Ποιος θα υποχωρήσει πρώτος; Το νέο μέτωπο σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν απειλεί να ξεφύγει από κάθε έλεγχο – Για «γενικευμένο πόλεμο» μιλά η Τεχεράνη

Takeaways by to pontiki AI

• Η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει κλιμακωθεί σε κατάσταση γενικευμένου πολέμου, με τον πρόεδρο Πεζεσκιάν να δηλώνει ότι η χώρα του βρίσκεται σε σύγκρουση πλήρους κλίμακας.
• Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν επεκτείνει τους στόχους τους σε υποδομές, ενώ το Ιράν έχει διευρύνει τις επιθέσεις του σε γειτονικά κράτη, πλήττοντας λιμάνια, διυλιστήρια και στρατιωτικούς στόχους.
• Η κατάρρευση του Μνημονίου Κατανόησης και η απώλεια Αμερικανών στρατιωτικών έχουν καταστήσει τις διπλωματικές λύσεις απίθανες, καθώς καμία πλευρά δεν επιθυμεί τον διάλογο.
• Το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ ως στρατηγικό μοχλό πίεσης, παρά τις σοβαρές οικονομικές συνέπειες και τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης της στρατιωτικής εμπλοκής.

Την τελευταία εβδομάδα, η αντιπαράθεση μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν πέρασε από μια ελεγχόμενη ανταλλαγή πληγμάτων σε μια κατάσταση που θυμίζει ολοένα και περισσότερο γενικευμένο πόλεμο.

Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε ότι η χώρα του βρίσκεται σε «πόλεμο πλήρους κλίμακας» με τις Ηνωμένες Πολιτείες και ότι οι Ιρανοί πρέπει να αποδεχθούν τις συνέπειες της σύγκρουσης.

«Η πραγματικότητα είναι ότι σήμερα η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν βρίσκεται σε πόλεμο πλήρους κλίμακας. Πρέπει να είμαστε ρεαλιστές και να αποδεχθούμε τις φυσικές συνέπειες αυτής της αντίστασης», ανέφερε ο Πεζεσκιάν, σύμφωνα με ανακοίνωση της ιρανικής προεδρίας.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι θα διευρύνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, εάν το Ιράν δεν σταματήσει να επιτίθεται σε πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.

Τις τελευταίες ημέρες, οι ΗΠΑ επέκτειναν τους στόχους τους πέρα από τις ιρανικές παράκτιες εγκαταστάσεις ραντάρ και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, πλήττοντας οδικά δίκτυα, σήραγγες, σιδηροδρομικές γραμμές, λιμενικές υποδομές και, σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης, ακόμη και μονάδα αφαλάτωσης.

Από την πλευρά του, το Ιράν διεύρυνε τη λίστα των στόχων του σε επτά χώρες της περιοχής, ενώ κρατικά μέσα ενημέρωσης άφησαν να εννοηθεί ότι σύντομα θα μπορούσαν να προστεθούν και μεγάλα λιμάνια των αραβικών κρατών του Κόλπου. Το Κουβέιτ έχει δεχθεί το μεγαλύτερο βάρος των ιρανικών επιθέσεων, με ζημιές σε μονάδα αφαλάτωσης και σε διυλιστήριο πετρελαίου. Αντίστοιχα, η Ιορδανία βρίσκεται επίσης αντιμέτωπη με τακτικούς καταιγισμούς πυραύλων.

Σε κρίσιμο σημείο η σύγκρουση

Η σύγκρουση βρίσκεται πλέον σε καμπή. Θα μπορούσε να ανοίξει ο δρόμος για έναν ακόμη γύρο διαμεσολάβησης και διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, για τους περισσότερους αναλυτές αυτό μοιάζει απίθανο. Καμία από τις δύο πλευρές δεν δείχνει πρόθυμη να καθίσει στο τραπέζι των συνομιλιών, ενώ αμφότερες έχουν δηλώσει ότι το Μνημόνιο Κατανόησης (MoU), το οποίο συμφωνήθηκε τον Ιούνιο ύστερα από εβδομάδες επίπονων διαπραγματεύσεων, δεν ισχύει πλέον.

Μετά τον θάνατο δύο Αμερικανών στρατιωτικών στην Ιορδανία την Παρασκευή, κατά τη διάρκεια μπαράζ ιρανικών πυραυλικών επιθέσεων, «οι επόμενες ημέρες θα είναι από τις πιο επικίνδυνες του πολέμου», εκτίμησε ο Ίαν Μπρέμερ, ιδρυτής της εταιρείας γεωπολιτικών αναλύσεων Eurasia Group.

