Νέο εκλογικό σύστημα: Δημάρχους μειοψηφίας φέρνει η κατάργηση του β’ γύρου – Από τη λαϊκή ψήφο στα… like

Η αλλαγή που φέρνει η κυβέρνηση στις αυτοδιοικητικές εκλογές, με την κατάργηση του β’ γύρου, θα ήταν μόνο για παραπολιτικές στήλες και για γελοιογραφίες σε εφημερίδες, αν ήμασταν σε άλλες εποχές, πιο… «κανονικές» πολιτικά και πάντως αν το πολιτικό σύστημα λειτουργούσε με στοιχειώδη δημοκρατική ενσυναίσθηση, διαβούλευση και… ισορροπία.

Αλλά με την απουσία αυτών των στοιχείων, οι πειραματισμοί στα όρια της συνταγματικής νομιμοποίησης και η εμπεδωμένη συμπεριφορά της κυβέρνησης σε θέματα θεσμών, με τη λογική «κάνω ό,τι θέλω επειδή πολύ απλά μπορώ», έχει χαθεί κάθε μέτρο.

Η κυβέρνηση καταργεί τον δεύτερο γύρο των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών, έναν θεσμό που ίσχυε επί δεκαετίες και εξασφάλιζε ότι ο τελικός νικητής έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας όσων προσήλθαν στην κάλπη τη δεύτερη Κυριακή.

Είναι ένα σύστημα, αυτό του δεύτερου γύρου, στον οποίο οι πολίτες δίνουν με σαφήνεια και ξεκάθαρο τρόπο την πλειοψηφία  σε ένα πρόσωπο/κόμμα/ παράταξη, που ισχύει παντού στον κόσμο. Μιλάμε πάντα για Δημοκρατίες.  

Στη θέση του λοιπόν εισάγεται ένα απολύτως αμφιλεγόμενο σύστημα «προτιμησιακής» ψήφου, που μόλις γίνει πλήρως αντιληπτό, ιδίως με την εφαρμογή του, θα αποδειχθεί η επιτομή της απαξίωσης της λαϊκής βούλησης και θα καταστεί περίγελος.

Η κυβέρνηση βέβαια το παρουσιάζει ως πιο σύγχρονο, πιο γρήγορο και λιγότερο δαπανηρό: Οι πολίτες θα ψηφίζουν τον δήμαρχο ή τον περιφερειάρχη που επιλέγουν, αλλά στο ίδιο ψηφοδέλτιο θα μπορούν να δηλώνουν και μία εναλλακτική… προτίμηση μεταξύ των συνδυασμών. Ή να μην δηλώνουν, καθώς είναι προαιρετικό. 

Εφόσον κανείς υποψήφιος δεν συγκεντρώσει το 42% στην πρώτη καταμέτρηση, ώστε να εκλεγεί, τότε γίνεται δεύτερη καταμέτρηση, στην οποία μετέχουν οι δύο πρώτοι.

Ο κάθε συνδυασμός λοιπόν προσθέτει στο ποσοστό του τις προτιμήσεις (like), που έχει λάβει από τους ψηφοφόρους των συνδυασμών, που αποκλείστηκαν. Είναι όμως δυνατόν να μην έχει λάβει κανένας συνδυασμός σημαντικό ποσοστό… like και έτσι να εκλεγεί κάποιος με ένα εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό. Στην πραγματικότητα  χωρίς τη λαϊκή εντολή που απαιτεί ένα τόσο κρίσιμο αξίωμα.

Από την πλειοψηφία στη… σχετική αποδοχή

Το σημερινό σύστημα είναι απολύτως κατανοητό. Αν κάποιος υποψήφιος δεν συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία στον πρώτο γύρο, οι δύο πρώτοι αναμετρώνται μία εβδομάδα αργότερα και ο νικητής εκλέγεται με 50%+1 επί  των εγκύρων της δεύτερης Κυριακής. Ο πολίτης καλείται να επιλέξει ξανά, γνωρίζοντας πλέον ποιοι είναι οι δύο διεκδικητές του δημαρχιακού θώκου. Ακούνε και επιλέγουν κάποιον μεταξύ των δύο πρώτων, με βάση και τις νέες δεσμεύσεις που μπορεί να αναλάβει ο κάθε υποψήφιος συνεκτιμώντας τις απαιτήσεις του εκλογικού σώματος, όπως αυτές εκφράστηκαν την πρώτη Κυριακή. Μιλάμε δηλαδή για μία εκ των πραγμάτων και των αναγκών επιβεβλημένη νέα εκλογική αναμέτρηση, αναγνωρίζοντας ότι η όλη διαδικασία είναι δυναμική.

