Οικονομία σε «Limbo» – Το δημογραφικό και η επίδραση στο συνταξιοδοτικό

Το ασφαλιστικό σύστημα μιας χώρας βασίζεται σε μια θεμελιώδη, σχεδόν αξιωματική οικονομική παραδοχή: μια ευρεία βάση νέων και παραγωγικών εργαζομένων καταβάλλει εισφορές για να χρηματοδοτεί τις συντάξεις μιας σημαντικά μικρότερης ομάδας ηλικιωμένων.

Στην Ελλάδα της τελευταίας δεκαετίας, αυτή η πυραμίδα δεν έχει απλώς κλονιστεί, αλλά έχει αναποδογυρίσει πλήρως. Όταν η βάση των εισφορών εξαφανίζεται λόγω της δραματικής υπογεννητικότητας, το κράτος οδηγείται σε έναν ακραίο οικονομικό ελιγμό: τη μετατροπή των ίδιων των συνταξιούχων σε ενεργό εργατικό δυναμικό, προκειμένου να συντηρηθεί η ισορροπία του ασφαλιστικού κουμπαρά.

Η δεκαετής «μαύρη τρύπα» των γεννήσεων

Τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και των δημογραφικών ινστιτούτων αποτυπώνουν μια αμείλικτη καθοδική τροχιά, η οποία μέσα σε μια δεκαετία μετατράπηκε σε δομική κατάρρευση. Αν γυρίσει κανείς τον χρόνο πίσω, στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, οι ετήσιες γεννήσεις στην Ελλάδα κινούνταν ακόμη πάνω από το όριο των 90.000 έως 100.000. Σήμερα, η εικόνα είναι δραματική: οι γεννήσεις έχουν υποχωρήσει στα επίπεδα των μόλις 67.000 έως 68.000 ετησίως, σημειώνοντας κατακόρυφη πτώση που ξεπερνά το 40% σε ορίζοντα 15ετίας.

Αυτή η πληθυσμιακή υποχώρηση έχει άμεσο αντίκτυπο στο εκπαιδευτικό και παραγωγικό σύστημα της χώρας. Μέσα σε 15 χρόνια, τα δημοτικά σχολεία της επικράτειας έχασαν περισσότερα από 45.000 «πρωτάκια». Η σταδιακή εξαφάνιση των μαθητών στις πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης δεν αποτελεί απλώς ένα κοινωνικό καμπανάκι, αλλά την προαναγγελία μιας τεράστιας οικονομικής «μαύρης τρύπας».

Κάθε τάξη που κλείνει σήμερα αντιστοιχεί σε εκατοντάδες λιγότερους μελλοντικούς φορολογούμενους, ασφαλισμένους και καταναλωτές σε δέκα με δεκαπέντε χρόνια από τώρα.

Ο «δημογραφικός κανιβαλισμός» της αγοράς εργασίας

Μπροστά στην απώλεια του νέου αίματος και υπό το βάρος των ελλειμμάτων που απειλούν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των ταμείων, η οικονομική πολιτική προσαρμόστηκε βίαια. Το κεντρικό στατιστικό δεδομένο που αποτυπώνει αυτή τη νέα πραγματικότητα είναι η επίσημη καταγραφή 330.000 συνταξιούχων οι οποίοι έχουν δηλώσει την επιστροφή τους στην αγορά εργασίας.

Αυτή η μαζική επιστροφή των ηλικιωμένων στο μεροκάματο δεν αποτελεί επιλογή «ενεργού γήρανσης» ή προσωπικής ανέλιξης. Επιστρατεύεται για δύο πολύ συγκεκριμένους οικονομικούς λόγους:

1. Η ακαμψία του διαθέσιμου εισοδήματος: Η εκτίναξη του κόστους διαβίωσης, της ενέργειας και των ειδών πρώτης ανάγκης κατέστησε τις κύριες συντάξεις ανεπαρκείς για την κάλυψη του μηνιαίου προϋπολογισμού.

2. Η κρατική ανάγκη για εισφορές: Καταργώντας τις επιβαρύνσεις και τις περικοπές στις συντάξεις των εργαζομένων συνταξιούχων, το κράτος έδωσε ισχυρά κίνητρα στους ηλικιωμένους να παραμείνουν στην εργασία, αντλώντας από αυτούς άμεσους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές.

Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο φαινόμενο «δημογραφικού κανιβαλισμού»: αντί η νέα γενιά να παράγει τον πλούτο που θα συντηρεί τους απόμαχους της δουλειάς, οι απόμαχοι αναγκάζονται να συνεχίζουν να εργάζονται για να συντηρούν τους εαυτούς τους και να καλύπτουν το έλλειμμα που αφήνει πίσω της η υπογεννητικότητα.

Μια οικονομία με χαμηλή ταχύτητα

Η στροφή προς ένα εργατικό δυναμικό όλο και πιο ηλικιωμένο, σε συνδυασμό με τη διαρκή συρρίκνωση των νεότερων ηλικιακών ομάδων, διαμορφώνει ένα οικονομικό περιβάλλον χαμηλών προσδοκιών. Μια χώρα με λιγότερους νέους ανθρώπους είναι μια χώρα με μειωμένη καινοτομία, χαμηλότερη παραγωγικότητα και περιορισμένη εσωτερική ζήτηση.

Όσο οι δείκτες γονιμότητας παραμένουν καθηλωμένοι κοντά στο 1,3 – πολύ κάτω από το 2,1 που απαιτείται για την απλή αναπλήρωση του πληθυσμού – και όσο η μετανάστευση των νέων επιστημόνων της προηγούμενης δεκαετίας στερεί παραγωγικές ηλικίες, το ασφαλιστικό σύστημα θα παραμένει εγκλωβισμένο σε μια οριακή ισορροπία.

Η παράταση του εργασιακού βίου των συνταξιούχων προσφέρει μια πρόσκαιρη ταμειακή ανάσα, αλλά δεν λύνει το δομικό πρόβλημα: χωρίς νέους εργαζόμενους, η οικονομική ανάπτυξη της χώρας θα συνεχίσει να κινείται με την όπισθεν.

Διαβάστε επίσης:

Πέντε σενάρια για Ιράν και τιμές πετρελαίου

Κουτσούμπας: «Όχι» στη σταθερότητα του πολέμου και του κεφαλαίου, «ναι» σε δυνατό ΚΚΕ

Ένα Νόμπελ στη σκηνή

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.