Οι ΗΠΑ, οι οποίες ανακοίνωσαν την Κυριακή και τον θάνατο ακόμη ενός στρατιωτικού στο βόρειο Ιράκ, διαμήνυσαν ότι θα «τιμωρήσουν άμεσα» την Τεχεράνη για τις επιθέσεις, ενώ το Ιράν εξαπέλυσε εκ νέου πυραυλικά πλήγματα κατά της Ιορδανίας.

«Γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι οι εξελίξεις αρχίζουν να ξεφεύγουν από τον έλεγχο όλων», δήλωσε ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, αναλυτής του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Τελ Αβίβ.

«Παρότι αρχικά τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη έδειχναν να επιδιώκουν τη διατήρηση της αντιπαράθεσης εντός συγκεκριμένων ορίων, η σύγκρουση πλησιάζει πλέον επικίνδυνα σε ένα σημείο όπου αυτά τα όρια μπορεί να καταρρεύσουν», έγραψε στην πλατφόρμα Χ.

«Η αντιπαράθεση ενδέχεται να επεκταθεί πολύ πέρα από το σημερινό της εύρος, εμπλέκοντας πιο άμεσα τα κράτη του Κόλπου και θέτοντας σε κίνδυνο ακόμη περισσότερους στρατηγικούς στόχους και κρίσιμες υποδομές», πρόσθεσε.

Η ιρανική πυραυλική επίθεση κατά της Άκαμπα στην Ιορδανία την Κυριακή αποτελεί χαρακτηριστική ένδειξη αυτού του κινδύνου, καθώς το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι θραύσματα πυραύλων έπεσαν και στο έδαφός του. Μέχρι στιγμής το Ισραήλ έχει παραμείνει εκτός της σύγκρουσης, σύμφωνα με πληροφορίες έπειτα από σχετικό αίτημα της κυβέρνησης Τραμπ, αν και η δυσαρέσκεια της ισραηλινής κυβέρνησης για τη συμφωνία με το Ιράν είναι γνωστή. Ισραηλινοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν την Κυριακή ότι η χώρα θα απαντήσει δυναμικά εάν δεχθεί ιρανική επίθεση.

Η οπτική της Τεχεράνης

Όπως συνηθίζουν να λένε οι στρατιωτικοί ιστορικοί, «και ο αντίπαλος έχει λόγο». Και το Ιράν εμφανίζεται βέβαιο ότι μπορεί να προκαλέσει σημαντικό κόστος.

«Το Ιράν προσαρμόζεται στην αμερικανική αεράμυνα, εκτοξεύοντας πυραύλους υψηλής ταχύτητας και μεγάλης ευελιξίας εναντίον αμερικανικών βάσεων στην περιοχή», ανέφερε το Σάββατο το Institute for the Study of War, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη χρησιμοποιεί σε μεγαλύτερη κλίμακα πυρομαχικά διασποράς, επιδιώκοντας τη μέγιστη δυνατή καταστροφή.

Οι απώλειες των ΗΠΑ στην Ιορδανία επιβεβαιώνουν αυτή τη μεταβολή της ιρανικής τακτικής.

Όλα δείχνουν ότι το καθεστώς της Τεχεράνης πιστεύει πως μπορεί να αντέξει περισσότερο από τον Τραμπ, έχοντας συσπειρώσει την κοινή γνώμη γύρω από τις τελετές για την κηδεία του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Η συλλογική ηγεσία που αναδείχθηκε υπό τον νέο Ανώτατο Ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, φαίνεται να θεωρεί ότι η αντίσταση αποτελεί τη μοναδική επιλογή.

«Οι σημερινοί ηγέτες του Ιράν πιστεύουν ότι οποιαδήποτε ένδειξη αυτοσυγκράτησης θα οδηγήσει απλώς σε ακόμη μεγαλύτερη αμερικανική πίεση», έγραψε στους Financial Times ο αναλυτής Βάλι Νασρ.

