Το χαμένο στοίχημα του πρώην εμίρη του Κατάρ Χαμάντ Μπιν Χαλίφα Αλ Θάνι –  Πώς η επένδυση-μαμούθ στην Οξυά «βούλιαξε» σε δικαστήρια και γραφειοκρατία

Ο θάνατος του πρώην Εμίρη του Κατάρ σεΐχης Χαμάντ μπιν Χαλίφα Αλ Θάνι, ο οποίος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 74 ετών, έφερε στην επιφάνεια μια από τις εμβληματικότερες και πολυδιαφημιζόμενες επενδύσεις που δεν έγιναν ποτέ στο νησί Οξυά.

Ένα σχέδιο που γεννήθηκε μέσα σε μια περίοδο βαθιάς οικονομικής κρίσης, δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες στην αγορά και στις τοπικές κοινωνίες, απασχόλησε διεθνή μέσα ενημέρωσης και θεωρήθηκε για χρόνια σύμβολο της δυνατότητας προσέλκυσης ισχυρών ξένων κεφαλαίων.

Σήμερα, η Οξυά εξακολουθεί να παραμένει ακατοίκητη και αναλλοίωτη, ενώ το φιλόδοξο «Art Island» αποτελεί πλέον μια χαρακτηριστική υπενθύμιση ότι ακόμη και τα μεγαλύτερα επενδυτικά οράματα μπορούν να σκοντάψουν στη σύγκρουση φιλοδοξιών, γραφειοκρατίας, περιβαλλοντικών περιορισμών και δικαστικών αντιπαραθέσεων, αφήνοντας πίσω τους μόνο σχέδια, μακέτες και το ερώτημα για το τι θα μπορούσε τελικά να είχε γίνει.

Η ιστορία της υπόθεσης ξεκινά όταν ένα ακατοίκητο νησί, χαμένο στο σύμπλεγμα των Εχινάδων, απέναντι από τον Αστακό Αιτωλοακαρνανίας, βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος.

Η Οξυά συνδέθηκε με ένα από τα πλέον φιλόδοξα επενδυτικά σχέδια που παρουσιάστηκαν ποτέ για την Ελλάδα. Το όνομα του τότε εμίρη του Κατάρ, Χαμάντ μπιν Χαλίφα Αλ Θάνι, έδωσε αμέσως διεθνή διάσταση στην υπόθεση, ενώ τα σχέδια που άρχισαν να κυκλοφορούν δημιουργούσαν την εικόνα ενός προορισμού που θα άλλαζε όχι μόνο τον τουριστικό χάρτη του Ιονίου αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν κανείς τις μεγάλες τουριστικές επενδύσεις στη χώρα. Δεκατέσσερα πέον χρόνια αργότερα, όμως, τίποτα από όλα αυτά δεν έχει πάρει σάρκα και οστά και η Οξυά εξακολουθεί να παραμένει ένα παρθένο νησί, κουβαλώντας το βάρος ενός οράματος που δεν κατάφερε ποτέ να ξεφύγει από τα σχέδια των αρχιτεκτόνων.

Η ιστορία ξεκινά ουσιαστικά το 2012, όταν η λιβανέζικων συμφερόντων εταιρεία Pimara Α.Ε. απέκτησε το μεγαλύτερο ιδιωτικό νησί των Εχινάδων έναντι ενός ποσού που σύμφωνα με τα τότε δημοσιεύματα κυμαινόταν μεταξύ πέντε και έξι εκατομμυρίων ευρώ. Λίγους μήνες αργότερα, στις 13 Μαρτίου 2013, ολοκληρώθηκαν τα συμβόλαια αγοράς με την εταιρεία να εκπροσωπεί τα συμφέροντα της βασιλικής οικογένειας του Κατάρ.

Παρότι στα επίσημα έγγραφα δεν εμφανιζόταν προσωπικά ο Χαμάντ μπιν Χαλίφα Αλ Θάνι, σχεδόν από την πρώτη στιγμή όλοι ήξεραν ότι η επένδυση γινόταν από τον ίδιο, με αποτέλεσμα η Οξυά να αποκτήσει γρήγορα το προσωνύμιο «το νησί του εμίρη».

