Τα πάρκα είναι προσωρινά

Διανύουμε μια κατάσταση όπου το «τραπεζικό σύστημα» εστιατορίων και μπαρ (συμπεριλαμβανομένων και των σχετικών καρεκλών) καταλαμβάνει αρκετό δημόσιο και κοινόχρηστο χώρο της πρωτεύουσας… Ζούμε στην εποχή όπου στη Φωκίωνος Νέγρη τα δίκυκλα παρκάρουν και ελίσσονται μεταξύ των πεζών σαν να μην τρέχει τίποτα…

«Βαριά η πεζοπορική» στον αθηναϊκό χώρο – όπως λένε βαριά η καλογερική. Όμως οι υπάρχουσες ανισομέρειες και ανισότητες μεταξύ περιοχών και συνοικιών δεν αποτρέπουν την εξουσία από το να «ξανασκεφθεί» – rethink Athens – και να επιδοθεί σε κάτι αντίστοιχο με τη διάνοιξη παράθυρου πάνω σε πόρτα. Η Αθήνα έτσι ή αλλιώς έχει μικρό ποσοστό κάλυψης από πράσινο, το ποσοστό αυτό δεν είναι μεγαλύτερο του 4%, γι’ αυτό δεν μπορεί να αντέξει κοντά στις μόνιμες και διάφορες «συγκυριακές» μειώσεις, που ουσιαστικά αίρουν τον χαρακτήρα των πράσινων εκτάσεων…

Κυρίως όμως και προπάντων δεν μπορεί να αντέξει τη διαχρονική και διαρκή αμφισβήτηση του πράσινου από αντίπαλες δυνάμεις: Δεν είναι μόνο η αμφισβήτηση των πεζοδρομίων ή των πλατιών από δυνάμεις που αντιπαλεύουν τη δενδροκάλυψη ή την κάλυψη με θάμνους, αλλά είναι και αυτές που αμφισβητούν μαζικά την επιφάνεια του πράσινου προς όφελος άλλων σκοπών.

Το Πεδίον του Άρεως

Το Πεδίον του Άρεως σχεδιάστηκε το 1934 με σκοπό να τιμηθούν οι ήρωες της Επανάστασης του 1821, γι’ αυτό είναι διακοσμημένο με τις μαρμάρινες προτομές των 21 ηρώων. Και κατέληξε στη σημερινή μορφή, με τα γιγαντιαία δένδρα και τις πικροδάφνες. Παλιά, ήταν υπό κατασκευή στον ενδιάμεσο χώρο Πεδίου του Άρεως και Σχολής Ευελπίδων το «Μουσείο Πασά», που προερχόταν από ένα ειδύλλιο της χούντας με την αμφίβολης καλλιτεχνικής αξίας συλλογή του Γιάννη Πασά.

Το κτήριο παρέμεινε για κάμποσα χρόνια σε θλιβερή κατάσταση, ένα κανονικό ημι-ερείπιο, μέχρι που κατεδαφίστηκε. Στη συνέχεια ο χώρος έγινε ενιαίος και, με το κτίσιμο ενός ορόφου επί της οδού Μουστοξύδη, δημιουργήθηκε η πλατεία Πρωτομαγιάς, στην οποία συνέβησαν ουκ ολίγα φεστιβάλ των πολιτικών νεολαιών. Το πάρκο είχε παρακμάσει τη περίοδο μέχρι το 2008 και φιλοξενούσε μέρος της «αγοράς ουσιών», που μεταφέρθηκε εκεί από την οδό Τοσίτσα. Υπήρχαν καταγγελίες όσον αφορά τη χρήση του χώρου για δραστηριότητες πορνείας καθώς και για διανυκτερεύσεις αστέγων που, όσο κι αν έχουν τη συμπάθεια των ευαίσθητων πολιτών, προκαλούν αποθέσεις σκουπιδιών και αποβλήτων.