Παρά το γεγονός ότι η ιρανική οικονομία βρίσκεται σε δεινή κατάσταση, με εκρηκτικό πληθωρισμό, χρόνιες ελλείψεις φαρμάκων και γενικευμένη οικονομική κατάρρευση, «η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να υποστεί τις αναπόφευκτες οικονομικές συνέπειες ενός νέου αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, εκτιμώντας ότι η πίεση που θα ασκήσει στην παγκόσμια οικονομία μέσω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ θα αναγκάσει τελικά τον Τραμπ να υποχωρήσει πρώτος», προσθέτει ο Νασρ.

Όλα περιστρέφονται γύρω από τα Στενά του Ορμούζ

Δεν υπάρχουν, πάντως, ενδείξεις που να επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό του Τραμπ ότι το Ιράν επιδιώκει εναγωνίως μια συμφωνία. Το ζήτημα που πυροδότησε την κρίση, δηλαδή το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, έχει σχεδόν περάσει σε δεύτερη μοίρα, καθώς το επίκεντρο μετατοπίζεται στη διαμάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.

Ουσιαστικά, δύο αμετακίνητες θέσεις συγκρούονται στην είσοδο του Περσικού Κόλπου.

Η ασαφής διατύπωση του Μνημονίου Κατανόησης επιχείρησε να καλύψει τις αγεφύρωτες διαφορές μεταξύ της αμερικανικής απαίτησης —την οποία στηρίζει μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας— για ελεύθερη ναυσιπλοΐα από και προς τον Κόλπο και της επιμονής του Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας.

Ήδη από το πρώτο του μήνυμα ως Ανώτατος Ηγέτης τον Μάρτιο, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είχε δηλώσει ότι το κλείσιμο των Στενών αποτελεί στρατηγικό μοχλό πίεσης και ότι «το εργαλείο του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ πρέπει να συνεχίσει να χρησιμοποιείται».

Για πολλούς αναλυτές, το λεγόμενο «Μνημόνιο Παρεξήγησης» αποδείχθηκε ένα κείμενο χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.

Ο έλεγχος των Στενών προσφέρει στο Ιράν «ένα σπαθί του Δαμοκλή πάνω από την παγκόσμια οικονομία», το οποίο η Τεχεράνη θεωρεί «απαραίτητο» προκειμένου να αποσπάσει παραχωρήσεις από την Ουάσιγκτον, σύμφωνα με τον Νασρ.

Εάν η σύγκρουση συνεχίσει να διευρύνεται, υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο το Ιράν να αξιοποιήσει τους συμμάχους του Χούθι στην Υεμένη, αυξάνοντας την πίεση τόσο στην παγκόσμια οικονομία όσο και στη Σαουδική Αραβία μέσω παρεμβάσεων στη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και ειδικότερα στο στρατηγικής σημασίας πέρασμα του Μπαμπ ελ Μαντέμπ — ένα είδος «δεύτερου Ορμούζ».

Η στάση των συμμάχων

Οι σύμμαχοι της Ουάσιγκτον στον Κόλπο έχουν ήδη παρέμβει στο παρελθόν προς τον Τραμπ τόσο για τη διεξαγωγή του πολέμου όσο και για τη διαχείριση της κατάστασης στα Στενά του Ορμούζ. Πιο πρόσφατα, διαδοχικές παρεμβάσεις κυβερνήσεων, μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κατάρ, απέτρεψαν την εφαρμογή σχεδίου επιβολής τελών στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά.

Οι χώρες αυτές ανησυχούν ευρύτερα ότι μια περαιτέρω κλιμάκωση θα πλήξει σοβαρότερα τις οικονομίες τους, θα καθυστερήσει οποιαδήποτε συμφωνία για το Ορμούζ και τελικά θα τις αφήσει αντιμέτωπες με έναν δυσεπίλυτο αντίπαλο απέναντι από τον Κόλπο, όταν η Ουάσιγκτον αποφασίσει ότι έχει εξαντλήσει τα όριά της.

Το ερώτημα πλέον είναι αν θα επιχειρήσουν ξανά —μεμονωμένα ή συντονισμένα— να μεσολαβήσουν, σε περίπτωση που το Ιράν υλοποιήσει την απειλή του να πλήξει λιμάνια και άλλες κρίσιμες υποδομές στα κράτη του Κόλπου. Και κυρίως, αν αυτή τη φορά η έκκλησή τους θα εισακουστεί.

Το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars προειδοποίησε την Παρασκευή ότι, ως απάντηση στις αμερικανικές επιθέσεις στο ιρανικό λιμάνι Τσαμπαχάρ, η Τεχεράνη θα μπορούσε να στοχεύσει «ένα δίκτυο βασικών λιμένων» στις χώρες του Κόλπου.

