Το Ιράν κρατά το κλειδί του Ορμούζ, οι χώρες του Κόλπου επιλέγουν το «μικρότερο κακό»

Οι εξαγωγείς πετρελαίου και φυσικού αερίου δεν βλέπουν θετικά την υπό διαμόρφωση συμφωνία για το άνοιγμα της θαλάσσιας οδού, αλλά τη θεωρούν τη λιγότερο κακή επιλογή

Οι παραγωγοί ενέργειας του Περσικού Κόλπου καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν θα καταστεί μόνιμος, προκαλώντας επ’ αόριστον προβλήματα στις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου τους, αλλά και στην παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.

Το πρόβλημα είναι ότι φοβούνται πως η εναλλακτική —η επιστροφή στον πόλεμο— θα ήταν ακόμη χειρότερη.

Το δίλημμα αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο ο πόλεμος έχει οδηγήσει σε ένα πιο επιθετικό και συγκρουσιακό Ιράν, αφήνοντας παράλληλα μια περιοχή ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια χωρίς καλή επιλογή για την αντιμετώπισή του.

Οι αντίπαλοι του Ιράν στον Κόλπο δεν βλέπουν θετικά τη συμφωνία που βρίσκεται τώρα υπό εξέταση για το άνοιγμα της ζωτικής αυτής θαλάσσιας οδού, καθώς ουσιαστικά θα θεσμοθετούσε την ιρανική εποπτεία των πλοίων που εισέρχονται στα Στενά. Ωστόσο, αξιωματούχοι των χωρών του Κόλπου δήλωσαν ότι η περιοχή θεωρεί τη συμφωνία προτιμότερη από μια περαιτέρω στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία θα έθετε σε κίνδυνο τις ενεργειακές υποδομές των αραβικών κρατών.

Οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία, η οποία θα επέτρεπε την επανέναρξη των ενεργειακών μεταφορών μέσω του Ορμούζ, έχουν βαλτώσει τις τελευταίες ημέρες. Το Ιράν ζητά οικονομικές ελαφρύνσεις, καθώς και απαγόρευση της παρουσίας αμερικανικών και ισραηλινών πολεμικών πλοίων στα Στενά. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ έχουν αρνηθεί να εξετάσουν μια συμφωνία που θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να επιβάλλει περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα, σύμφωνα με τους διαμεσολαβητές. Οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν ανοδικά τη Δευτέρα, με τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του διεθνούς δείκτη Brent να διαπραγματεύονται γύρω στα 87 δολάρια το βαρέλι.

Την ίδια ώρα, η κίνηση στα Στενά έχει ουσιαστικά παραλύσει εξαιτίας των ιρανικών επιθέσεων, μετά την κατάρρευση, τον περασμένο μήνα, ενός μνημονίου κατανόησης που είχαν συνάψει τον Ιούνιο η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη για το άνοιγμα της θαλάσσιας οδού και την αποκλιμάκωση του πολέμου. Οι προσπάθειες των κρατών του Κόλπου να παρακάμψουν τον αποκλεισμό στο Ορμούζ αντιμετωπίζουν επίσης σοβαρές δυσκολίες.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν ότι τέσσερα πλοία τους επλήγησαν την περασμένη εβδομάδα από ιρανικές επιθέσεις, ενώ επιχειρούσαν να διέλθουν από τα Στενά. Η Σαουδική Αραβία, η οποία είχε διατηρήσει μεγάλο μέρος της εξαγωγικής της δυναμικότητας μεταφέροντας πετρέλαιο μέσω αγωγών στην έρημο προς λιμάνι της Ερυθράς Θάλασσας, βλέπει πλέον και αυτή την εναλλακτική διαδρομή να δέχεται επιθέσεις από τους υποστηριζόμενους από το Ιράν Χούθι στην Υεμένη.