Όμως ήλθε η εποχή της ανάκαμψης υπό τις οδηγίες του Αλέξανδρου Τομπάζη το 2010, που, εκτός από τις φυτεύσεις και τις άλλες ρυθμίσεις, αποκατέστησε στη θέση της ασφάλτου ορισμένες χωμάτινες διαδρομές. Διαδρομές που είχαν την αναντίρρητη ωφέλεια, την επικοινωνία της βροχής με το έδαφος και τον περιορισμό των πλημμυρικών φαινομένων.

Έχουμε λοιπόν και λέμε: Συνολικά, μαζί με τον λόφο Φινόπουλου, το Πεδίον του Άρεως φαίνεται ότι έχει έκταση 277 στρέμματα, κάτι που το καθιστά σχεδόν «πρωταθλητή» ανάμεσα σε όλα τα μικρού δέματος πάρκα των Αθηναίων – το Εθνικό Πάρκο, του Φιλοπάππου, του Υμηττού, του Θησείου κ.λπ.

Όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική: από το πάρκο είναι τα αφαιρετέα στοιχεία, είναι ο χώρος άθλησης, που κατέχει ένα σημαντικό μέρος, που ανήκει ντε φάκτο στον Πανελλήνιο Γυμναστικό Σύλλογο και στον κύριο Κυριακού. Παλιά είχε γίνει στόχος πολλών ακτιβιστών, όμως οι διαμαρτυρίες για την κατάληψη χώρου δεν έφεραν κανένα αποτέλεσμα. Δίπλα σ’ αυτόν είναι η έκταση που κατέχει το κέντρο διασκέδασης, το «Green Park» – το κέντρο που είχε παραμείνει κλειστό και είχε ρημάξει επί εποχής μνημονίων. Η αφαίρεση αυτής της μικρής έκτασης ήταν μικρή μεν, αλλά καθοριστική για τα συμβαίνοντα στο πάρκο.

Ύστερα από αυτήν είναι η έκταση που κάποτε κατέχονταν από τον μακαρίτη Οικονομίδη, με δυο εισόδους και με όλα τα εσωτερικά – εξωτερικά κομφόρ: Πολύ επιβλητική, που προσδίδει κύρος αλλά όχι και ουσία στον περιβάλλοντα χώρο. Το πάρκο της Σχολής Ευελπίδων σε συνδυασμό με το πάρκο Φινόπουλου, χωρίς συνοχή και ενότητα – αφ’ ης στιγμής ο χώρος κατακερματίζεται από την άσφαλτο.

Ακόμη είναι ο χώρος που έχει παραχωρηθεί στο 28ο Δημοτικό Σχολείο συν το Νηπιαγωγείο του 29ου – με γήπεδο μπάσκετ και όλα τα παιδαγωγικά κομφόρ. Μετά έρχεται μια έκταση που λίγο έλειψε να αφαιρεθεί και να φιλοξενήσει ξανά κολυμβητήριο – πριν από περίπου 30 χρόνια. Η έκταση κινδύνεψε να προκαλέσει ένα cement park – τσιμεντένιο πάρκο, όπως ειπώθηκε για κάποιο πάρκο στη Σμύρνη –, ευτυχώς όμως τη γλίτωσε: Το ευτυχώς πάει στο ότι εξεγέρθηκαν οι κάτοικοι των περί το πάρκο περιοχών και ματαίωσαν το συγκεκριμένο σχέδιο.

Τέλος, υπάρχουν δυο εκκλησίες που συγκεντρώνουν πιστούς με διάφορες ευκαιρίες. Είναι η εκκλησία των Παμμέγιστων Ταξιαρχών, που περιβάλλεται από αγάλματα, στα οποία πρυτανεύει το άγαλμα του Αλέξανδρου Υψηλάντη και του Σούτσου Δρακούλη – το δεύτερο προς τιμήν των Ιερολοχιτών που έπεσαν με το ξεκίνημα της Επανάστασης του 1821. Επίσης είναι η εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους, απλή και κομψή.

