Παρθενώνας: Η θεωρία 2.000 ετών που αμφισβητεί μαθηματικός της Οξφόρδης – Οι καμπύλες και η «οπτική ψευδαίσθηση»

Takeaways by to pontiki AI

• Μια νέα μαθηματική μελέτη του καθηγητή Αλέν Γκοριελί αμφισβητεί τη θεωρία ότι οι καμπύλες του Παρθενώνα σχεδιάστηκαν για να εξουδετερώνουν οπτικές ψευδαισθήσεις.
• Ο ερευνητής υποστηρίζει ότι οι υποτιθέμενες ψευδαισθήσεις δεν τεκμηριώνονται επιστημονικά και θεωρεί τη συγκεκριμένη ερμηνεία ως έναν διαχρονικό μύθο που ξεκίνησε από τον Ρωμαίο αρχιτέκτονα Βιτρούβιο.
• Σύμφωνα με τη μελέτη, οι αρχιτεκτονικές επιλογές, όπως η καμπύλη στη βάση του ναού, ενδέχεται να εξυπηρετούσαν πρακτικούς σκοπούς, όπως την απορροή των υδάτων της βροχής.
• Ο Γκοριελί προτρέπει τους παρατηρητές να βασίζονται στη δική τους κρίση, ενώ ειδικοί στην ιστορία της αρχιτεκτονικής επισημαίνουν ότι η χρήση του έργου του Βιτρούβιου ως απόλυτης πηγής για την αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική εμπεριέχει κινδύνους.

Οι περίφημες καμπύλες του Παρθενώνα θεωρούνται εδώ και περισσότερα από 2.000 χρόνια δείγμα της γεωμετρικής ευφυΐας των αρχιτεκτόνων του. Μια νέα μαθηματική μελέτη, όμως, «βάζει φιτιλιές».

Για περισσότερα από 2.000 χρόνια, μελετητές θαυμάζουν τον Παρθενώνα στην Ακρόπολη και την εξαιρετικά προσεγμένη γεωμετρία του. Μία από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες θέλει τις ανεπαίσθητες καμπύλες του να έχουν σχεδιαστεί ώστε να αντισταθμίζουν οπτικές ψευδαισθήσεις και να κάνουν τις γραμμές του να φαίνονται αρμονικές στο ανθρώπινο μάτι.

Ο καθηγητής Αλέν Γκοριελί του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, έπειτα από λεπτομερή μελέτη και μαθηματική μοντελοποίηση, αμφισβητεί αυτή την εξήγηση.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματά του, οι οπτικές ψευδαισθήσεις που υποτίθεται ότι επιχειρούσαν να εξουδετερώσουν οι αρχιτέκτονες είτε δεν τεκμηριώνονται είτε είναι τόσο μικρές ώστε να είναι πρακτικά ανεπαίσθητες.

Από τον Βιτρούβιο ξεκινά η θεωρία

Ο Γκοριελί αναζητά την προέλευση της συγκεκριμένης άποψης στον Ρωμαίο αρχιτέκτονα και μηχανικό Βιτρούβιο, ο οποίος έγραψε για τον Παρθενώνα τον 1ο αιώνα μ.Χ., περίπου 400 χρόνια μετά την κατασκευή του, όπως σημειώνει ο Guardian.

Η ερμηνεία του πέρασε αργότερα σε βιβλία αρχιτεκτονικής και σταδιακά αντιμετωπίστηκε ως καθιερωμένο γεγονός.

Ο Γκοριελί σημειώνει μάλιστα ότι ακόμη και σύγχρονα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης εξακολουθούν να αναπαράγουν αυτή την αφήγηση.

«Πιστεύω ότι μπορεί να είναι ο παλαιότερος μύθος που έχουμε, πέρα από τη θρησκεία», ανέφερε.

Η καμπύλη στη βάση του Παρθενώνα

Ένας από τους βασικούς ισχυρισμούς που εξετάζει ο μαθηματικός αφορά τον στυλοβάτη, δηλαδή τη βάση πάνω στην οποία στηρίζονται οι κίονες του Παρθενώνα.

Οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι πλευρές της βάσης δεν είναι απολύτως οριζόντιες. Σχηματίζουν μια ήπια καμπύλη, η οποία στο κέντρο υψώνεται κατά περίπου 6 εκατοστά.

Σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, η καμπύλη αυτή υπήρχε για να αντισταθμίζει μια οπτική ψευδαίσθηση, εξαιτίας της οποίας μια εντελώς ευθεία βάση θα φαινόταν σαν να «βουλιάζει» στο κέντρο.

Ο Γκοριελί εξέτασε δύο πιθανές εξηγήσεις για αυτό το υποτιθέμενο φαινόμενο.

Η πρώτη υποστηρίζει ότι οι μεγάλες οριζόντιες γραμμές τείνουν να φαίνονται σαν να υποχωρούν προς τα κάτω στο μέσο τους. Ωστόσο, όπως αναφέρει, δεν βρήκε στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την ύπαρξη αυτού του φαινομένου.

