Πώς οι θεωρίες συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου πέρασαν στο πολιτικό mainstream των ΗΠΑ – Η CIA, το «βαθύ κράτος» και οι… Illuminati

Πληκτρολογήστε τις λέξεις «θεωρίες συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου» στη γραμμή αναζήτησης του YouTube και θα διαπιστώσετε ότι δεν υπάρχει έλλειψη πρόθυμων να σας πουν τι «πραγματικά» συνέβη.

Υπάρχουν αμέτρητα βίντεο με σχολιαστές όπως ο Τζο Ρόγκαν και ο Τάκερ Κάρλσον να καταθέτουν τις δικές τους απόψεις, μαζί με μια φαινομενικά ατελείωτη συλλογή βίντεο που κατηγορούν τη CIA, το «βαθύ κράτος» ή τους Illuminati. «Εσωτερική δουλειά;» αναγράφεται στη μικρογραφία ενός βίντεο που έχει προβληθεί περισσότερες από 500.000 φορές, πριν η εικόνα εστιάσει σε πλάνα από τους δύο πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου να φλέγονται στις 11 Σεπτεμβρίου 2001.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά την πτήση δύο αεροσκαφών πάνω στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου στη Νέα Υόρκη, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους σχεδόν 3.000 άνθρωποι, οι θεωρίες συνωμοσίας εξακολουθούν να βρίσκονται σε πλήρη άνθηση. Αν μη τι άλλο, συνεχίζουν να εξαπλώνονται και να μεταλλάσσονται.

Ενώ κάποτε οι θεωρίες συνωμοσίας συνδέονταν με κάπως εκκεντρικούς ανθρώπους που, φορώντας καπέλα από αλουμινόχαρτο, αντάλλασσαν απίθανες θεωρίες από τα υπόγεια των σπιτιών τους, από το 2016 —όταν η λέξη «post-truth» («μετα-αλήθεια») αναδείχθηκε Λέξη της Χρονιάς από το Oxford Dictionaries— έχουν γίνει ένα άβολο κομμάτι της πολιτικής μας κουλτούρας, υποστηρίζουν ειδικοί.

Στην εποχή των «fake news», η υποχώρηση της εμπιστοσύνης προς τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και την κυβέρνηση έχει οδηγήσει τις θεωρίες συνωμοσίας σε ολοένα στενότερη επαφή με την πολιτική σκηνή — από το QAnon έως τους ψευδείς ισχυρισμούς ότι οι αμερικανικές εκλογές του 2020 είχαν κλαπεί, οι οποίοι συνέβαλαν στην τροφοδότηση της επίθεσης της 6ης Ιανουαρίου στο Καπιτώλιο από εξαγριωμένους υποστηρικτές του τότε προεδρικού υποψηφίου Ντόναλντ Τραμπ.

Πιο πρόσφατα, ένα νέο κύμα εντελώς ατεκμηρίωτων ισχυρισμών που κατηγορούν το Ισραήλ για εμπλοκή στις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου έχει αποκτήσει απήχηση στο διαδίκτυο, ανακυκλώνοντας παλαιότερες θεωρίες και αξιοποιώντας το σύγχρονο κύμα οργής για τον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα και την αντίληψη της κοινής γνώμης για την επιρροή του στην πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ως αποτέλεσμα, οι θεωρίες συνωμοσίας έχουν μετακινηθεί από τα πολιτικά άκρα προς το mainstream, προσφέροντας ψευδείς εξηγήσεις για πραγματικές ανησυχίες και μετατρεπόμενες ολοένα περισσότερο σε εργαλείο ακροδεξιών πολιτικών, οι οποίοι αξιοποιούν τα παράπονα και τις κοινωνικές εντάσεις για την εξυπηρέτηση των δικών τους πολιτικών στόχων.

Μαγνήτης για θεωρίες συνωμοσίας

Η καχυποψία απέναντι στο κράτος έχει βαθιές ρίζες στην αμερικανική πολιτική κουλτούρα. Δεκαετίες πριν από τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου, τα αναπάντητα ερωτήματα γύρω από τη δολοφονία του προέδρου Τζον Φ. Κένεντι το 1963 τροφοδότησαν ένα τεράστιο σύνολο θεωριών σχετικά με το ποιος ήταν πραγματικά υπεύθυνος.

