Η αλλαγή των παραγωγικών δυνάμεων από την οικολογική σκέψη

Ο Μαρξ έβλεπε την κοινωνική αλλαγή με βάση την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, ουδέποτε όμως συνέλαβε την ποιοτική μεταβολή αυτών των δυνάμεων και την επακόλουθη μεταβολή του καταναλωτικού μοντέλου. Σε αντίθεση με αυτήν τη σκέψη, η Οικολογία, από την πρώτη στιγμή της εμφάνισής της ως διακριτού κοινωνικού ρεύματος, με τη «Λέσχη της Ρώμης» (1972), παίζει ουσιαστικό ρόλο στην κριτική των παραγωγικών δυνάμεων της προχωρημένης βιομηχανικής εποχής.

Προηγείται όλων η Rachel Carson («Σιωπηλή Άνοιξη»,1962), που με το έργο της δείχνει τον δρόμο για μια «καθαρή» ποιοτική παραγωγή. Πολύ σύντομα έρχεται η εποχή του Pierre Samuel (δες έργο «Οικολογία – Χαλάρωση ή δαιμονικός κύκλος» 1971), οπότε η Οικολογία τοποθετεί στη θέση της πυρηνικής ενέργειας και των υδροηλεκτρικών φραγμάτων τις ήπιες μορφές ενέργειας. Στη θέση των λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων τις βιολογικές παρεμβάσεις στις καλλιέργειες.

Και έπεται συνέχεια: Στη θέση των συγκοινωνιών με την ταχύτητα ως μοναδικό στόχο τοποθετεί τις έλλογες χρήσεις, όπως είναι το τρένο, η ποδηλασία και η πεζοπορία, στη θέση του τουρισμού ως υπνοβασίας μέσα στον χώρο τοποθετεί τον ερευνητικό τουρισμό, που συμφιλιώνει τουρίστες και ιθαγενείς πληθυσμούς.

Μέσα στην πόλη εφαρμόζει την πολιτική των «αρίστων μεγεθών» και προσεγγίζει τη λογική των μικρών αποστάσεων αναγνωρίζοντας τα δικαιώματα του πεζού στον χώρο, εξοβελίζοντας κατά το δυνατόν το ιδιωτικό μεταφορικό μέσο, ενώ ταυτόχρονα προβληματίζεται για έναν χώρο σε ύψος και σε βάθος – κατά πώς έλεγε ο Λε Κορμπυζιέ: που εξοικονομεί χρόνο στις μετακινήσεις των κατοίκων και εκτάσεις για τη βιοποικιλότητα και τη φύση.

Βλέπει με σκεπτικισμό το λεγόμενο «δημογραφικό πρόβλημα», διότι έχει γνώμονα όχι την επιβολή σε γειτονικούς λαούς μέσω της αύξησης του πληθυσμού, αλλά την ειρηνική συνύπαρξη όλων των λαών με τους φυσικούς πόρους.

Στον ορεινό χώρο, αντί για τις ανεμογεννήτριες που αποσαθρώνουν το τοπίο, μειώνουν τη βιοποικιλότητα, ενσπείρουν την παράλογη οδοποιία, επιφυλάσσει θέσεις χωροθέτησης που βρίσκονται στις πεδινές, παράκτιες και θαλάσσιες περιοχές. Τα φωτοβολταϊκά στη γη χαμηλής γονιμότητας, τα γεωθερμικά πεδία, η ενέργεια που προέρχεται από τα κύματα, η αιολική ενέργεια που χρησιμοποιείται για την κίνηση σκαφών και για την αφαλάτωση του νερού, αποτελούν μορφές προς αξιοποίηση. Είναι εφαρμοσμένη οικολογία.

Παιδεία

Η παιδεία για την Οικολογία είναι δύναμη παραγωγική και όχι συμβατική μεταφορά γνώσης, είναι αντιαυταρχική χωρίς να ευνοεί την αυθαιρεσία, δεν είναι υποταγμένη στους όρους της αγοράς και είναι αντίθετη με την οκνηρία, είναι κριτική χωρίς να δέχεται θέσεις εκ προοιμίου, δεν είναι επαναληπτική, αλλά ικανή για άλματα και αναθεωρήσεις. Η οικολογία:

● Αποκλείει τα γενετικά τροποποιημένα φυτά καθώς και τα παράγωγά τους – τις γενετικά τροποποιημένες τροφές.

● Αντιμετωπίζει την ύφανση της μεγαλύτερης ιμπεριαλιστικής πλεκτάνης όλων των εποχών, που αποτελούν οι διατλαντικές συμφωνίες.

● Αντιτίθεται στην αρπαγή και αποκλειστική εκμετάλλευση των σπόρων από τις εταιρείες, τη λεηλασία των αλλότριων ενεργειακών πόρων.

● Αντιτίθεται στη δημιουργία καθεστώτος αποπνικτικού ηλεκτρονικού ελέγχου της δημόσιας ζωής, αντιτίθεται στη διαχείριση των μεγάλων επιδημιών με μεθόδους αδιαφανείς.