Η επιλογή μόνο τυχαία δεν ήταν. Ο πρώην εμίρης διατηρούσε στενή σχέση με την Ελλάδα, την οποία επισκεπτόταν σχεδόν κάθε καλοκαίρι ταξιδεύοντας με τη θαλαμηγό του ή άλλα υπερπολυτελή σκάφη στα νερά του Ιονίου. Σε ένα από αυτά τα ταξίδια, επιστρέφοντας από την Κεφαλονιά με προορισμό την Κρήτη, πέρασε ανοιχτά από την Οξυά και ζήτησε να ενημερωθεί για το ιδιοκτησιακό της καθεστώς. Η εντολή προς τους νομικούς και οικονομικούς συμβούλους του ήταν άμεση. Να εντοπίσουν τους ιδιοκτήτες και να διερευνήσουν τις δυνατότητες εξαγοράς του νησιού. Οι επαφές προχώρησαν γρήγορα, υπογράφηκε αρχικά ιδιωτικό συμφωνητικό και στη συνέχεια ολοκληρώθηκε η μεταβίβαση μέσω της εταιρείας Pimara.

Εκείνη την περίοδο η Ελλάδα βρισκόταν στο αποκορύφωμα της οικονομικής κρίσης και κάθε μεγάλη ξένη επένδυση αντιμετωπιζόταν ως ψήφος εμπιστοσύνης προς τη χώρα. Δεν είναι τυχαίο ότι η εξαγορά της Οξυάς παρουσιάστηκε από διεθνή μέσα ενημέρωσης ως μία από τις σημαντικότερες επενδυτικές κινήσεις ξένων κεφαλαίων στην ελληνική αγορά ακινήτων. Πολιτικοί, επιχειρηματικοί παράγοντες αλλά και οι τοπικές κοινωνίες είδαν στο σχέδιο μια ευκαιρία ανάπτυξης, με την προοπτική εκατοντάδων νέων θέσεων εργασίας και σημαντικών εσόδων για την ευρύτερη περιοχή.

Ωστόσο, το ενδιαφέρον δεν περιοριζόταν στην αγορά ενός ακόμη ιδιωτικού νησιού. Το σχέδιο που άρχισε να διαμορφώνεται ήταν εξαιρετικά πιο σύνθετο και πρωτότυπο. Η φιλοδοξία των επενδυτών δεν ήταν να δημιουργήσουν ένα ακόμη πολυτελές θέρετρο αποκλειστικά για εύπορους επισκέπτες, αλλά έναν ολοκληρωμένο προορισμό όπου η σύγχρονη τέχνη, η αρχιτεκτονική, ο πολιτισμός και το φυσικό περιβάλλον θα αποτελούσαν ένα ενιαίο σύνολο. Η Οξυά θα μετατρεπόταν σε ένα διεθνές «Art Island», εμπνευσμένο σε μεγάλο βαθμό από το ιαπωνικό νησί Naoshima, το οποίο αποτελεί σημείο αναφοράς για τους λάτρεις της σύγχρονης τέχνης από ολόκληρο τον κόσμο.

Την εκπόνηση αυτού του ιδιαίτερα απαιτητικού σχεδίου ανέλαβε το αρχιτεκτονικό γραφείο των Στέλιου και Ανδρέα Αγιοστρατίτη. Οι Έλληνες αρχιτέκτονες εργάστηκαν επί μήνες για την ανάπτυξη ενός masterplan που φιλοδοξούσε να αξιοποιήσει κάθε σημείο του νησιού χωρίς να αλλοιώσει τον χαρακτήρα του. Οι μελέτες παρουσιάστηκαν αρχικά στη Ντόχα σε στενούς συνεργάτες των επενδυτών και στη συνέχεια παρουσιάστηκαν τόσο στον ίδιο τον Χαμάντ μπιν Χαλίφα Αλ Θάνι όσο και αργότερα στον διάδοχό του, Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, μετά την αλλαγή στη διαδοχή του θρόνου.

Το project

Οι τρισδιάστατες απεικονίσεις του έργου προκάλεσαν αίσθηση διεθνώς. Περιοδικά αρχιτεκτονικής, οικονομικές εκδόσεις και εξειδικευμένα μέσα του εξωτερικού παρουσίαζαν την Οξυά ως το νέο μεγάλο στοίχημα της Μεσογείου, συγκρίνοντας το εγχείρημα άλλοτε με το Κάπρι και άλλοτε με τη Naoshima. Η φιλοσοφία του σχεδίου βασιζόταν στην αρμονική συνύπαρξη ανθρώπινης παρέμβασης και φυσικού τοπίου, με στόχο η ανάπτυξη να μην κυριαρχήσει πάνω στο νησί αλλά να ενσωματωθεί σε αυτό.