Όμως η 11η Σεπτεμβρίου ήταν διαφορετική. Οι επιθέσεις μεταδίδονταν ζωντανά από την τηλεόραση, μετατρέποντας ένα γεγονός που προκάλεσε πρωτοφανή φόβο και αβεβαιότητα σε ένα θέαμα που παρακολουθούσε ολόκληρος ο κόσμος σε πραγματικό χρόνο. Το γεγονός «καταγράφηκε ακαριαία», σημείωσε ο Χιούγκο Ντρόσον, αναπληρωτής καθηγητής πολιτικής θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ.

«Ο κόσμος το έβλεπε στην τηλεόραση», είπε ο Ντρόσον. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν στο επίκεντρο του κόσμου και αυτό ήταν το μεγάλο σοκ. Υπήρχε επίσης ένα στοιχείο θεάματος — η αεροπειρατεία ενός αεροπλάνου και η συντριβή του πάνω στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου. Σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά.»

Οι επιθέσεις ακολουθήθηκαν στη συνέχεια από δύο πολέμους που θα ενίσχυαν περαιτέρω τη δυσπιστία απέναντι στην αμερικανική κυβέρνηση. Λιγότερο από έναν μήνα μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Αφγανιστάν. Τον Μάρτιο του 2003, ένας υπό την ηγεσία των ΗΠΑ συνασπισμός εισέβαλε στο Ιράκ, με το πλέον καταρριφθέν επιχείρημα ότι ο ηγέτης της χώρας, Σαντάμ Χουσεΐν, διέθετε «όπλα μαζικής καταστροφής». Τέτοια όπλα δεν βρέθηκαν ποτέ.

Τελικά, τα ψέματα που ειπώθηκαν από την κυβέρνηση —όπως θεωρήθηκε ευρέως από τους επικριτές της ο ισχυρισμός περί όπλων μαζικής καταστροφής— τροφοδότησαν την άνοδο των θεωριών συνωμοσίας.

«Το ψέμα δημιουργεί δυσπιστία και υπάρχει συσχέτιση μεταξύ δυσπιστίας και πίστης στις θεωρίες συνωμοσίας», δήλωσε ο Ντρόσον.

Παράλληλα, το τελευταίο τέταρτο του αιώνα έχει φέρει και μια ραγδαία αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι καταναλώνουν την πληροφορία. Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου ήταν ίσως το πρώτο γεγονός τέτοιας κλίμακας που εκτυλίχθηκε ταυτόχρονα μέσα από τη συνεχή 24ωρη τηλεοπτική κάλυψη και μέσα σε μια αναδυόμενη διαδικτυακή κουλτούρα.

«Οι πρώτες θεωρίες συνωμοσίας εμφανίστηκαν την ίδια περίοδο με την καλωδιακή και τη συνεχή ειδησεογραφική κάλυψη», δήλωσε στην Al Jazeera ο Ντέιβιντ Ρόμπερτσον, λέκτορας και ειδικός στις θεωρίες συνωμοσίας.

«Με την 11η Σεπτεμβρίου, οι άνθρωποι παρακολουθούσαν την κάλυψη την ώρα που συνέβαινε. Αυτό δημιούργησε ευκαιρίες για κάποιους να εντοπίζουν υποτιθέμενα κενά στα στοιχεία και να τα συζητούν, ιδιαίτερα καθώς αναπτυσσόταν το διαδίκτυο».

Το YouTube, που ξεκίνησε μόλις τέσσερα χρόνια μετά τις επιθέσεις, προσέφερε μια νέα πλατφόρμα στην οποία αυτές οι θεωρίες μπορούσαν να αναπτυχθούν και να εξαπλωθούν. Ταινίες όπως το Loose Change, που υποστήριζε ότι οι επιθέσεις είχαν οργανωθεί ή «επιτραπεί» να συμβούν από παράγοντες εντός της αμερικανικής κυβέρνησης, απέκτησαν τεράστιο διαδικτυακό κοινό, ενώ οι ψευδείς ισχυρισμοί ότι οι πύργοι του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου κατέρρευσαν μέσω ελεγχόμενων κατεδαφίσεων δημιούργησαν τις δικές τους εκτεταμένες διαδικτυακές κοινότητες.

«Μετα-αλήθεια» και fake news

«Οι θεωρίες συνωμοσίας υπήρχαν ανέκαθεν», σημείωσε ο Ντρόσον. «Αυτό που άλλαξε ήταν η στιγμή κατά την οποία οι πολιτικοί άρχισαν να χρησιμοποιούν ενεργά τις θεωρίες συνωμοσίας ως πολιτικό όπλο».

