Η κυβέρνηση δηλώνει ότι αναζητά τρόπους να συγκρατήσει τις τιμές των καυσίμων ενόψει ενός δύσκολου ενεργειακού χειμώνα και ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προαναγγείλει ότι θα θέσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το ζήτημα μιας προσωρινής μείωσης της φορολογίας στα ορυκτά καύσιμα, στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής δημοσιονομικής εξαίρεσης.

Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: η Ελλάδα δεν χρειάζεται απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να μειώσει τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα καύσιμα, εφόσον παραμένει πάνω από τα κατώτατα όρια που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Και τα ελληνικά επίπεδα φορολόγησης, ειδικά στη βενζίνη και στο πετρέλαιο θέρμανσης, απέχουν πολύ από αυτά τα όρια.

Αυτό που ουσιαστικά περιμένει η Αθήνα από τις Βρυξέλλες δεν είναι η άδεια για να μειώσει τον φόρο, αλλά δημοσιονομική ευελιξία ώστε το κόστος μιας τέτοιας παρέμβασης να μην επιβαρύνει με τον ίδιο τρόπο την πορεία των καθαρών κρατικών δαπανών.

Και κάπου εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της πολιτικής συζήτησης: το ζήτημα δεν είναι τόσο εάν μπορεί να μειωθεί ο ΕΦΚ, αλλά ποιος θα πληρώσει τη μείωσή του και πόσα έσοδα είναι διατεθειμένη να θυσιάσει η κυβέρνηση.

Σχεδόν διπλάσιος ο ελληνικός ΕΦΚ στη βενζίνη

Τα ίδια τα στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών είναι αποκαλυπτικά.

Στην αμόλυβδη, επομένως, ο ελληνικός ΕΦΚ βρίσκεται 341 ευρώ ανά 1.000 λίτρα πάνω από το κατώτατο ευρωπαϊκό επίπεδο. Με απλούστερους όρους, αντιστοιχεί σε 70 λεπτά ανά λίτρο, όταν το ευρωπαϊκό ελάχιστο είναι 35,9 λεπτά.

Ακόμη μεγαλύτερη αναλογικά είναι η απόσταση στο πετρέλαιο θέρμανσης, όπου η Ελλάδα επιβάλλει ΕΦΚ 280 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, ενώ το ελάχιστο ευρωπαϊκό επίπεδο είναι μόλις 21 ευρώ.

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρινίζει ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία καθορίζει ελάχιστους συντελεστές και τα κράτη-μέλη είναι ελεύθερα να εφαρμόζουν υψηλότερους συντελεστές ανάλογα με την εθνική φορολογική πολιτική τους.

Συνεπώς, υπάρχει περιθώριο εθνικής παρέμβασης χωρίς να χρειαστεί να αλλάξει η ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Τι πραγματικά περιμένει ο Μητσοτάκης από τις Βρυξέλλες

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έδωσε ουσιαστικά την εξήγηση στις 18 Σεπτεμβρίου, δηλώνοντας ότι σήμερα η κυβέρνηση δεν θεωρεί πως μπορεί να μειώσει τον ΕΦΚ «χωρίς να περικόψουμε κάποια άλλη δαπάνη ή να αυξήσουμε κάποιον άλλο φόρο».

Πρόσθεσε ότι αυτό θα μπορούσε να καταστεί εφικτό εφόσον υπάρξει σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξαίρεση για προσωρινές μειώσεις στη φορολογία των ορυκτών καυσίμων, θέμα το οποίο δεσμεύθηκε να θέσει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Επομένως, η συζήτηση αφορά κυρίως τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες και όχι μια απαγόρευση της ΕΕ να μειώσει η Ελλάδα τον σημερινό της συντελεστή.

Μάλιστα, η ενεργειακή κρίση έχει ήδη οδηγήσει σε κινήσεις για μεγαλύτερη ευελιξία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει ενεργοποίηση εθνικής ρήτρας διαφυγής για την Ελλάδα, που αφορά πρόσθετες δαπάνες ενεργειακής ασφάλειας, μετά το ελληνικό αίτημα της 6ης Αυγούστου. Ωστόσο, τα μέτρα που περιγράφονται εκεί αφορούν πρωτίστως επενδύσεις για ενεργειακή ασφάλεια και μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και δεν συνιστούν γενική εξαίρεση για μείωση του ΕΦΚ στη βενζίνη και στο diesel.

Αυτή είναι μια κρίσιμη διάκριση, καθώς εξηγεί και γιατί η κυβέρνηση επιδιώκει μία επιπλέον ευρωπαϊκή απόφαση.

Τα 4 δισ. που κάνουν δύσκολη την απόφαση

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά του λογαριασμού. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης αποκάλυψε σήμερα το μέγεθος του δημοσιονομικού διακυβεύματος: ο ΕΦΚ στα καύσιμα αποφέρει περίπου 4 δισ. ευρώ τον χρόνο στον κρατικό προϋπολογισμό.