Οι συμμαχίες, οι πολιτικές συγκλίσεις, ακόμη και η αλλαγή στάσης των ψηφοφόρων αποτυπώνονται σε μια νέα, καθαρή λαϊκή ετυμηγορία. Αυτό ακριβώς καταργείται. Πλέον δεν θα υπάρχει δεύτερη εκλογική αναμέτρηση, ούτε δεύτερη πολιτική κρίση των πολιτών. Όλα θα κρίνονται από τις επιλογές που θα έχουν δηλωθεί εξαρχής πάνω στο ίδιο ψηφοδέλτιο. Χωρίς δηλαδή να γνωρίζει ο ψηφοφόρος ποιοι κυριάρχησαν στην πρώτη Κυριακή και πλέον διαγωνίζονται για την τελική ψήφο. Και έτσι χάνει την ευκαιρία να αποφασίσει πραγματικά ποιον δήμαρχο επιθυμεί από τους δύο πλειοψηφούντες στον πρώτο γύρο! 

Πώς μπορεί να εκλεγεί δήμαρχος με… 20% τελική αποδοχή

Ο τραγέλαφος είναι ότι το νέο σύστημα οδηγεί σε σενάρια που μέχρι σήμερα θα θεωρούνταν αδιανόητα. Ας υποθέσουμε ότι στον πρώτο γύρο τα αποτελέσματα είναι τα εξής:

•        Συνδυασμός Α: 20%

•        Συνδυασμός Β: 19%

•        Συνδυασμός Γ: 18%

•        Συνδυασμός Δ: 17%

•        Συνδυασμός Ε: 14%

•        Συνδυασμός ΣΤ: 12%

Με το παλιό σύστημα, οι δύο πρώτοι θα πήγαιναν σε δεύτερη Κυριακή και θα διεκδικούσαν την ψήφο όλων των πολιτών από την αρχή. Σε ένα δεύτερο γύρο όπου έχουν όλοι οι πολίτες δικαίωμα συμμετοχής και επιλογής και δεν το απώλεσαν σε ένα αδιευκρίνιστο τοπίο στη διαδικασία της πρώτης Κυριακής. 

Με το νέο μοντέλο όμως δεν υπάρχει δεύτερη κάλπη.

Καταμετρώνται απευθείας οι προτιμήσεις που τυχόν εξέφρασαν οι ψηφοφόροι των τεσσάρων τελευταίων συνδυασμών για τον συνδυασμό Α και τον συνδυασμό Β και το άθροισμα δίνει το αποτέλεσμα. Αν, υποθετικά, κανείς τους δεν έλαβε καμία «δεύτερη προτίμηση», τότε θα αναδειχθεί δήμαρχος κάποιος που έλαβε one off 20%! Ή, 30% εάν έχει λάβει 10% like από τους άλλους (και συνολικά προηγείται του αντίπαλου).

Με άλλα λόγια, μπορεί να διοικεί έναν δήμο έχοντας πείσει αρχικά μόλις έναν στους πέντε ψηφοφόρους (αυτό μπορεί να συμβεί και με το παλιό σύστημα) και τελικά ούτε έναν στους τρεις – εδώ είναι και η διαφορά του νέου συστήματος, που μπορεί να βγάλει μειοψηφικούς δημάρχους, από το παλαιό στο οποίο οι δήμαρχοι έπρεπε να έχουν αποτυπωμένο 50%+1 στην κάλπη.

Οι δεύτερες προτιμήσεις δεν είναι… ψήφος

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η μεγαλύτερη ένσταση όσων ασκούν κριτική στο νέο σύστημα. Η δεύτερη ή η τρίτη προτίμηση δεν είναι το ίδιο με μια συνειδητή ψήφο σε μια νέα εκλογική αναμέτρηση. Στον δεύτερο γύρο ο πολίτης έχει μπροστά του δύο συγκεκριμένους υποψηφίους. Έχει ακούσει τις προγραμματικές τους θέσεις, έχει παρακολουθήσει τις πολιτικές συμφωνίες που μεσολάβησαν και επιλέγει εκ νέου ποιος θα διοικήσει τον δήμο του. Με το νέο μοντέλο, αυτή η δεύτερη πολιτική κρίση εξαφανίζεται. Τη θέση της παίρνει μια προτίμηση που δηλώθηκε μία εβδομάδα νωρίτερα, χωρίς να είναι βέβαιο ότι ο ψηφοφόρος θα την επιβεβαίωνε εάν βρισκόταν πραγματικά μπροστά σε δεύτερη κάλπη.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι εξοικονομούνται χρήματα, αποφεύγεται η χαμηλή συμμετοχή της δεύτερης Κυριακής και περιορίζονται οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο γύρων.

