Από τους S-300 της Κύπρου στους S-400 της Τουρκίας: Το αδιέξοδο του Ερντογάν με τους Ρώσους, το παζάρι για τα F-35, και το ελληνικό πρόβλημα

Takeaways by to pontiki AI

• Η Τουρκία επιδιώκει την απομάκρυνση των ρωσικών πυραύλων S-400, οι οποίοι αποτελούν στρατηγικό εμπόδιο για την επανένταξή της στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών F-35.
• Η αγορά του ρωσικού συστήματος είχε προκαλέσει την αποβολή της χώρας από το πρόγραμμα και την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων λόγω ανησυχιών για τη συλλογή κρίσιμων δεδομένων.
• Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν πραγματοποιεί επαφές με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, αναζητώντας μια διπλωματική λύση που θα εξασφαλίζει την επιστροφή της Άγκυρας στη δυτική αμυντική αρχιτεκτονική.
• Ωστόσο, η διαδικασία παραμένει περίπλοκη, καθώς απαιτείται η συγκατάθεση του Κρεμλίνου και η έγκριση του αμερικανικού Κογκρέσου, το οποίο εξετάζει τη συνολική στρατηγική συμπεριφορά της Τουρκίας.
• Οι εξελίξεις αυτές παρακολουθούνται στενά από την Αθήνα, καθώς η πιθανή απόκτηση F-35 από την Τουρκία στο μέλλον θα μπορούσε να μεταβάλει την ισορροπία αεροπορικής ισχύος στην περιοχή.
• Παρά τις προσπάθειες της Άγκυρας, η αποκατάσταση των αμυντικών σχέσεων με την Ουάσιγκτον δεν θεωρείται ούτε άμεση ούτε δεδομένη, δεδομένων των πολλαπλών πολιτικών και γεωπολιτικών προκλήσεων.

Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία που επιστρέφουν σχεδόν ειρωνικά για να υπενθυμίσουν πόσο γρήγορα μπορούν να αλλάξουν οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί. Και να γίνουν κάτι σαν κινηματογραφικό σενάριο, αν δεν ήταν επικίνδυνοι…

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 η Τουρκία απειλούσε ανοιχτά ότι δεν θα επέτρεπε ποτέ την εγκατάσταση των ρωσικών αντιαεροπορικών πυραύλων S-300 στην Κύπρο. Η κρίση είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο ώστε η Άγκυρα να αφήνει να εννοηθεί ακόμη και στρατιωτική επέμβαση. Τελικά, ύστερα από έντονες διεθνείς πιέσεις, το σύστημα μεταφέρθηκε στην Κρήτη, όπου εντάχθηκε στην ελληνική αεράμυνα σχεδόν υπό αποθήκευση.

Σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, η Ιστορία μοιάζει να εκδικείται τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η Τουρκία που επέλεξε την αγορά τους μετά το πραξικόπημα (εκτιμώντας ότι είχε χρηματοδοτηθεί από τις ΗΠΑ) σήμερα δεν προσπαθεί απλά να εμποδίσει την ανάπτυξη ρωσικών πυραύλων στην Ανατολική Μεσόγειο. Προσπαθεί να βρει τρόπο να ξεφορτωθεί τους δικούς της, για να επιστρέψει στην αμερικανική «ομπρέλα» και τα F-35.

Οι S-400, που παρουσιάστηκαν το 2019 ως σύμβολο της ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής της Άγκυρας και ως απόδειξη ότι η Τουρκία μπορεί να ακολουθεί αυτόνομη πορεία μεταξύ Ανατολής και Δύσης, έχουν εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα στρατηγικά βαρίδια της τουρκικής αμυντικής πολιτικής. Το δίλημμα είναι απλό αλλά εξαιρετικά δύσκολο: χωρίς απομάκρυνση των S-400 δεν υπάρχει επιστροφή στα F-35. Και χωρίς F-35 η Τουρκία κινδυνεύει να μείνει πίσω στην κούρσα της αεροπορικής ισχύος που διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο για τις επόμενες δύο δεκαετίες.

Το αμερικανικό βέτο παρά τα καλά λόγια της Συνόδου…

Όταν η Άγκυρα προχώρησε στην αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος (σ.σ. γι’ αυτό και δεν έχει Patriot), η Ουάσιγκτον αντέδρασε με τρόπο που ελάχιστοι στην Τουρκία πίστευαν ότι θα τολμούσε. Η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα F-35, στο οποίο συμμετείχε ως βιομηχανικός εταίρος, έχασε τα αεροσκάφη που είχε ήδη παραγγείλει και βρέθηκε αντιμέτωπη με κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA.