Στο επίκεντρο του masterplan βρισκόταν ένας ολόκληρος πολιτιστικός πυρήνας. Προβλεπόταν η δημιουργία μουσείου σύγχρονης τέχνης, μόνιμων και περιοδικών εκθεσιακών χώρων, γκαλερί, υπαίθριων εγκαταστάσεων, θεάτρου και αμφιθεάτρων για συναυλίες, πολιτιστικές διοργανώσεις και διεθνείς εκδηλώσεις. Παράλληλα, σχεδιαζόταν η λειτουργία ενός Artists Village, ενός οργανωμένου οικισμού όπου καλλιτέχνες από κάθε γωνιά του κόσμου θα μπορούσαν να διαμένουν και να δημιουργούν, μετατρέποντας την Οξυά σε έναν ζωντανό τόπο παραγωγής πολιτισμού και όχι απλώς σε έναν χώρο φιλοξενίας έργων τέχνης.

Το σχέδιο περιλάμβανε επίσης πολυτελείς ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις πέντε αστέρων, ανεξάρτητες βίλες, bungalows και κατοικίες υψηλών προδιαγραφών, οι οποίες θα ενσωματώνονταν στη μορφολογία του εδάφους. Επίσης, προβλεπόταν η κατασκευή τουλάχιστον είκοσι πολυτελών κατοικιών, επιφάνειας από 100 έως 150 τετραγωνικά μέτρα, εξοπλισμένων με ιδιωτικές πισίνες, τζακούζι και χαμάμ, ώστε να καλύπτουν τις απαιτήσεις των μελών της βασιλικής οικογένειας αλλά και των υψηλών προσκεκλημένων της.

Στο σχεδιασμό υπήρχαν ακόμη δύο θεματικοί οικισμοί με τις ονομασίες «Καλυψώ» και «Δάφνη», όπου οι κατοικίες θα αναπτύσσονταν αμφιθεατρικά, με ανεμπόδιστη θέα προς το Ιόνιο ή τις ακτές της Αιτωλοακαρνανίας, συνδυάζοντας την ιδιωτικότητα με την πολυτέλεια.

Οι εγκαταστάσεις δεν σταματούσαν εκεί. Το masterplan προέβλεπε δύο μαρίνες για τον ελλιμενισμό μεγάλων σκαφών αναψυχής, ξεχωριστή μαρίνα για το γιοτ του εμίρη, υποδομές για υδροπλάνα, μεγάλο ελικοδρόμιο, συνεδριακό κέντρο, χώρους ευεξίας και spa, εστιατόρια υψηλής γαστρονομίας, εμπορικό χωριό με επιλεγμένες boutiques και ένα εκτεταμένο δίκτυο πεζόδρομων, ώστε να περιοριστεί σχεδόν ολοκληρωτικά η κυκλοφορία συμβατικών οχημάτων μέσα στο νησί. Ιδιαίτερη βαρύτητα δινόταν και στην ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος.

Παρότι το νησί είναι βραχώδες και σε αρκετά σημεία άγονο, οι μελέτες προέβλεπαν εκτεταμένες φυτεύσεις με είδη που θα εναρμονίζονταν με τη χλωρίδα του Ιονίου, χωρίς να αποκλείεται ακόμη και η μεταφορά σπάνιων φυτών από άλλες περιοχές του κόσμου. Η πρόθεση των σχεδιαστών ήταν η Οξυά να μεταμορφωθεί σε έναν καταπράσινο προορισμό, όπου η ανθρώπινη παρέμβαση θα λειτουργούσε συμπληρωματικά προς το φυσικό ανάγλυφο και όχι σε βάρος του.

Ανάμεσα στις πλέον εντυπωσιακές προβλέψεις του σχεδίου ήταν και η δημιουργία δύο τεχνητών παραλιών. Επειδή η φυσική μορφολογία της Οξυάς δεν προσφέρει μεγάλες αμμώδεις ακτές, εξεταζόταν η κατασκευή δύο οργανωμένων παραλιών μήκους από 100 έως 300 μέτρα, με μεταφορά άμμου, κατά το πρότυπο της παρέμβασης που είχε πραγματοποιήσει δεκαετίες νωρίτερα ο Αριστοτέλης Ωνάσης στον Σκορπιό. Η μία προβλεπόταν να διαμορφωθεί στη νοτιοανατολική πλευρά του νησιού και η δεύτερη στη βορειοδυτική, με θέα προς την Ιθάκη και την Κεφαλονιά, ώστε να εξυπηρετούν τόσο τους επισκέπτες όσο και τα σκάφη που θα προσέγγιζαν τις νέες μαρίνες.