Η στιγμή αυτή ήρθε το 2016, τη χρονιά που ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε εκστρατεία για την πρώτη του θητεία στον Λευκό Οίκο.

Ο Τραμπ είχε ήδη οικοδομήσει μέρος του εθνικού πολιτικού του προφίλ προωθώντας την ψευδή θεωρία συνωμοσίας των «birthers», σύμφωνα με την οποία ο Μπαράκ Ομπάμα, ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των ΗΠΑ, δεν είχε γεννηθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες και επομένως δεν είχε δικαίωμα να κατέχει το αξίωμα.

Μετά την ανάληψη της προεδρίας, ο Τραμπ υιοθέτησε επανειλημμένα ή ενίσχυσε άλλες θεωρίες συνωμοσίας και συνωμοσιολογικούς ισχυρισμούς. Προώθησε καταγγελίες περί ενός «βαθέος κράτους» που εργαζόταν εναντίον του και ενίσχυσε αναρτήσεις που συνδέονταν με το QAnon, το ακροδεξιό πολιτικό και συνωμοσιολογικό κίνημα που εμφανίστηκε στις ΗΠΑ το 2017.

Σύμφωνα με τον Ντρόσον, η απήχηση του Τραμπ σε ανθρώπους που αποδέχονταν εύκολα τις θεωρίες συνωμοσίας κινητοποίησε μια νέα εκλογική βάση ανθρώπων που παραδοσιακά συμμετείχαν λιγότερο ενεργά στην πολιτική.

«Ο Τραμπ ενεργοποίησε αυτού του είδους τους ψηφοφόρους. Είδαμε ορισμένους ανθρώπους να πηγαίνουν να ψηφίσουν ενώ δεν είχαν ψηφίσει στο παρελθόν. Κάτι παρόμοιο είδαμε και στην περίπτωση του Brexit», είπε ο Ντρόσον, αναφερόμενος στο δημοψήφισμα στο Ηνωμένο Βασίλειο —επίσης το 2016— κατά το οποίο περισσότεροι από τους μισούς ψηφοφόρους επέλεξαν την αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Την ίδια στιγμή, το σχετικά νέο οικοσύστημα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είχε αλλάξει ριζικά την ταχύτητα και την κλίμακα με την οποία μπορούσαν να διαδίδονται τέτοιοι ισχυρισμοί.

«Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπουν στις θεωρίες συνωμοσίας να ευδοκιμούν και τις καθιστούν πιο προβεβλημένες», είπε ο Ντρόσον.

«Σε αυτό συνδέεται και το γεγονός ότι πολιτικοί τις έχουν υιοθετήσει. Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: οι θεωρίες αποκτούν μεγαλύτερη προβολή επειδή οι πολιτικοί τις επαναλαμβάνουν και στη συνέχεια οι άνθρωποι τις παίρνουν πιο σοβαρά, επειδή φαίνεται να εξηγούν πολιτικές εξελίξεις, όπως η άνοδος του Τραμπ».

Καθώς τα fake news μετατράπηκαν με κάποιον τρόπο σε ευαγγέλιο, η αφοσιωμένη εκλογική βάση του Τραμπ, το λεγόμενο «Make America Great Again» (MAGA), υποστήριζε επανειλημμένα, χωρίς στοιχεία, ότι εκτεταμένη νοθεία στις εκλογές του είχε στερήσει τη νίκη στις προεδρικές εκλογές του 2020.

Στις 6 Ιανουαρίου 2021, πλήθος υποστηρικτών του εισέβαλε στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ, την ώρα που το Κογκρέσο συνεδρίαζε για να επικυρώσει τη νίκη του εκλεγμένου προέδρου Τζο Μπάιντεν. Εικόνες και συνθήματα του QAnon ήταν ορατά ανάμεσα στο πλήθος που εισήλθε στο κτίριο.

Το επεισόδιο απέδειξε ότι οι συνωμοσιολογικοί ισχυρισμοί που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο μπορούν να ενισχυθούν από ανθρώπους που βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα της πολιτικής εξουσίας και να τροφοδοτήσουν πραγματική πολιτική δράση.