Η αμερικανική θέση παρέμεινε αμετάβλητη όλα αυτά τα χρόνια: τα F-35 και οι S-400 δεν μπορούν να συνυπάρξουν στην ίδια χώρα. Οι Αμερικανοί θεωρούν ότι η λειτουργία του ρωσικού συστήματος θα μπορούσε να επιτρέψει τη συλλογή κρίσιμων δεδομένων για τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας του μαχητικού πέμπτης γενιάς. Με απλά λόγια, για το Πεντάγωνο οι S-400 δεν είναι απλώς ένα αντιαεροπορικό σύστημα. Είναι ένας πιθανός μηχανισμός συλλογής πληροφοριών για το πιο προηγμένο αμερικανικό αεροσκάφος.

Ο Φιντάν και η διπλωματία της επιστροφής

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία ο ρόλος του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν. Ο πρώην επικεφαλής της MIT θεωρείται ίσως ο άνθρωπος που γνωρίζει καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο στην τουρκική ηγεσία τόσο τη ρωσική όσο και την αμερικανική πλευρά. Οι πρόσφατες επαφές του με Αμερικανούς αξιωματούχους ερμηνεύονται από αρκετούς αναλυτές ως η πρώτη σοβαρή προσπάθεια οικοδόμησης ενός συνολικού πλαισίου επαναπροσέγγισης μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον.

Το ενδιαφέρον είναι ότι στις συζητήσεις αυτές το θέμα των S-400 δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μεμονωμένο πρόβλημα. Αντιθέτως, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πακέτο που περιλαμβάνει την άρση των κυρώσεων CAATSA, την αμυντική συνεργασία, τις εξελίξεις στη Συρία, τη θέση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ και φυσικά την πιθανότητα επανένταξης στο πρόγραμμα των F-35.

Ο ίδιος ταξίδεψε πρόσφατα και στη Μόσχα, σε μια επίσκεψη για την οποία δεν εκδόθηκε κανένα ανακοινωθέν. Η Άγκυρα γνωρίζει ότι η υπόθεση δεν θα λυθεί με μία απλή τεχνική διευθέτηση. ρειάζεται πολιτική συμφωνία υψηλού επιπέδου και κυρίως εμπιστοσύνη ότι η Τουρκία επιστρέφει σταθερά στη δυτική στρατηγική αρχιτεκτονική.

Γιατί δεν «βγαίνει» η λύση του Κατάρ

Τους τελευταίους μήνες επανήλθαν τα σενάρια μεταφοράς των S-400 στο Κατάρ ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Σε πρώτη ανάγνωση, η ιδέα μοιάζει ιδανική. Στη θεωρία η Τουρκία απαλλάσσεται από το πρόβλημα, οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέπουν το σύστημα να απομακρύνεται και η Άγκυρα ανοίγει τον δρόμο για τα F-35. Στην πραγματικότητα όμως η εξίσωση είναι πολύ πιο περίπλοκη.

Πρώτον, οι S-400 δεν είναι ένα συμβατικό οπλικό σύστημα που μπορεί να μεταβιβαστεί χωρίς τη συγκατάθεση του κατασκευαστή. Η Ρωσία διατηρεί δικαιώματα τεχνικής υποστήριξης, πρόσβασης σε λογισμικό, ανταλλακτικά και διαδικασίες συντήρησης. Οποιαδήποτε μεταβίβαση απαιτεί ουσιαστικά τη συγκατάθεση του Κρεμλίνου.

Δεύτερον, ακόμη και αν το Κατάρ ή τα ΗΑΕ αποδέχονταν μια τέτοια συμφωνία, το αμερικανικό Κογκρέσο δεν είναι βέβαιο ότι θα θεωρούσε το ζήτημα λήξαν. Για πολλούς Αμερικανούς νομοθέτες το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι S-400. Είναι η συνολική στρατηγική συμπεριφορά της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια.

Τρίτον, κανείς δεν γνωρίζει ποιος θα αναλάμβανε το πολιτικό κόστος μιας τέτοιας συναλλαγής σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Δύσης και Ρωσίας βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Και τελευταίο, το Κατάρ και τα ΗΑΕ διατηρούν ισχυρούς αμυντικούς δεσμούς με τις ΗΠΑ.