«Δεν μας νοιάζει ο μηχανισμός. Μας νοιάζει η τιμή στο ταμπλό», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι αυτό που ενδιαφέρει τελικά τον καταναλωτή είναι πόσο θα πληρώσει στην αντλία και όχι εάν η ελάφρυνση προέλθει από τον ΕΦΚ, τον ΦΠΑ ή κάποια επιδότηση.

Το επιχείρημα έχει σαφή δημοσιονομική βάση. Μια μεγάλη οριζόντια μείωση του ΕΦΚ σημαίνει απώλεια σημαντικών και σταθερών φορολογικών εσόδων, ενώ ένα στοχευμένο επίδομα επιτρέπει στο κράτος να περιορίζει το κόστος σε συγκεκριμένες κατηγορίες δικαιούχων.

Από την άλλη πλευρά, όμως, ο ΕΦΚ είναι ένας φόρος που επιβαρύνει κάθε λίτρο ανεξαρτήτως εισοδήματος, ενώ πάνω στην τιμή που περιλαμβάνει τον ΕΦΚ επιβάλλεται στη συνέχεια και ΦΠΑ. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι οι φόροι και οι δασμοί, πλην του ίδιου του ΦΠΑ, περιλαμβάνονται στη φορολογητέα βάση του ΦΠΑ.

Άρα μια μείωση του ΕΦΚ μπορεί να έχει μεγαλύτερη τελική επίδραση στην αντλία από την ονομαστική μείωση του φόρου, εφόσον περάσει πλήρως στην τιμή λιανικής.

Το δίλημμα του χειμώνα: επιδόματα ή μόνιμα χαμηλότερος φόρος;

Η κυβέρνηση προς το παρόν επιλέγει ένα μεικτό μοντέλο. Ο Πιερρακάκης ανακοίνωσε ότι θα αυξηθεί το επίδομα θέρμανσης χωρίς να αλλάξουν τα κριτήρια και ο αριθμός των δικαιούχων, ενώ στόχος είναι η τιμή εκκίνησης του πετρελαίου θέρμανσης να βρεθεί χαμηλότερα από τα περίπου 1,85 ευρώ με τα οποία έκλεισε η προηγούμενη περίοδος.

Με τα σημερινά δεδομένα, εάν ξεκινούσε τώρα η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης, η τιμή θα βρισκόταν περίπου στα 2 ευρώ το λίτρο.

Η διεθνής ενεργειακή κρίση είναι ασφαλώς πραγματική. Η άνοδος του πετρελαίου έχει αναγκάσει πολλές κυβερνήσεις να εξετάζουν φορολογικές μειώσεις, επιδοτήσεις και φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών εταιρειών, ενώ το θέμα βρίσκεται πλέον ψηλά και στην ευρωπαϊκή ατζέντα.

Όμως στην ελληνική περίπτωση υπάρχει μία επιπλέον πραγματικότητα: η χώρα μπαίνει στην κρίση έχοντας ήδη έναν από τους βασικούς φόρους της βενζίνης πολύ πάνω από το ελάχιστο που απαιτεί η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Και αυτό μεταφέρει τη συζήτηση από το εάν «μας αφήνει η Ευρώπη» στο πολύ δυσκολότερο ερώτημα: πόσο δημοσιονομικό χώρο είναι διατεθειμένη να διαθέσει η κυβέρνηση για να μειώσει απευθείας το κόστος των καυσίμων για όλους τους καταναλωτές.

Οι Βρυξέλλες μπορούν να κάνουν αυτή την επιλογή δημοσιονομικά ευκολότερη. Δεν είναι όμως αυτές που έχουν καθορίσει τον ελληνικό ΕΦΚ στα 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα αμόλυβδης.

Αυτό αποτελεί ελληνική φορολογική επιλογή – και, κατά συνέπεια, η απόφαση για μια μείωσή του, μέχρι τουλάχιστον τα ευρωπαϊκά κατώτατα όρια, είναι πρωτίστως πολιτική και δημοσιονομική επιλογή της Αθήνας.

Διαβάστε επίσης:

Στουρνάρας: Εγρήγορση για τον πληθωρισμό, χωρίς βιαστικές κινήσεις από την ΕΚΤ

Πόλεμοι, υψηλές τιμές ενέργειας, αναταράξεις στις αγορές, αβεβαιότητα με την AI – Τα σημάδια για χρηματοπιστωτική κρίση που προκαλούν ανησυχία

Πιερρακάκης για πετρέλαιο θέρμανσης: Διπλή ασπίδα για τα νοικοκυριά – Συγκράτηση τιμής και αύξηση του επιδόματος

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.