«Οι άνθρωποι μπορούν να τους χρησιμοποιήσουν για κακόβουλους σκοπούς», σημείωσε ο Ντρόσον. «Αποτελούν απειλή όταν οι ισχυρότεροι πολιτικοί παράγοντες τους υιοθετούν».

Πώς οι θεωρίες συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου επανήλθαν

Είκοσι πέντε χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο της αμερικανικής πολιτικής και, για ακόμη μία φορά, αφηγείται τη δική του εκδοχή για όσα συνέβησαν αμέσως μετά τις επιθέσεις.

Μιλώντας σε εκδήλωση μνήμης αυτή την εβδομάδα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ υποστήριξε ότι πυροσβέστες τον είχαν απομακρύνει από το Ground Zero, όπου, όπως λέει, είχε φτάσει μαζί με εργαζόμενους προκειμένου να συνδράμει στις προσπάθειες διάσωσης, καθώς υπήρχαν φόβοι ότι ένα κοντινό κτίριο θα κατέρρεε.

«Δύο πυροσβέστες, μεγάλοι, δυνατοί τύποι —κι εγώ δεν είμαι και ο μικρότερος άνθρωπος στον κόσμο— με άρπαξαν κάτω από τα χέρια και είπαν: “Πρέπει να φύγουμε από εδώ”. Και κυριολεκτικά με σήκωσαν», υποστήριξε ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος.

Δεν ήταν, σε καμία περίπτωση, η πρώτη φορά που ο Τραμπ έβαζε τον εαυτό του στην ιστορία της 11ης Σεπτεμβρίου — ούτε η πρώτη φορά που διατύπωνε αμφισβητούμενους ισχυρισμούς για τις επιθέσεις.

Πριν από την πρώτη του προεδρική εκστρατεία, τον Νοέμβριο του 2015, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι είχε δει «χιλιάδες και χιλιάδες» ανθρώπους στο Τζέρσεϊ Σίτι να πανηγυρίζουν καθώς κατέρρεε το Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου. Ποτέ δεν προέκυψαν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν αυτή την αφήγηση.

Τον Σεπτέμβριο του 2019, ο Τραμπ κοινοποίησε ένα βίντεο που ψευδώς υποστήριζε ότι η Δημοκρατική βουλευτής των ΗΠΑ Ιλχάν Ομάρ χόρευε στην επέτειο της 11ης Σεπτεμβρίου, γράφοντας: «Το νέο πρόσωπο του Δημοκρατικού Κόμματος!». Τα πλάνα προέρχονταν στην πραγματικότητα από εκδήλωση του Congressional Black Caucus που είχε πραγματοποιηθεί σε εντελώς διαφορετική ημερομηνία.

Αρκετοί άνθρωποι από τον στενό κύκλο του Τραμπ έχουν επίσης προωθήσει θεωρίες συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου.

Η πρώην Ρεπουμπλικανή βουλευτής Μάρτζορι Τέιλορ Γκριν είχε κάποτε αμφισβητήσει κατά πόσο ένα τρίτο αεροπλάνο της 11ης Σεπτεμβρίου είχε πράγματι χτυπήσει το Πεντάγωνο των ΗΠΑ στην Αλεξάντρια της Βιρτζίνια, σκοτώνοντας σχεδόν 200 ανθρώπους, πέρα από εκείνους που έχασαν τη ζωή τους στη Νέα Υόρκη. Αργότερα η Γκριν αναγνώρισε ότι έκανε λάθος διατυπώνοντας αυτόν τον ισχυρισμό.

Η Λόρα Λούμερ, ακροδεξιά ακτιβίστρια που έχει εξελιχθεί σε επιδραστική σύμμαχο του Τραμπ, έχει κοινοποιήσει βίντεο που περιγράφει την 11η Σεπτεμβρίου ως «εσωτερική δουλειά».

Ο Άλεξ Τζόουνς, τον οποίο ο Τραμπ επαινούσε θερμά κατά την προεδρική του εκστρατεία το 2016, είναι ιδρυτής της δεξιάς πλατφόρμας Infowars και συνωμοσιολόγος, ο οποίος διατάχθηκε να καταβάλει εκατομμύρια δολάρια ως αποζημίωση στις οικογένειες των θυμάτων της ένοπλης επίθεσης στο δημοτικό σχολείο Sandy Hook το 2012, στο Νιούταουν του Κονέκτικατ, την οποία είχε χαρακτηρίσει στημένη απάτη. Εδώ και χρόνια προωθεί επίσης τον ισχυρισμό ότι το Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου κατέρρευσε μέσω «ελεγχόμενης κατεδάφισης».