Υπάρχει προοπτική στρατιωτικής νίκης;

Μια καθαρή στρατιωτική νίκη των ΗΠΑ επί του Ιράν φαντάζει μακρινό ενδεχόμενο. Θα απαιτούσε πιθανότατα ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων και μια πολύ πιο εκτεταμένη και εντατική εκστρατεία βομβαρδισμών από αυτή που έχει καταγραφεί την τελευταία εβδομάδα. Οτιδήποτε λιγότερο δύσκολα θα κάμψει την ηγεσία της Τεχεράνης, η οποία θεωρεί ότι δίνει μάχη υπαρξιακού χαρακτήρα.

«Δεν θέλω να γίνει αυτό», δήλωσε ο Τραμπ αναφερόμενος σε έναν χερσαίο πόλεμο, σε συνέντευξή του στο Fox News. Πρόσθεσε όμως: «Μερικές φορές χρειάζεται χερσαία επιχείρηση, αλλά υπάρχουν και άλλοι που μπορούν να πολεμήσουν στο έδαφος για λογαριασμό μας». Το CNN μετέδωσε ότι ο Τραμπ εξετάζει νέες επιλογές, μεταξύ των οποίων επανέρχεται και το ενδεχόμενο επίθεσης στο στρατηγικής σημασίας νησί Χαργκ.

Η έναρξη χερσαίας επιχείρησης στο νότιο Ιράν, «μέσα στην ακραία θερινή ζέστη, απέναντι σε έναν πλήρως κινητοποιημένο στρατό και έναν πληθυσμό που έχει σε μεγάλο βαθμό συσπειρωθεί γύρω από την πολεμική προσπάθεια, θα αποτελούσε ένα εξαιρετικά ριψοκίνδυνο εγχείρημα, σχεδόν βέβαιο ότι θα εξελισσόταν σε ιστορική καταστροφή», εκτιμά ο Σίνα Τουσί του Center for International Policy.

Μια τέτοια εκστρατεία θα ήταν ακόμη δυσκολότερη εάν σύμμαχοι όπως η Σαουδική Αραβία δεν επέτρεπαν τη χρήση του εδάφους και του εναέριου χώρου τους για επιθέσεις κατά του Ιράν. Ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είχε διαβεβαιώσει τον Ιανουάριο τον Ιρανό πρόεδρο ότι το βασίλειο δεν θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί ο εναέριος χώρος ή το έδαφός του για οποιαδήποτε επίθεση κατά του Ιράν.

Οι προσπάθειες διαμεσολάβησης

Τόσο το Πακιστάν όσο και το Κατάρ, που είχαν διαμεσολαβήσει στη συνάντηση ΗΠΑ – Ιράν στη Λουκέρνη της Ελβετίας τον Ιούνιο, έχουν διατηρήσει ιδιαίτερα χαμηλό προφίλ τις τελευταίες ημέρες. Σύμφωνα με το ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο Tasnim, η τελευταία επίσκεψη καταρινής αντιπροσωπείας στην Τεχεράνη πραγματοποιήθηκε στις 10 Ιουλίου.

Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ούτε ένας ολοκληρωτικός πόλεμος ούτε μια διπλωματική λύση θα επικρατήσουν τις επόμενες εβδομάδες. Πιθανότερο θεωρείται ένα ασταθές σκηνικό, με εναλλαγές έντονων στρατιωτικών επιχειρήσεων και περιόδων σχετικής αποκλιμάκωσης, ενώ οι μεσολαβητές θα αναζητούν νέους διαύλους για την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων.

Πολλά θα εξαρτηθούν από τις αποφάσεις του Αμερικανού προέδρου.

Όπως το έθεσε χαρακτηριστικά ένας διπλωμάτης από τον Κόλπο: «Το πιθανότερο είναι ότι τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα πριν αρχίσουν να βελτιώνονται».

Διαβάστε επίσης:

Μέση Ανατολή: Το Ιράν «δαγκώνει» – Δεκάδες Αμερικανοί στρατιώτες τραυματίστηκαν από τις επιθέσεις στις χώρες του Περσικού

Βρετανία: Αποχώρησε ο Στάρμερ – «Τελείωσε η δουλειά μου»

Είναι καλό ή κακό να κοιμάμαι με το κατοικίδιο μου; Τι λένε οι ειδικοί

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.