις πολιτικές διεκδικήσεις του Φεστιβάλ Βενετίας, κρατάει το επαναστατικό φλάμπουρο, χωρίς όμως να προδίδει τις απαιτήσεις ενός μοντέρνου, για την εποχή, κινηματογράφου. Στην ιστορία ενός αστυνομικού (να ακόμη ένας «ανθεκτικός» στον ρόλο, ο Τζιαν Μαρία Βολοντέ), ο οποίος προκλητικά πραγματοποιεί τον φόνο της ερωμένης του, κατά τη στιγμή της ερωτικής πράξης, αφήνοντας εμφανή ίχνη της πράξης του, η εξουσία ξαπλώνει στο ντιβάνι της ψυχανάλυσης.

Καθώς η αστυνομία ψάχνει τον ένοχο, βρίσκεται συνεχώς μπροστά στον υψηλόβαθμο υπηρέτη της Ντοτόρε, χωρίς να θέλει να «πιστέψει» τα ευρήματά της. Προσπαθεί να συγκαλύψει τα εμφανή αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία θα εξέθεταν τον άνθρωπό της, την ώρα που αυτός, με διαστροφική διάθεση, πιέζει τα πράγματα προς την αποκάλυψη της…ενοχής του. Στόχος του να αποδείξει πως η εξουσία είναι «υπεράνω υποψίας».

Την όλη προσπάθεια του Ντοτόρε, ο Έλιο Πέτρι την πασπαλίζει με ψυχανάλυση (είναι πολύ της μόδας την εποχή εκείνη), γεμίζει την ταινία του με ανάλογα σύμβολα. Ξεκινάει από τον φόνο, ο οποίος πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια ερωτικής πράξης, αναφέρεται στον επαναστάτη νεαρό, παράλληλο εραστή της «κυρίας» και καταλήγει στο τύπου «παγώνι» μακιγιάζ της ή στη σύνδεση της εξουσίας με τη διαστροφή (συνηθισμένο εύρημα, δεν παραλείπεται ούτε από τον Αγγελόπουλο).

Όλα αυτά για να καταδειχθεί η βαθύτατη εμπλοκή του ψυχικού μηχανισμού στη δημιουργία του φασισμού, καθώς στην πιο κρίσιμη ομιλία του Ντοτόρε, ο παραλληλισμός του με τον Μουσολίνι είναι εμφανέστατος, χωρίς μεγάλη προσπάθεια από τον θεατή.

Το φιλμ ξεπερνάει γρήγορα την όποια θριλερική διάστασή του (δεν είναι αυτή που ενδιαφέρει τον Πέτρι) και περνάει στην πολιτική-ψυχαναλυτική. Σήμερα πολλά από τα σχετικά κινηματογραφικά ευρήματα (τα δραματικά κοντινά πλάνα, οι αιρετικές για την εποχή συνδέσεις τους, η επιμονή στην παραγωγή «υψηλών και κρυμμένων νοημάτων») φαντάζουν μουσειακά. Παραμένει ενεργή και ζωντανή η «μουσικότητα» της ταινίας και η σύνδεση της έβδομης τέχνης με το ευρύ πεδίο της κοινωνίας, έστω μιας άλλης εποχής.

Αξιολόγηση: ***

Διαβάστε επίσης:

Επίσημη και εντυπωσιακή πρεμιέρα για το «Ανα – τίναξε την ανθισμένη αμυγδαλιά» του Θοδωρή Αθερίδη στο Θέατρο Άλσος ΔΕΗ

Rolling Stones: Οι συνεργασίες «έκπληξη» στο νέο τους album – Από τον Robert Smith στον Paul McCartney (videos)

Λάιονελ Ρίτσι: Αναβάλλονται δύο συναυλίες του μετά τη μεταφορά του στο νοσοκομείο (Video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.