Ο Τάκερ Κάρλσον, ένας από τους πιο επιδραστικούς παρουσιαστές στον αμερικανικό χώρο της δεξιάς, έχει επίσης επανειλημμένα αμφισβητήσει την επίσημη εξήγηση για την κατάρρευση των πύργων του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου.

Πιο πρόσφατα, η προσοχή του Κάρλσον έχει στραφεί προς μια άλλη εκδοχή των θεωριών συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου — τους ισχυρισμούς που εμπλέκουν το Ισραήλ.

«Θα αποχαρακτηρίσουμε τους φακέλους της 11ης Σεπτεμβρίου. Και τότε όλοι αυτοί οι άνθρωποι στο διαδίκτυο έλεγαν: “Ω, οι Ισραηλινοί που χόρευαν. Αυτοί το έκαναν. Το Ισραήλ γνώριζε εκ των προτέρων για την 11η Σεπτεμβρίου”. Στάλθηκαν μηνύματα στο Ισραήλ, προειδοποιώντας για την 11η Σεπτεμβρίου. Όλα αληθινά, παρεμπιπτόντως», είπε ο Κάρλσον τον Μάρτιο.

Το επιχείρημά του είναι ότι το Ισραήλ ενδέχεται να είχε κίνητρο να αποκρύψει πληροφορίες για τις επιθέσεις, προκειμένου να παρασύρει τις ΗΠΑ σε συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να εξυπηρετήσει τα ισραηλινά συμφέροντα.

Οι ισχυρισμοί αυτοί δεν τεκμηριώνονται, όμως αυτό δεν έχει εμποδίσει επιδραστικά πρόσωπα της αμερικανικής δεξιάς να τους αξιοποιούν εκτενώς. Και αυτό καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι θεωρίες συνωμοσίας μπορούν να μεταλλάσσονται μαζί με την πολιτική συγκυρία.

Καθώς η υποστήριξη προς το Ισραήλ έχει μειωθεί απότομα μεταξύ των Αμερικανών εν μέσω του πολέμου στη Γάζα και του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, ορισμένοι πολιτικοί αναλυτές έχουν υποδείξει τον Κάρλσον ως παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο πρόσωπα της δεξιάς έχουν μετατοπίσει τη στάση τους.

Αφού οικοδόμησε μεγάλο μέρος της καριέρας του στο Fox News υπερασπιζόμενος το Ισραήλ, ο Κάρλσον έχει αλλάξει δραματικά κατεύθυνση καθώς εντείνεται η οργή για την αμερικανική υποστήριξη προς το Ισραήλ.

Και, με τις θεωρίες συνωμοσίας να είναι ήδη βαθιά ριζωμένες σε μεγάλα τμήματα του κινήματος MAGA, ο Κάρλσον μετατρέπει ολοένα περισσότερο την πραγματική οργή για τη Γάζα σε ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς που εμπλέκουν το Ισραήλ στην 11η Σεπτεμβρίου — ισχυρισμούς που είναι πιθανό να βρουν ευήκοα ώτα στα συνωμοσιολογικά στοιχεία της βάσης του Τραμπ.

«Οι θεωρίες συνωμοσίας ανέκαθεν αντιπροσώπευαν μια δυνητική απειλή, όμως αυτή τη στιγμή η απειλή είναι ιδιαίτερα ορατή, επειδή οι άνθρωποι που τις προωθούν δεν βρίσκονται πλέον απλώς στο περιθώριο», δήλωσε ο Ντρόσον.

«Ορισμένοι συνωμοσιολόγοι συγκαταλέγονται πλέον στους ισχυρότερους ανθρώπους στον κόσμο».

Διαβάστε επίσης:

Πούτιν: Η Δύση παλεύει «με κάθε τρόπο» να ανακτήσει την παλιά της ηγετική θέση

Η κρίση της Θέουτα «πιέζει» τον Σάντσεθ: Oι κρατικές υπηρεσίες είχαν εντοπίσει «περίεργη» κινητικότητα αλλά υποτίμησαν το εύρος της εισροής

Η Anthropic δείχνει τους Χούθι για προσπάθεια κατασκευής βαλλιστικών πυραύλων μέσω της ΑΙ της

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.