Το τίμημα του Πούτιν

Το πραγματικό κλειδί της υπόθεσης βρίσκεται στη Μόσχα. Γιατί να βοηθήσει ο Βλαντίμιρ Πούτιν τον Ερντογάν να επιστρέψει στο αμερικανικό πρόγραμμα F-35;

Η Ρωσία αντιλαμβάνεται πολύ καλά ότι οι S-400 λειτούργησαν ως στρατηγική σφήνα ανάμεσα στην Τουρκία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η απομάκρυνσή τους θα διευκόλυνε την επανασύνδεση της Άγκυρας με την αμερικανική αμυντική βιομηχανία και θα περιόριζε τη ρωσική επιρροή σε μία από τις σημαντικότερες χώρες του ΝΑΤΟ. Γι’ αυτό και αρκετοί δυτικοί αναλυτές θεωρούν σχεδόν βέβαιο ότι το Κρεμλίνο θα ζητήσει σημαντικά ανταλλάγματα. Και ηλίστα είναι μεγάλη…

Από τη Συρία και τον Καύκασο μέχρι τον ρόλο της Τουρκίας ως ενεργειακού κόμβου φυσικού αερίου. Από τη διατήρηση των οικονομικών διαύλων που επιτρέπουν στη Ρωσία να αμβλύνει μέρος των δυτικών κυρώσεων μέχρι την αποφυγή νέων τουρκικών περιορισμών στις οικονομικές και εμπορικές σχέσεις. Με άλλα λόγια, η Μόσχα δύσκολα θα αποδεχθεί να χάσει ένα τόσο σημαντικό γεωπολιτικό χαρτί χωρίς αντάλλαγμα.

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα

Για την Αθήνα, η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία. Οι S-400 αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς λόγους που η Τουρκία αποκλείστηκε από τα F-35, επιτρέποντας στην Ελλάδα να αποκτήσει για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες ένα σημαντικό τεχνολογικό πλεονέκτημα στην αεροπορική ισχύ, με σημαντική χρονική πρωτοπορία

Ακόμη κι αν λυθεί το θέμα των S-400, η επιστροφή της Τουρκίας δεν θα είναι ούτε αυτόματη ούτε άμεση. Θα απαιτηθεί πολιτική απόφαση στην Ουάσιγκτον, έγκριση του Κογκρέσου, επανένταξη σε βιομηχανικές διαδικασίες και πολυετής αναμονή για παραδόσεις αεροσκαφών.

Ωστόσο, η κατεύθυνση των εξελίξεων έχει σημασία. Εάν η Άγκυρα καταφέρει να κλείσει το κεφάλαιο των S-400 και να αποκαταστήσει πλήρως τις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τότε η ισορροπία αεροπορικής ισχύος στο Αιγαίο κατά την περίοδο 2030-2040 θα επανέλθει στο επίκεντρο των στρατηγικών σχεδιασμών και στις δύο πλευρές.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ειρωνεία της υπόθεσης. Το όπλο που αγοράστηκε για να αποδείξει την ανεξαρτησία της Τουρκίας από τη Δύση, εξελίχθηκε τελικά στο βασικό εμπόδιο για την επιστροφή της στον πιο προηγμένο δυτικό αμυντικό σχεδιασμό. Με την υποσημείωση ότι η Τουρκία έχει σχεδιασμό για 100+ F-35, ενώ εμείς για 24…

Όπως ακριβώς οι S-300 της Κύπρου σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή στην Ανατολική Μεσόγειο, έτσι και οι S-400 κινδυνεύουν να μείνουν στην Ιστορία όχι ως το σύστημα που ενίσχυσε την Τουρκία, αλλά ως το σύστημα που την κράτησε μακριά από τα F-35. Ίσως όμως όχι για πολύ…

Διαβάστε επίσης

Γιατί οι Έλληνες γιατροί φεύγουν από το Αιγαίο ενώ με τα χρήματα των επιδομάτων θα τους έχτιζαν… σπίτια μόνιμης παραμονής

Δεν είναι μόνο τα F-35: Τα 4 (πολύ σοβαρά) μέτωπα της Ελλάδας με την Τουρκία μετά την Σύνοδο της Άγκυρας

Σύνοδος ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: Ο Ρετζέπ, ο Ντόναλντ, το νέο αμερικανοτουρκικό «μέλι» και το ελληνικό δίλημμα

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.