Η οικολογική σκέψη είναι κατά της ένοπλης ειρήνης, είναι σκέψη υπέρ του σταδιακού αφοπλισμού – πυρηνικών και συμβατικών όπλων. Είναι διακριτή από κάθε ιδέα συμβολής στον σχηματισμό αιμοδιψών οργανισμών τύπου ΝΑΤΟ. Η οικολογική σκέψη καταγγέλλει τον μικρομεσαίο επεκτατισμό που ασκείται στην περιοχή μας, ιδιαίτερα αυτόν που έχει ως επικεφαλής μια χώρα – κακοποιό, την Τουρκία. Καταγγέλλει τις γενοκτονίες, αυτήν του 1922, του 1942, του 1955, του 1963 και 1964, την επέμβαση στην Κύπρο το 1974, καθώς και το πολιτικό καθεστώς της γειτονικής χώρας, που επιζητεί την επέκταση και προβάλλει το casus belli.

Οικολογία και διεθνή θέματα

Η οικολογική αντίληψη αντιμετωπίζει τα πλανητικά θέματα, όπως το φαινόμενο του θερμοκηπίου, τη βιοποικιλότητα, το συνολικό πράσινο στον πλανήτη, την κατάσταση των ωκεανών και θαλασσών, τα επικίνδυνα συμβάντα όπως τα τσουνάμι, οι θύελλες, οι σεισμοί. Υιοθετεί μιαν άποψη διεθνούς ετοιμότητας απέναντι σ’ αυτά τα φαινόμενα και κατανομής του κινδύνου. Η οικολογική σκέψη, χωρίς να αποφαίνεται τελεσίδικα για την άνοδο της θερμοκρασίας σε ολόκληρο τον πλανήτη, υπογραμμίζει την ανάγκη να ληφθούν αυστηρά μέτρα με βάση την αρχή της πρόληψης…

Η οικολογία είναι διεθνιστική και οικουμενική. Προωθεί μια κοινωνία χαμηλών εισροών και εκροών των υπαρχόντων πόρων, προωθεί τη μακροβιότητα των προϊόντων, μετατρέπει τα απόβλητα σε παραγωγική δύναμη. Η σύγχρονη οικολογική σκέψη επιδοκιμάζει ένα άλλο εργαλείο για την εκτίμηση της προόδου ή οπισθοχώρησης της κοινωνίας, που είναι το εναλλακτικό ΑΕΠ: ένα ΑΕΠ που δηλώνει τον πραγματικό βαθμό ευημερίας, τον βαθμό ικανοποίησης ή δυσαρέσκειας μέσα στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον.

Οι επιδιώξεις αυτές μπορεί να υπηρετηθούν από εργασία μικρότερης διάρκειας, αλλά περιβαλλοντικής και κοινωνικής ευθύνης. Από αυτήν την άποψη, διδασκόμαστε πολλά από ανθρώπους όπως ο Ραλφ Νέιντερ ή ο Αντρέ Γκορζ, που υποστήριξαν όχι μόνο την αναδιανομή του εισοδήματος προς όφελος της εργατικής τάξης, αλλά και τα αιτήματα ποιότητας ζωής της κοινωνίας.

Στην Ελλάδα πάντως έχουμε ένα μεγάλο παράδειγμα ανικανότητας της εργατικής τάξης να συμβιώσει με την ποιότητα ζωής – το παράδειγμα των χρυσωρυχείων της Χαλκιδικής: εκεί δοκιμάστηκε η συμπεριφορά της εργατικής τάξης σε ένα καθεστώς εργασίας που ήταν καταστρεπτικό για τη φύση και ολέθριο για την κοινωνία.

Η Οικολογία υποστηρίζει ένα πολιτιστικό ήθος με απομάκρυνση από όσα βάρβαρα έθιμα είναι κληρονομημένα, όπως το κυνήγι, οι ταυρομαχίες, το κυνήγι της αλεπούς, ο αγώνας μεταξύ χωριών με φωτοβολίδες, οι μπασκετικοί και ποδοσφαιρικοί «θρίαμβοι», η άσκηση βίας από τη μια στην άλλη ομάδα. Υποστηρίζει τρόπους ψυχαγωγίας που ταιριάζουν στην ανθρώπινη ύπαρξη, με απομάκρυνση από τα βάναυσα σπορ ή τις βαναυσότητές τους…

Σε γενικές γραμμές η Οικολογία συντάσσεται με μια Αριστερά που είναι προοδευτική αλλά και συντηρητική: Που μπορεί να είναι δύναμη αλλαγής της «υπάρχουσας κατάστασης πραγμάτων», όμως ταυτόχρονα είναι και δύναμη συντήρησης – της φύσης, του τοπίου, της γενετικής ποικιλότητας, των ήπιων εξελικτικών διαδικασιών, των κοινοτικών δομών…

* Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

Διαβάστε επίσης:

Οικονομία και Οικολογία

Τα πάρκα είναι προσωρινά

Εύβοια

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.