Ακόμη και η Αίγυπτος βρέθηκε στο στόχαστρο, με επίθεση drone εναντίον δεξαμενόπλοιου μεταφοράς φυσικού αερίου στο λιμάνι της Νταμιέτα. Το περιστατικό καταδεικνύει ότι η ιρανική απειλή για τις ενεργειακές εξαγωγές εκτείνεται πολύ πέρα από τα Στενά του Ορμούζ.

Ως αποτέλεσμα, οι ενεργειακοί εξαγωγείς της περιοχής —κρίσιμοι για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία— αντιμετωπίζουν μια παρατεταμένη περίοδο κατά την οποία η σύγκρουση θα κινείται μεταξύ πολέμου και ειρήνης, με το Ιράν να χρησιμοποιεί την επιρροή του στις ενεργειακές τους μεταφορές ως βασικό μοχλό πίεσης στην αντιπαράθεση.

«Υπό αυτές τις συνθήκες, τα αραβικά κράτη του Κόλπου δεν μπορούν ουσιαστικά να εγγυηθούν την πλήρη ασφάλεια και την απρόσκοπτη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ και δεν μπορούν πλέον να βασίζονται σε αυτά για τις μεταφορές και το εμπόριο», δήλωσε ο Umer Karim, ερευνητής σε θέματα ασφάλειας του Κόλπου στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ. «Ως εκ τούτου, προς το παρόν δεν έχουν άλλη επιλογή από το να υποχωρήσουν σε κάποιο βαθμό απέναντι στις απαιτήσεις του Ιράν».

Η διαρκής απειλή για τις μεταφορές από τον σημαντικότερο ενεργειακό κόμβο του κόσμου καταδεικνύει ένα σημαντικό στρατηγικό πλήγμα που προκάλεσε ο πόλεμος, ο οποίος ξεκίνησε τον Φεβρουάριο. Σε προηγούμενες κρίσεις —ακόμη και στη Μέση Ανατολή— οι προμήθειες πετρελαίου και η πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα των χωρών του Κόλπου βοηθούσαν να αντισταθμίζονται ελλείψεις από χώρες όπως το Ιράκ, το Κουβέιτ και ακόμη και το Ιράν. Αυτή η δυνατότητα, πλέον, συνοδεύεται από σημαντικούς περιορισμούς.

«Φαίνεται ότι το Ιράν επιδιώκει ουσιαστικά να ελέγχει όχι μόνο τα Στενά του Ορμούζ, αλλά κάθε πτυχή που συνδέεται με αυτά —είτε πρόκειται για το εμπόριο είτε για τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου— και να επιβάλλει τους όρους του στις χώρες του Κόλπου για τη χρήση τους», δήλωσε ο Karim.

Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ υποχώρησαν την περασμένη εβδομάδα σε περίπου 2,2 εκατ. βαρέλια την ημέρα, από περίπου 8,5 εκατ. βαρέλια έναν μήνα νωρίτερα, σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας δεδομένων εμπορευμάτων Kpler. Οι ιρανικές εξαγωγές μειώθηκαν κατά το ήμισυ μέσα σε μία εβδομάδα, στα 47.000 βαρέλια την ημέρα την περασμένη εβδομάδα. Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων διέρχονταν καθημερινά από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.

Οι τιμές του πετρελαίου βρίσκονται αρκετά χαμηλότερα από τα υψηλά επίπεδα που κατέγραψαν κατά τις σφοδρότερες μάχες την περασμένη άνοιξη, χάρη στη συγκρατημένη ζήτηση από την Κίνα, την Ιαπωνία, την Ινδία και την Ευρώπη. Ωστόσο, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου είναι χαμηλότερα από ό,τι στην έναρξη του πολέμου, έχοντας μειωθεί κατά περισσότερα από 400 εκατ. βαρέλια τους τελευταίους έξι μήνες. Αυτό σημαίνει ότι η αγορά διαθέτει μικρότερο «μαξιλάρι ασφαλείας» σε περίπτωση νέου σοκ ή απότομης αύξησης της ζήτησης.