Οι επικριτές, όμως, βλέπουν μια διαφορετική εικόνα. Υποστηρίζουν ότι η δημοκρατική νομιμοποίηση αποδυναμώνεται, καθώς η άμεση λαϊκή εντολή αντικαθίσταται από μια αλληλουχία μεταφορών «προτιμήσεων». Ένας δήμαρχος μπορεί να αναδειχθεί χωρίς ποτέ να έχει λάβει ισχυρή, άμεση και πλειοψηφική στήριξη από τους δημότες ως πρώτη επιλογή.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που φοβούνται ότι το νέο μοντέλο ευνοεί υποψηφίους με χαμηλή αρχική απήχηση αλλά μεγάλη «ανεκτικότητα» ως δεύτερη επιλογή. Δηλαδή πρόσωπα που δεν εμπνέουν ως πρώτη επιλογή, αλλά συγκεντρώνουν αρκετές δευτερεύουσες προτιμήσεις ώστε να υπερισχύσουν στο τέλος της διαδικασίας. Ή υποψήφιους που είναι κοντά στο όριο του 42% (κατά τεκμήριο γαλάζιοι), που «προστατεύονται» έτσι από ευρύτερες συμμαχίες στον προοδευτικό χώρο. Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, είχε ομολογήσει ότι αφορμή αποτέλεσε η νίκη του Χάρη Δούκα στον δήμο Αθήνας το 2023 και η ήττα του Κώστα Μπακογιάννη.

Από τη λαϊκή ετυμηγορία στις… προτιμήσεις

Το βασικό ερώτημα που ανακύπτει είναι βαθιά πολιτικό και όχι τεχνικό. Ο δήμαρχος ενός μεγάλου δήμου οφείλει να εκλέγεται επειδή τον επέλεξε η πλειοψηφία των πολιτών σε μια ξεκάθαρη αναμέτρηση δύο υποψηφίων ή αρκεί να είναι εκείνος που συγκέντρωσε τις περισσότερες μεταφερόμενες προτιμήσεις μέσα από έναν θολό και αμφιλεγόμενο μηχανισμό διαδοχικών αποκλεισμών;

Οι υποστηρικτές του νέου συστήματος απαντούν ότι η τεχνολογία και οι σύγχρονες δημοκρατίες επιτρέπουν πιο σύνθετες μορφές καταγραφής της λαϊκής βούλησης. Οι επικριτές αντιτείνουν ότι η αυτοδιοίκηση δεν είναι άσκηση μαθηματικών ούτε αλγόριθμος. Είναι η πιο άμεση μορφή δημοκρατίας και απαιτεί καθαρή, αδιαμφισβήτητη λαϊκή εντολή.

Έτσι η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή εκλογικής διαδικασίας. Συνιστά αλλαγή φιλοσοφίας: από την ευθεία αναμέτρηση των δύο επικρατέστερων υποψηφίων σε ένα σύστημα όπου η εκλογή μπορεί να εξαρτηθεί από έμμεσες, ασαφείς «δεύτερες επιλογές» και όχι από την πραγματική σύγκριση που κάνουν ευθέως οι ψηφοφόροι. Ο δήμαρχος κινδυνεύει να μην είναι πλέον ο εκλεκτός της πλειοψηφίας, αλλά ο υποψήφιος που συγκέντρωσε τα περισσότερα… «like» ως εναλλακτική λύση. Και μάλιστα να είναι, ακόμα κι έτσι, επιλογή μίας μειοψηφίας.

Διαβάστε επίσης

ΣΥΡΙΖΑ: Το «όχι» του Τσίπρα τελείωσε τη στρατηγική Φάμελλου – Μονόδρομος η κάθοδος στις εκλογές, ερώτημα με ποιον αρχηγό

Κυβερνητικός «ανένδοτος» κατά της ακρίβειας ενόψει εκλογών – Η επιστολή Φεύγα, ο γάμος ομοφύλων και ο Αντώνης Σαμαράς

Το υπουργικό συμβούλιο αποφασίζει για τις αγροτικές επιδοτήσεις και επιλέγει ηγεσίες του Αρείου Πάγου και του Νομικού Συμβουλίου

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.