Η Ελλάδα της εγκατάλειψης και η ψήφος της οργής

Η άνοδος της Ακροδεξιάς δεν είναι μόνο πολιτικό φαινόμενο. Είναι και γεωγραφικό, κοινωνικό και παραγωγικό. Και αν δεν καταλάβουμε τις αιτίες της, κινδυνεύουμε να πολεμάμε τα συμπτώματα αφήνοντας ανέγγιχτη την ασθένεια.

Στη Γερμανία γίνεται πλέον μια δύσκολη συζήτηση. Η άνοδος της AfD δεν περιορίζεται στην πρώην Ανατολική Γερμανία. Εμφανίζεται με ιδιαίτερη ένταση στις περιοχές όπου έφυγε η βιομηχανία, χάθηκαν θέσεις εργασίας, περιορίστηκαν οι δημόσιες συγκοινωνίες και έκλεισε ακόμη και η τελευταία παμπ του χωριού.

Με απλά λόγια: εκεί όπου οι άνθρωποι αισθάνονται ότι το κράτος, η οικονομία και τελικά η ίδια η χώρα τούς άφησαν πίσω.

Μήπως πρέπει να κάνουμε την ίδια συζήτηση και στην Ελλάδα;

Τα αποτελέσματα των τελευταίων ευρωεκλογών μάς προειδοποιούν. Η Ελληνική Λύση, η ΝΙΚΗ και η Φωνή Λογικής συγκέντρωσαν αθροιστικά περίπου 16,7% των ψήφων. Ακόμη σημαντικότερη όμως από το πανελλαδικό ποσοστό είναι η γεωγραφία της ψήφου.

Στην Ημαθία η Ελληνική Λύση έφθασε περίπου στο 18,5%, στην Πέλλα στο 17,5%, ενώ ξεπέρασε ή πλησίασε το 16% στο Κιλκίς, στη Β΄ Θεσσαλονίκης, στις Σέρρες και στη Δράμα. Σε όλες αυτές τις περιοχές αναδείχθηκε δεύτερο κόμμα. Η ΝΙΚΗ έφθασε περίπου στο 10,5% στην Πιερία και η Φωνή Λογικής στο 6,4% στον Έβρο.

Δεν είναι όλες αυτές οι ψήφοι ίδιες και ασφαλώς δεν είναι όλοι αυτοί οι πολίτες ακροδεξιοί.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που πρέπει να μας προβληματίσει.

Όταν φεύγουν οι νέοι, έρχεται η οργή

Η ελληνική περιφέρεια δεν αντιμετωπίζει απλώς οικονομικές δυσκολίες. Σε πολλές περιοχές βρίσκεται σε μια διαδικασία αργής κοινωνικής αποσύνθεσης.

Οι νέοι φεύγουν. Τα χωριά γερνούν. Τα σχολεία κλείνουν ή συγχωνεύονται. Οι υπηρεσίες συγκεντρώνονται στις μεγαλύτερες πόλεις. Οι συγκοινωνίες περιορίζονται. Η αγροτική παραγωγή δυσκολεύεται να βρει εργατικά χέρια και διάδοχη γενιά.

Τα δημογραφικά στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Μεταξύ 2011 και 2021 ο συνολικός πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε κατά 3,1%. Όμως οι νέοι 20–29 ετών μειώθηκαν κατά 22% και οι ηλικίες 30–39 κατά περισσότερο από 23%.

Αυτές είναι ακριβώς οι ηλικίες που δημιουργούν οικογένειες, επιχειρήσεις, παραγωγή και κοινωνική ζωή.

Όταν λοιπόν μια περιοχή χάνει τους νέους της, δεν χάνει μόνο πληθυσμό. Χάνει το μέλλον της.

Και τότε δημιουργείται ένα εξαιρετικά εύφλεκτο πολιτικό υλικό: η αίσθηση της εγκατάλειψης.

«Εσείς μας ξεχάσατε»

Ο κάτοικος μιας παραμεθόριας ή αγροτικής περιοχής δεν συγκρίνει καθημερινά τη ζωή του με έναν θεωρητικό δείκτη ανάπτυξης.

Βλέπει ότι το παιδί του έφυγε για την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή το εξωτερικό.

Βλέπει το σχολείο να έχει όλο και λιγότερα παιδιά.

Βλέπει το χωράφι του να δυσκολεύεται να παραμείνει οικονομικά βιώσιμο.

Βλέπει υπηρεσίες που κάποτε υπήρχαν κοντά του να απομακρύνονται.

Και ταυτόχρονα ακούει από την κεντρική πολιτική σκηνή ότι η οικονομία αναπτύσσεται και η χώρα προχωρά.

Αν η δική του ζωή δεν προχωρά, το μήνυμα που τελικά εισπράττει είναι διαφορετικό:

«Η χώρα μπορεί να προχωρά, αλλά προχωρά χωρίς εμάς».

Εκεί ακριβώς βρίσκει χώρο η πολιτική της οργής.

Δεν χρειάζεται να παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο οικονομικό πρόγραμμα. Αρκεί να υποδείξει έναν ένοχο.