Η ψευδαίσθηση Χέρινγκ και οι κίονες

Η δεύτερη εξήγηση συνδέεται με τη λεγόμενη ψευδαίσθηση Χέρινγκ.

Σε αυτήν, παράλληλες γραμμές σε μια δισδιάστατη επιφάνεια μπορεί να φαίνονται καμπυλωμένες όταν τέμνονται από άλλες γραμμές.

Το φαινόμενο είναι εντονότερο όταν οι γραμμές που τις τέμνουν σχηματίζουν οξείες γωνίες.

Σύμφωνα όμως με τον Γκοριελί, οι κίονες του Παρθενώνα είναι υπερβολικά κατακόρυφοι για να προκαλέσουν μια τέτοια ψευδαίσθηση. Επιπλέον, όπως επισημαίνει, δεν υπάρχει απόδειξη ότι το φαινόμενο λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο και σε τρισδιάστατο χώρο.

Τι ισχύει για την «ένταση» των κιόνων

Ο ερευνητής εξετάζει και μια ακόμη γνωστή θεωρία που αφορά την ένταση, δηλαδή την πολύ ελαφριά διόγκωση που παρουσιάζουν οι κίονες.

Η επικρατούσα εξήγηση θέλει αυτή την καμπυλότητα να έχει σχεδιαστεί ώστε οι κίονες να μη φαίνονται υπερβολικά λεπτοί στο μέσο τους.

Ο Γκοριελί αναφέρει ότι ούτε για αυτή την υποτιθέμενη οπτική ψευδαίσθηση βρήκε αποδεικτικά στοιχεία.

Παράλληλα, η διόγκωση των κιόνων του Παρθενώνα είναι μόλις 18 χιλιοστά, μέγεθος που, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι δύσκολα αντιληπτό από τις συνηθισμένες αποστάσεις παρατήρησης.

Ποιοι άλλοι λόγοι μπορεί να εξηγούν τις καμπύλες

Ο Γκοριελί εξετάζει και άλλες αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες που κατά καιρούς έχουν ερμηνευτεί ως τρόποι αντιμετώπισης οπτικών ψευδαισθήσεων και δηλώνει ότι η έρευνα τον οδήγησε σε ιδιαίτερα βαθιά ενασχόληση με το ζήτημα.

Ο ίδιος θεωρεί πιθανό οι αρχιτέκτονες του Παρθενώνα να είχαν διαφορετικούς λόγους για αυτές τις επιλογές.

Όπως γράφει στο επιστημονικό περιοδικό Royal Society Open Science, η καμπύλη της βάσης ενδέχεται να βοηθούσε στην αποφυγή συγκέντρωσης νερού από τη βροχή.

Παράλληλα, οι ελαφρά καμπυλωμένοι κίονες μπορεί απλώς να έδιναν ένα πιο φυσικό και αισθητικά ευχάριστο αποτέλεσμα για τους αρχαίους Έλληνες.

Το ασυνήθιστο μήνυμα του καθηγητή

Η μελέτη κλείνει με έναν ασυνήθιστο για ακαδημαϊκή εργασία τρόπο.

Ο μαθηματικός καλεί τους αναγνώστες να αφήσουν το κείμενο, να περπατήσουν σε μια πόλη και να παρατηρήσουν οι ίδιοι τις γραμμές και τις καμπύλες των κτιρίων.

«Εμπιστευθείτε τα μάτια σας, αμφισβητήστε αυτό που βλέπετε και αποφασίστε μόνοι σας αν η θεωρία για την αντιμετώπιση των οπτικών ψευδαισθήσεων ευσταθεί», γράφει.

Οι επιφυλάξεις για τις ερμηνείες του Βιτρούβιου

Ο Φρανκ Σάλμον, καθηγητής Ιστορίας της Κλασικής Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, επισημαίνει ότι ορισμένοι ειδικοί αντιμετωπίζουν εδώ και καιρό με επιφύλαξη τις εξηγήσεις του Βιτρούβιου.

Όπως σημειώνει, υπάρχουν κίνδυνοι όταν το έργο του χρησιμοποιείται σαν ένα είδος «βίβλου» για την ερμηνεία αρχιτεκτονικών πρακτικών που εφαρμόστηκαν στην Ελλάδα αιώνες πριν από την εποχή του.

Υπενθυμίζει επίσης ότι έχουν χαθεί πολλά ελληνικά κείμενα για την αρχιτεκτονική των ναών, τα οποία ο ίδιος ο Βιτρούβιος υποστήριζε ότι είχε μελετήσει κατά τη συγγραφή του έργου του.

Διαβάστε επίσης:

Ερευνητές εντόπισαν ίχνη της ευλογιάς των προβάτων σε μεσαιωνικά χειρόγραφα!

«Συνδεδεμένο με τον Ήλιο και τη Σελήνη»: Η θεωρία ότι το Στόουνχεντζ ήταν ένας προϊστορικός υπολογιστής

Αρχαιολόγοι έφεραν στο φως τον «κήπο» του Παναγίου Τάφου – Τα ευρήματα που παραπέμπουν στην εποχή του Ιησού

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.