Η ανώτατη ηγεσία του Ιράν εξετάζει πλέον τη συμφωνία για τη σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών, όμως οι Ιρανοί αξιωματούχοι προαναγγέλλουν σκληρή διαπραγμάτευση. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ δήλωσε τη Δευτέρα ότι η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός δεν θα ανοίξει έως ότου οι ΗΠΑ σταματήσουν και επανορθώσουν για επιθετικές ενέργειες, συμπεριλαμβανομένου του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

Η συγκεκριμένη ρητορική αναδεικνύει τα εμπόδια ακόμη και για την επίτευξη στοιχειωδών συμφωνιών, πόσο μάλλον για την αντιμετώπιση δυσκολότερων ζητημάτων, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αξιωματούχοι των χωρών του Κόλπου έχουν πλέον συμβιβαστεί με την πιθανότητα οποιαδήποτε συμφωνία με το Ιράν να αφήσει άθικτο το πυραυλικό του πρόγραμμα και τη στήριξη που παρέχει σε συμμαχικές πολιτοφυλακές σε ολόκληρη την περιοχή —τις βασικότερες απειλές για την ασφάλειά τους.

Η μεγαλύτερη απειλή για την περιοχή είναι η κλιμάκωση και μια παρατεταμένη σύγκρουση που θα διακόψει ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες ενεργειακών ροών, ενώ παράλληλα θα αποθαρρύνει ξένους επενδυτές και τουρίστες. Οι αξιωματούχοι του Κόλπου εμφανίζονται ολοένα πιο απογοητευμένοι από αυτό που θεωρούν έλλειψη σαφούς στρατηγικής εκ μέρους των ΗΠΑ, καθώς ο πόλεμος παρατείνεται, θέτοντας σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια και τις οικονομίες τους.

Οι χώρες του Κόλπου εξετάζουν ήδη διάφορα σχέδια για την παράκαμψη του Ορμούζ, επεκτείνοντας αγωγούς προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Ομάν, αλλά και αυξάνοντας τις επενδύσεις σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης, ώστε να μπορούν να μεταφέρουν περισσότερο πετρέλαιο σε περιόδους ηρεμίας και να το αποθηκεύουν στο εξωτερικό.

Παράλληλα, οι παραγωγοί προσπαθούν να μεταφέρουν μέσω του Ορμούζ όσο πετρέλαιο μπορούν, περνώντας κοντά από τις ακτές του Ομάν και έχοντας απενεργοποιημένα τα συστήματα εντοπισμού των πλοίων τους.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατάφεραν, σύμφωνα με την εταιρεία παρακολούθησης πλοίων Vortexa, να επαναφέρουν τις εξαγωγές πετρελαίου στα προπολεμικά επίπεδα έως τα μέσα του έτους, συνδυάζοντας τη μεταφορά πετρελαίου μέσω της ερήμου —παρακάμπτοντας τον αποκλεισμό στα Στενά— με τη διέλευση πλοίων από το Ορμούζ υπό άκρα μυστικότητα.

Ωστόσο, αυτά τα κέρδη έχουν πλέον διαβρωθεί από τις ιρανικές επιθέσεις. Η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία των ΗΑΕ Adnoc ανέφερε ότι, από τα 16 πλοία της που έχουν πληγεί από την έναρξη του πολέμου, τα τέσσερα δέχθηκαν πλήγματα από πυραύλους ή drones την περασμένη εβδομάδα.

Οι παραγωγοί μπορούν να περιορίσουν τον ασφυκτικό κλοιό γύρω από το Ορμούζ μέσω εναλλακτικών διαδρομών, όμως «δεν ήταν αρκετό για να καταστήσει άνευ σημασίας το δικαίωμα βέτο του Ιράν», δήλωσε ο Eric Alter, κοσμήτορας της Anwar Gargash Diplomatic Academy στο Αμπού Ντάμπι.