Στα σχέδια περιλαμβανόταν ακόμη η επίλυση των βασικών ζητημάτων υποδομών, καθώς η Οξυά δεν διέθετε ούτε δίκτυο ύδρευσης ούτε ηλεκτροδότηση. Ένα από τα σενάρια που εξετάζονταν ήταν να ακολουθηθεί η λύση που είχε εφαρμοστεί στον Σκορπιό, με την εγκατάσταση υποθαλάσσιων αγωγών και καλωδίων για τη μεταφορά νερού και ηλεκτρικής ενέργειας. Όλες οι νέες εγκαταστάσεις θα κατασκευάζονταν, σύμφωνα με τις μελέτες, με υλικά όπως η πέτρα και το ξύλο, ώστε να εντάσσονται αισθητικά στο ιονικό τοπίο και να περιορίζεται στο ελάχιστο η οπτική επιβάρυνση.
Σημαντικό μέρος του πολιτιστικού χαρακτήρα της επένδυσης συνδεόταν και με την προσωπική συλλογή έργων τέχνης της βασιλικής οικογένειας του Κατάρ. Συγκεκριμένα εξεταζόταν η έκθεση σημαντικών έργων από τη συλλογή της οικογένειας στους νέους εκθεσιακούς χώρους της Οξυάς. Ανάμεσά τους αναφερόταν και το περίφημο έργο «Οι Χαρτοπαίκτες» του Πολ Σεζάν, το οποίο είχε αποκτήσει η σεΐχα Μαγιάσα μπιντ Χαμάντ Αλ Θάνι έναντι περίπου 250 εκατομμυρίων δολαρίων, σε μία από τις ακριβότερες αγορές έργων τέχνης που είχαν πραγματοποιηθεί διεθνώς.

Το συνολικό ύψος της επένδυσης υπολογιζόταν, ανάλογα με τη φάση του σχεδιασμού, μεταξύ 250 και 300 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ σε ορισμένες παρουσιάσεις γινόταν λόγος για εγκεκριμένο προϋπολογισμό που έφθανε τα 350 εκατομμύρια ευρώ. Οι οικονομικές προβλέψεις ήταν εξίσου εντυπωσιακές. Κατά την περίοδο κατασκευής εκτιμάτο ότι θα δημιουργούνταν περίπου 700 θέσεις εργασίας, ενώ μετά την ολοκλήρωση του έργου περισσότεροι από 200 εργαζόμενοι θα απασχολούνταν σε μόνιμη βάση στις τουριστικές, πολιτιστικές και υποστηρικτικές δραστηριότητες του νησιού. Οι τοπικές κοινωνίες της Αιτωλοακαρνανίας και των γειτονικών νησιών αντιμετώπιζαν την επένδυση με ιδιαίτερη αισιοδοξία, θεωρώντας ότι θα έδινε νέα αναπτυξιακή ώθηση στην περιοχή και θα προσέλκυε επισκέπτες υψηλού εισοδηματικού επιπέδου.

Εκεί όπου οι μακέτες έδειχναν να προαναγγέλλουν μία από τις μεγαλύτερες τουριστικές επενδύσεις που γνώρισε ποτέ η χώρα, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκη. Η Οξυά βρίσκεται εντός του ευρωπαϊκού δικτύου προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, γεγονός που επέβαλλε αυστηρό πλαίσιο περιβαλλοντικής προστασίας. Για να προχωρήσει ένα έργο τέτοιας κλίμακας απαιτούνταν ειδικός χωροταξικός σχεδιασμός, Προεδρικό Διάταγμα, ολοκληρωμένες περιβαλλοντικές μελέτες και διαδοχικές εγκρίσεις από σειρά υπηρεσιών, μεταξύ των οποίων το Δασαρχείο, οι αρχαιολογικές υπηρεσίες και οι αρμόδιοι κρατικοί φορείς. Παρά το γεγονός ότι είχαν προηγηθεί αποφάσεις, όπως η Κοινή Υπουργική Απόφαση για το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού για τον Τουρισμό και η απόφαση του Δασαρχείου Κεφαλονιάς για τη χάραξη αντιπυρικών ζωνών, η διαδικασία αποδείχθηκε ιδιαίτερα χρονοβόρα και σύνθετη.

