Ύπαιθρος: από την παραγωγική στην ψυχαγωγική φάση (Μέρος τρίτο)

Παρά τις όποιες εξελίξεις αντίθετης φοράς, οι ψυχαγωγικές δραστηριότητες στην ύπαιθρο αποκτούν μεγαλύτερες διαστάσεις, άλλοτε λόγω της αύξησης των εισοδημάτων, άλλοτε λόγω της αύξησης του γενικού πληθυσμού και του αριθμού των «χρηστών» της υπαίθρου, άλλοτε λόγω της διαθεσιμότητας περισσότερου ελεύθερου χρόνου για ψυχαγωγικές μετακινήσεις.

Υπάρχει γενικά μια «ντετερμινιστική αντίληψη» όσον αφορά το μέγεθος του ελεύθερου και του εργάσιμου χρόνου, σύμφωνα με την οποία ο πρώτος αυξάνεται, ενώ ο δεύτερος μειώνεται. Όμως μια στοιχειώδης διαχρονική μελέτη των εξελίξεων δείχνει τις μεγάλες διακυμάνσεις των δύο αυτών, αντιστρόφως ανάλογων, μεγεθών. Στην ιστορία έχουν υπάρξει αλλεπάλληλες περίοδοι συρρίκνωσης ή αύξησης του ελεύθερου χρόνου.¹

Ειδικά για την περίπτωση της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, το κυνηγητό της δεύτερης απασχόλησης για τους μισθωτούς και ο περιορισμός των αργιών και διακοπών σε συνδυασμό με την «εξαγωγή του εργασιακού άγχους» στον ελεύθερο χρόνο οδηγεί σε συρρίκνωση των ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων.

Τα δικαιώματα του παρόντος

Η προσαρμογή της ψυχαγωγίας στις ποιότητες του τοπίου και στον παραγωγικό περίγυρο αποτελεί βασική αξιακή κατεύθυνση, όμως δεν μπορεί να σημαίνει παραγνώριση τρεχουσών αναγκών. Η λογική της «ταρίχευσης» και μνημειοποίησης της υπαίθρου μπορεί να οδηγεί βραχυπρόθεσμα σε μια «κομψή» και καταναλώσιμη εικονική πραγματικότητα, όμως το παρόν διατηρεί στο ακέραιο τα δικαιώματά του και η τρέχουσα ζωή δεν μπορεί να τοποθετείται στους οποιουσδήποτε τουριστικούς νάρθηκες.

Μια οικολογική στρατηγική για την ψυχαγωγική ύπαιθρο δεν είναι αναγκαστικά εξωστρεφής και τουριστοκεντρική, αλλά ούτε τουριστοφοβική και προσαρμοσμένη αποκλειστικά στις εγχώριες ανάγκες.

● Δεν είναι διαχείριση μικρής κλίμακας, με στόχο την ανάπλαση κάποιων περιοχών βιτρίνας, αλλά διαχείριση του μείζονος χώρου, με στόχο τη χωρική και χρονική «αποκέντρωση» της αναψυχής, ανάλογα με τις ποιότητες των ποικίλων περιοχών.

● Δεν είναι μια διαχείριση αφημένη στους αυθορμητισμούς της αγοράς και στους «εισπρακτικούς» υπολογισμούς αυτών που αναζητούν μέσους όρους συμφερόντων μάλλον παρά ποιοτικές προγραμματικές κατευθύνσεις.

● Ακόμη δεν είναι δυνατόν να προκύψει από την αβλαβή ευρυμάθεια ή τον άνευ στόχων λογιοτατισμό. Αντίθετα απαιτεί μια κριτική ανάλυση με πολιτικό προσανατολισμό, ικανή να οσμωθεί με άλλες πολιτικές και να συμβάλει στη διαμόρφωση μιας ευρείας κοινωνικής δυναμικής.

Η ψυχαγωγική δόμηση στον υπαίθριο χώρο, η κινητικότητα με «σύγχρονα» μέσα και οι αθλητικές ή άλλες δραστηριότητες εμφανίζονται ως στοιχεία που μεγιστοποιούν την απασχόληση και την οικονομική ανάπτυξη.