Οι επιθέσεις των υποστηριζόμενων από το Ιράν Χούθι της Υεμένης εναντίον φορτίων σαουδαραβικού πετρελαίου που μεταφερόταν μέσω της Αραβικής Χερσονήσου προς την Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και μια επίθεση drone σε λιμάνι των αιγυπτιακών ακτών της Μεσογείου, η οποία προκάλεσε πυρκαγιά σε δύο πλοία —μεταξύ των οποίων και ένα αμερικανικό πλοίο αποθήκευσης φυσικού αερίου— κατέδειξαν την ευπάθεια των εναλλακτικών λύσεων στο Ορμούζ.

Αξιωματούχοι του Κόλπου υποστηρίζουν ότι οι Ιρανοί ομόλογοί τους έχουν απειλήσει καθ’ όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης να πλήξουν τις ενεργειακές υποδομές της περιοχής, εάν ο πρόεδρος Τραμπ υλοποιήσει τις απειλές του για κλιμάκωση. Τις τελευταίες ημέρες, το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι θα πλήξει κάθε ενεργειακή εγκατάσταση στον Κόλπο.

Οι αξιωματούχοι της περιοχής αναγνωρίζουν ότι οι ενεργειακές και υδροδοτικές υποδομές τους είναι ευάλωτες και πιθανότατα αποτελούν βασικούς στόχους για το Ιράν, ως μέσο διατάραξης της ενεργειακής τροφοδοσίας και άσκησης πίεσης στις ΗΠΑ.

Από τις 28 Φεβρουαρίου έως τις 30 Ιουλίου, το Ιράν και οι συμμαχικές του πολιτοφυλακές στο Ιράκ πραγματοποίησαν τουλάχιστον 172 επιθέσεις εναντίον μη στρατιωτικών υποδομών στα έξι αραβικά κράτη του Κόλπου, σύμφωνα με την Armed Conflict Location and Event Data, αμερικανική υπηρεσία παρακολούθησης συγκρούσεων. Οι ενεργειακές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων υποδομών πετρελαίου, μονάδων φυσικού αερίου και εγκαταστάσεων ηλεκτροπαραγωγής και αφαλάτωσης, αντιπροσώπευαν περίπου το ήμισυ των επιθέσεων.

Την Κυριακή, οι Χούθι ανέλαβαν την ευθύνη για επίθεση σε διυλιστήριο της Σαουδικής Αραβίας στη Τζιζάν, στην Ερυθρά Θάλασσα, έχοντας προηγουμένως αναλάβει την ευθύνη και για επίθεση στην ίδια περιοχή στα τέλη Ιουλίου. Το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας επιβεβαίωσε ότι εκδηλώθηκε πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις, χωρίς να προσδιορίσει την αιτία της.

Μια συμφωνία στο άμεσο μέλλον για το άνοιγμα των Στενών θα μπορούσε να διευκολύνει τις ενεργειακές μεταφορές του Κόλπου, αλλά δεν θα εξάλειφε την απειλή, δήλωσε η Ellen Wald, ανώτερη ερευνήτρια στο Global Energy Center του Atlantic Council.

«Μετά από πέντε μήνες σύγκρουσης, είναι κατανοητό γιατί τα κράτη του Κόλπου επιθυμούν διακαώς να βρουν έναν τρόπο να αυξήσουν τη θαλάσσια κυκλοφορία μέσω των Στενών», δήλωσε η Wald. «Ωστόσο, η παραχώρηση του ελέγχου της εισερχόμενης και εξερχόμενης ναυσιπλοΐας στο Ιράν, ακόμη και σε “προσωρινή” βάση, δεν θα επιλύσει τα ευρύτερα προβλήματα και θα αφήσει τις εξαγωγές τους εκτεθειμένες στις διαθέσεις της Τεχεράνης για το προβλεπτό μέλλον».

Διαβάστε επίσης:

Αυτοί είναι οι 10 πιο φονικοί σεισμοί στη Λατινική Αμερική

Ρουμανία: Συναγερμός από τη χαμηλή στάθμη του Δούναβη – Κίνδυνος να κλείσει πυρηνικό εργοστάσιο

Φάουτσι: Τι έλεγε για το εμβόλιο του κορωνοϊού και την εγκυμοσύνη το 2021 – Στη δημοσιότητα γραπτά του μηνύματα

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.