Στο Πεδίον του Άρεως πλεονάζουν τα καλλιτεχνικά και ιστορικά μνημεία που κάνουν τον χώρο ιδεώδη για ξεναγήσεις – ανάμεσα στα οποία είναι και το μνημείο προς τιμήν των Ιερολοχιτών, που έπεσαν στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μόνιμες αφαιρέσεις

Σε προκήρυξή της η επιτροπή κατοίκων που αυτοονομάζεται «ΕΜΕΙΣ» λέει μερικά για τη σημασία του πάρκου στην καθημερινή ζωή των κατοίκων. «Το πάρκο είναι δημόσιος χώρος πρασίνου για αναψυχή, άθληση, ψυχαγωγία και δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εμπορικό παζάρι, συναυλιακό κέντρο…». Η επιτροπή επισημαίνει τη συγκεντροποίηση των χρήσεων, τη θεώρηση του πάρκου ως ιδιόκτητου χώρου από την Περιφέρεια – ενώ ανήκει εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο – και τη γενικευμένη εμπορευματοποίηση.

«Πέρυσι», λέει η προκήρυξη, «ενώ διατυμπανίζονταν χορηγίες, η Περιφέρεια πλήρωσε εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ από δικά μας χρήματα». Στις περιόδους καύσωνα, ενώ θα περίμενε κάποιος την «απελευθέρωση του χώρου» από περιορισμούς και την ελεύθερη χρήση του όλο το 24ωρο, με την επικουρία βέβαια όλου του προσωπικού για την αποφυγή πυρκαγιών, εφαρμόζεται η πλήρης απαγόρευση της εισόδου στο πάρκο!

O χώρος βέβαια είναι ιδεώδης για την αίσθηση των εποχών. Είναι η δροσιά που κομίζει χειμώνα – καλοκαίρι, είναι η (περιορισμένη έστω) κατανόηση της φύσης – με τα γιγάντια πεύκα, πλατάνια, κυπαρίσσια, με τις υπερφυσικές πικροδάφνες –, είναι οι μεγάλοι και μικροί διάδρομοι που ανοίγουν τόσες διεξόδους στον ρεμβασμό, είναι τα σιντριβάνια, οι βρύσες, η εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους (με τις μοναδικές αγιογραφίες του Φώτη Κόντογλου), τα αγάλματα με τις αφιερώσεις σε ήρωες όπως ο Περικλής Βαρατάσης και ο Αλέξανδρος Πραΐδης, είναι τα καθιστικά εδώ κι εκεί.

Είναι πολλά πράγματα μαζί το Πεδίον του Άρεως, ας μην το ευτελίζουμε.

Περί πάρκων, γενικώς

Η κατανομή των ελεύθερων χώρων στην «τέως διοίκησιν πρωτευούσης» δεν είναι βέβαια η ενδεδειγμένη. Υπάρχουν σημεία επανορθωτικά, υπάρχουν δυνατότητες μεταφοράς δραστηριοτήτων σε άλλες περιοχές. Ο Πανελλήνιος κάλλιστα μπορεί να σταθεί και να ευδοκιμήσει σε μια περιοχή των Τουρκοβουνίων, το «Green Park» έχει μικρή έκταση ώστε μπορεί να σταθεί σε πολλούς κοντινούς χώρους, το ίδιο μπορεί να γίνει με την έκταση «Οικονομίδη», το σχολείο και εκπαιδευτήριο επίσης είναι μικρό και επιδέχεται μεταφορά, το πάρκο Φινόπουλου μπορεί να ενωθεί με υπέργειες διαβάσεις με το πάρκο της Σχολής Ευελπίδων.

Δεν απομένει στην εξουσία το να καταθέσει την ενέργειά της για μια σειρά άλλων, κεντρικότατων χώρων – όπως είναι ο Ελαιώνας (9.165 στρέμματα), τα Τουρκοβούνια (4.500 στρ.), το πάρκο Γουδή των 1.000 στρ. Και φυσικά το μη κεντρικό αλλά εκπάγλου καλλονής Δάσος του Τατοΐου των 42.000 στρεμμάτων, που συνιστά πενταπλάσια έκταση της Βουλώνης των Παρισίων και 280 φορές το μέγεθος του Εθνικού Κήπου!

* Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

Διαβάστε επίσης:

Η χωροταξία του εγκλήματος

Εύβοια

Ευτύχης Μπιτσάκης, μια δυσαναπλήρωτη απώλεια

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.