Από την άλλη πλευρά μια οικολογική πολιτική για τον εξορθολογισμό της δόμησης, την υποκατάσταση της «δομημένης» παρουσίας στην ύπαιθρο από τη «διαβατική» παρουσία σε ξενοδοχεία, τον έλεγχο της διάχυσης και των μέσων της κινητικότητας, τον περιορισμό κάποιων περιβαλλοντοκτόνων σπορ παρουσιάζεται ως καταστρεπτική για την οικονομική μεγέθυνση.

Στην πραγματικότητα όμως η μετεξέλιξη από τον πρώτο στον δεύτερο τύπο οικονομίας συνιστά μια νέου τύπου ανάπτυξη, βασισμένη στη γνώση και στην πληροφορία, στην κατανόηση των οικοσυστημικών σχέσεων, στην ενεργειακή εξοικονόμηση. Είναι η μετεξέλιξη από μια «σκληρή» και «παχύσαρκη» οικονομία σε μια οικονομία ποιότητας ζωής.

Η φυσικότητα έχει ιστορικότητα

Η θεμελιακή επιταγή της «φυσικότητας» όσον αφορά τη διαχείριση του υπαίθριου χώρου καταγγέλλεται κάποτε ως παρωχημένη. Με βάση αυτή την τελευταία οπτική, η φύση παρουσιάζεται σαν κάτι που «απλώς περιβάλλει» τον άνθρωπο και μπορεί να τροποποιείται κατά το δοκούν.²

Η αντίληψη αυτή παραγνωρίζει το ότι σε οποιεσδήποτε συνθήκες, από τον Homo Neanderthalensis έως τον έμφρονα άνθρωπο, σε οποιεσδήποτε καταστάσεις συγκοινωνούντων δοχείων και «μεταβολισμού» της «εξωτερικής» με την ανθρώπινη φύση, υπάρχουν όρια και ορίζοντες στην ανθρώπινη παρέμβαση κι ακόμη υπάρχει ένας μέσος όρος μορφών και λειτουργιών που αντιπροσωπεύει τη σύμπραξη ανθρώπινου και εξωανθρώπινου στοιχείου.

Η απόλυτη φυσικότητα έχει εκλείψει από την πρώτη στιγμή της εμφάνισης του ανθρώπου. Οι «ρεαλιστές», που αποδίδουν την «εκπαρθένευση» στη βιομηχανική επανάσταση, στην ανάπτυξη της επιστήμης κ.λπ., απλώς παραβιάζουν ανοιχτές πόρτες.

Θα λέγαμε λοιπόν ότι η φυσικότητα έχει ιστορικότητα! Και η προσαρμογή του ανθρώπου σε αυτή τη ρευστή «φυσικότητα» είναι εν μέρει και προσαρμογή στον ίδιο τον παρελθόντα εαυτό του!

Με δεδομένη τώρα την κίνηση και μετεξέλιξη των πραγμάτων, ο σεβασμός της φυσικότητας έγκειται στην ήπια αλλαγή της «πατρο-παράδοτης», κληρονομημένης φύσης. Είναι μια οικολογική διαχείριση της υπαίθρου που δεν καταδικάζει την κοινωνία σε δυσάρεστες εκπλήξεις και αλλεπάλληλα μνημόσυνα…

* Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

Σημειώσεις

1. Zαν Φοσέ – Λεό Λορενζί, «Ελεύθερος χρόνος: καιρός για αλλιώτικες διακοπές», εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1985

2. Μιχάλη Μοδινού, «Το χάος και η Εδέμ», από το συλλογικό έργο «Η φύση στην Οικολογία», εκδόσεις Στοχαστής-ΔΙΠΕ, Αθήνα 1999

Διαβάστε επίσης:

Ύπαιθρος: Από την παραγωγική στην ψυχαγωγική φάση – Μέρος Δεύτερο

Ύπαιθρος: Aπό την παραγωγική στην ψυχαγωγική φάση – Μέρος Πρώτο

Ο τουρισμός έχει τη δική του ιστορία (Μέρος Τρίτο)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.