Τον μετανάστη. Την Ευρώπη. Την Αθήνα. Τους πολιτικούς. Τις ελίτ. Τη διαφορετικότητα. Κάποιον που υποτίθεται ότι «πήρε αυτό που ανήκε σε εσένα».

Η οργή είναι πολύ ευκολότερο να κινητοποιηθεί από την ελπίδα.

Η Δημοκρατία δεν υπερασπίζεται τον εαυτό της μόνο με συνθήματα

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μάθημα από τη γερμανική συζήτηση.

Δεν αρκεί να λέμε στους πολίτες ότι πρέπει να υπερασπιστούν τη Δημοκρατία.

Πρέπει η Δημοκρατία να αποδεικνύει ότι μπορεί να υπερασπιστεί και τη δική τους ζωή.

Για τον άνθρωπο που αισθάνεται εγκαταλελειμμένος, η Δημοκρατία δεν είναι μόνο Σύνταγμα, Κοινοβούλιο και εκλογές.

Είναι και το σχολείο που παραμένει ανοιχτό.

Είναι ο γιατρός που υπάρχει σε λογική απόσταση.

Είναι το λεωφορείο που εξακολουθεί να περνά.

Είναι γρήγορο διαδίκτυο στο χωριό.

Είναι μια δουλειά που επιτρέπει στο παιδί του να παραμείνει στον τόπο του.

Είναι η δυνατότητα του αγρότη και του μικρού επιχειρηματία να ζήσουν αξιοπρεπώς από την εργασία τους.

Η μεγάλη ελληνική αντίφαση

Η Ελλάδα διαθέτει τεράστιους φυσικούς και παραγωγικούς πόρους ακριβώς στις περιοχές που σήμερα συρρικνώνονται.

Ήλιο, άνεμο, γη, γεωργική παραγωγή, δάση, βιομάζα, τουριστικό και πολιτιστικό πλούτο.

Η πράσινη μετάβαση, οι ΑΠΕ, η αποθήκευση ενέργειας, τα νέα δίκτυα, η αποκεντρωμένη παραγωγή, η ψηφιακή οικονομία και οι νέες ενεργειακές υποδομές μπορούν να αποτελέσουν μια ιστορική ευκαιρία αναγέννησης της περιφέρειας.

Υπό έναν όρο:

η περιφέρεια να μην είναι απλώς ο χώρος όπου εγκαθίστανται οι επενδύσεις, αλλά ο τόπος όπου παραμένει ένα ουσιαστικό μέρος της αξίας που αυτές δημιουργούν.

Θέσεις εργασίας, τοπικά έσοδα, φθηνότερη ενέργεια, συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και νέες παραγωγικές δραστηριότητες.

Διαφορετικά μπορεί να δημιουργήσουμε ένα νέο παράδοξο: τα χωριά να περιβάλλονται από σύγχρονες ενεργειακές εγκαταστάσεις και ταυτόχρονα να συνεχίζουν να αδειάζουν από ανθρώπους.

Η απάντηση στην οργή είναι η παρουσία

Η άνοδος της Ακροδεξιάς δεν αντιμετωπίζεται μόνο με καταγγελίες ούτε με χαρακτηρισμούς των ψηφοφόρων της.

Φυσικά υπάρχουν άνθρωποι που επιλέγουν συνειδητά ακραίες ιδεολογίες. Αυτό δεν πρέπει να αποκρύπτεται.

Υπάρχουν όμως και πολίτες που ψηφίζουν πρωτίστως για να φωνάξουν:

«Είμαστε ακόμη εδώ».

Αν το δημοκρατικό πολιτικό σύστημα θέλει πραγματικά να περιορίσει την πολιτική της οργής, πρέπει πρώτα να ακούσει αυτή τη φωνή.

Και η απάντηση δεν μπορεί να είναι άλλη μία επικοινωνιακή εκστρατεία.

Πρέπει να είναι σχολεία, γιατροί, συγκοινωνίες, δουλειές, παραγωγή, ενέργεια, υποδομές και πραγματικές ευκαιρίες για τους νέους.

Γιατί το πραγματικό ανάχωμα στον εξτρεμισμό δεν είναι μόνο η υπεράσπιση των δημοκρατικών θεσμών.

Είναι μια Δημοκρατία που δεν εγκαταλείπει κανέναν τόπο και δεν κάνει κανέναν πολίτη να αισθάνεται περιττός.

* Ο Βασίλης Τσολακίδης είναι βιοαρχιτέκτονας και σύμβουλος στρατηγικού σχεδιασμού για την ενέργεια, το περιβάλλον, το κλίμα

Διαβάστε επίσης:

Γιατί ο ρεαλιστής Πρωθυπουργός μεταμορφώθηκε σε οραματιστή στη φετινή ΔΕΘ;

Η αύξηση του φόρου μεταβίβασης για αγορά κατοικίας από πολίτες τρίτων χωρών δεν λύνει το στεγαστικό πρόβλημα

Ούτε 30 ευρώ καθαρά για τους δημοσίους υπαλλήλους και αυτά από το τέλος του 2027

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.