H νομική αντιπαράθεση

Την ίδια στιγμή άρχισε να εξελίσσεται και μια σκληρή δικαστική αντιπαράθεση που επιβάρυνε ακόμη περισσότερο το ήδη δύσκολο εγχείρημα. Οι σχέσεις ανάμεσα στην Pimara και το αρχιτεκτονικό γραφείο του Στέλιου Αγιοστρατίτη διαταράχθηκαν, με τις δύο πλευρές να παρουσιάζουν εκ διαμέτρου αντίθετες εκδοχές για την πορεία της συνεργασίας τους. Από τη μία πλευρά, ο αρχιτέκτονας υποστήριζε ότι είχε ολοκληρώσει ένα εξαιρετικά απαιτητικό έργο, είχε παρουσιάσει προσωπικά τις μελέτες στη Ντόχα στον τότε εμίρη και στον πατέρα του και ότι η εταιρεία διέκοψε αιφνιδιαστικά τη συνεργασία χωρίς να εξοφλήσει τις συμφωνημένες αμοιβές. Από την άλλη, η Pimara υποστήριζε ότι οι συμβατικές υποχρεώσεις δεν εκπληρώθηκαν όπως προβλεπόταν, ότι υπήρξαν καθυστερήσεις στην παράδοση των μελετών και των απαιτούμενων αδειοδοτικών στοιχείων και ότι είχαν ήδη καταβληθεί περίπου 400.000 ευρώ για τις υπηρεσίες που είχαν παρασχεθεί.

Η αντιπαράθεση μεταφέρθηκε στις δικαστικές αίθουσες. Στις 11 Νοεμβρίου 2014 εκδικάστηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών η αγωγή του αρχιτεκτονικού γραφείου κατά της λιβανέζικης εταιρείας. Τα επόμενα χρόνια η υπόθεση συνέχισε να απασχολεί τη Δικαιοσύνη, αποτελώντας μία ακόμη εκκρεμότητα γύρω από την επένδυση. Το 2019 εκδόθηκε απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, η οποία απέρριψε τις αγωγές του αρχιτεκτονικού γραφείου, δικαιώνοντας την εταιρεία που εκπροσωπούσε τα συμφέροντα της βασιλικής οικογένειας του Κατάρ. Ωστόσο, η υπόθεση δεν έκλεισε οριστικά εκεί. Το 2022 το Εφετείο Αθηνών έκρινε ότι η αρχική πραγματογνωμοσύνη δεν επαρκούσε για να αποτιμηθεί το εύρος του αρχιτεκτονικού έργου που είχε παραχθεί και διέταξε νέα πραγματογνωμοσύνη, προκειμένου να αξιολογηθεί εκ νέου η αξία των μελετών και να εξεταστεί αν υφίσταται δικαίωμα πρόσθετης αμοιβής.

Όσο περνούσαν τα χρόνια, το ενδιαφέρον για την επένδυση άρχισε να εξασθενεί. Οι συνεχείς καθυστερήσεις, οι πολύπλοκες αδειοδοτικές διαδικασίες, οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί και οι δικαστικές εκκρεμότητες οδήγησαν σταδιακά στην αδράνεια ενός έργου που κάποτε παρουσιαζόταν ως σημείο αναφοράς για τις μεγάλες ξένες επενδύσεις στην Ελλάδα.

Οι εντυπωσιακές μακέτες, οι φωτορεαλιστικές απεικονίσεις και οι υποσχέσεις για ένα διεθνές κέντρο τέχνης και πολυτελούς φιλοξενίας έμειναν να θυμίζουν μια εποχή κατά την οποία η Οξυά θεωρούνταν ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν από τους πλέον ξεχωριστούς προορισμούς της Μεσογείου.

Διαβάστε επίσης:

Ο Τσατραφύλλιας απαντά στον Κολυδά: Το πρόβλημα της ΕΜΥ δεν ξεκίνησε χθες

Νταής ταξίδεψε από τη Γερμανία για να κακοποιήσει την πρώην σύντροφό του – Στο νοσοκομείο η 25χρονη, συνελήφθη ο δράστης

Άργος: Βίντεο ντοκουμέντο από τη στιγμή των πυροβολισμών – Αναβαθμίστηκαν σε ανθρωποκτονία οι κατηγορίες για τους αστυνομικούς

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.