Από τη Μαδρίτη στην Αθήνα: Η στεγαστική κρίση διώχνει τους κατοίκους από τις πόλεις τους – Η 87χρονη που έγινε σύμβολο μιας Ευρώπης σε απόγνωση

Μια 87χρονη γυναίκα πάνω σε ένα φορείο, αστυνομικοί γύρω της και εκατοντάδες άνθρωποι έξω από το σπίτι όπου έζησε σχεδόν ολόκληρη τη ζωή της.

Η εικόνα της ΜαριΚάρμεν Αμπασκάλ να απομακρύνεται από το διαμέρισμά της στη Μαδρίτη δεν ήταν απλώς μία ακόμη έξωση. Μέσα σε λίγες ώρες μετατράπηκε σε σύμβολο της στεγαστικής κρίσης που σαρώνει την Ισπανία και, μέσα σε λίγες ημέρες, σε αφορμή για μια κοινωνική έκρηξη που ξεπέρασε κατά πολύ την προσωπική ιστορία μιας ηλικιωμένης γυναίκας.

Η ΜαριΚάρμεν, 87 ετών και με κινητικά προβλήματα, ζούσε στο ίδιο σπίτι, στη συνοικία Retiro της Μαδρίτης, από το 1956. Περισσότερα από 70 χρόνια ζωής μέσα σε ένα διαμέρισμα τελείωσαν όταν η ιδιοκτησία του ακινήτου πέρασε σε εταιρεία και η ίδια βρέθηκε αντιμέτωπη με μια τεράστια αύξηση του ενοικίου, την οποία δεν μπορούσε να πληρώσει.

Η έξωσή της πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη, παρά τις κινητοποιήσεις κατοίκων και οργανώσεων. Της δόθηκε περιορισμένος χρόνος για να πάρει τα απολύτως απαραίτητα και τελικά απομακρύνθηκε με φορείο, ενώ έξω από το κτίριο είχαν συγκεντρωθεί εκατοντάδες διαδηλωτές.

Και τότε συνέβη κάτι που πιθανότατα κανείς δεν περίμενε σε αυτή την έκταση. Η ΜαριΚάρμεν έγινε η σπίθα.

Από μία έξωση σε ένα κίνημα

Χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους της Μαδρίτης, ενώ κινητοποιήσεις πραγματοποιήθηκαν και σε άλλες ισπανικές πόλεις.

Το Σάββατο η διαμαρτυρία πήρε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις. Δεκάδες χιλιάδες πολίτες κατέκλυσαν το κέντρο της ισπανικής πρωτεύουσας ζητώντας μεγαλύτερη προστασία των ενοικιαστών και μέτρα απέναντι στην εκτίναξη του κόστους κατοικίας.

Και η κινητοποίηση δεν τελείωσε με την πορεία. Η Puerta del Sol, μία από τις πιο εμβληματικές πλατείες της Μαδρίτης, γέμισε σκηνές. Διαδηλωτές αποφάσισαν να παραμείνουν εκεί, μετατρέποντας την υπόθεση της 87χρονης σε ένα πολύ ευρύτερο αίτημα για αλλαγή της στεγαστικής πολιτικής.

Το σύνθημα «Ούτε μία ΜαριΚάρμεν ακόμη» άρχισε να συνοψίζει ένα πρόβλημα που αφορά πλέον πολύ περισσότερους από τους οικονομικά ασθενέστερους.

Νέοι που δεν μπορούν να φύγουν από το πατρικό τους, εργαζόμενοι που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις γειτονιές όπου μεγάλωσαν, οικογένειες που διαθέτουν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για το ενοίκιο και ηλικιωμένοι που βρίσκονται ξαφνικά αντιμέτωποι με μια αγορά ακινήτων η οποία λειτουργεί με εντελώς διαφορετικούς όρους από εκείνους που γνώριζαν επί δεκαετίες.

Τα ενοίκια έτρεξαν πολύ γρηγορότερα από τα εισοδήματα

Η περίπτωση της ΜαριΚάρμεν δεν εμφανίστηκε σε κοινωνικό κενό. Στην Ισπανία, η άνοδος των τιμών των ακινήτων και των ενοικίων έχει εξελιχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα της χώρας. Στη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη το πρόβλημα είναι ακόμη εντονότερο.

Πίσω από την έκρηξη των τιμών βρίσκεται ένας συνδυασμός παραγόντων: ανεπαρκής προσφορά προσιτής κατοικίας, περιορισμένο απόθεμα κοινωνικής στέγης, μεγάλη τουριστική πίεση, εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και αυξανόμενη παρουσία επενδυτικών κεφαλαίων στην αγορά ακινήτων.

Η Ισπανία διαθέτει, παράλληλα, σχετικά μικρό απόθεμα δημόσιας και κοινωνικής κατοικίας σε σύγκριση με αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Και κάπως έτσι το σπίτι μετατρέπεται σταδιακά από κοινωνικό αγαθό σε επενδυτικό προϊόν. Αυτό είναι και το βαθύτερο ζήτημα που ανέδειξε η εικόνα της 87χρονης πάνω στο φορείο: όταν η αξία ενός ακινήτου ανεβαίνει πολύ ταχύτερα από το εισόδημα εκείνου που κατοικεί μέσα σε αυτό, η σύγκρουση γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη.

Η στεγαστική κρίση γίνεται πολιτική βόμβα

Η υπόθεση προκάλεσε πλέον παρέμβαση και του Πέδρο Σάντσεθ. Ο Ισπανός πρωθυπουργός χαρακτήρισε την έξωση κοινωνική τραγωδία και ανακοίνωσε την πρόθεση της κυβέρνησης να προωθήσει επειγόντως νέα παρέμβαση για τη στέγη. Οι οργανώσεις ενοικιαστών πιέζουν για ακόμη πιο δραστικές λύσεις και ζητούν ένα νέο πακέτο προστασίας, το οποίο έχει ήδη αποκτήσει ανεπίσημα το όνομα «διάταγμα ΜαριΚάρμεν».

Η στέγη μετατρέπεται έτσι σε ένα από τα μεγάλα πολιτικά μέτωπα της Ισπανίας ενόψει των εκλογών του 2027. Δεν πρόκειται, όμως, για ισπανική ιδιαιτερότητα. Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια στεγαστική κρίση τέτοιας έκτασης ώστε οι Βρυξέλλες αναγκάστηκαν να τη βάλουν στο κέντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας.

Από το 2013 οι τιμές των κατοικιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αυξηθεί πάνω από 60%, ενώ τα μέσα ενοίκια περίπου 20%, με πολύ μεγαλύτερες αυξήσεις σε αρκετά αστικά κέντρα. Ταυτόχρονα, οι βραχυχρόνιες μισθώσεις στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 93% μεταξύ 2018 και 2024.

Και πλέον η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το πρόβλημα έχει ξεπεράσει τα όρια της αγοράς ακινήτων και έχει μετατραπεί σε κοινωνικό ζήτημα πρώτης γραμμής. Είναι χαρακτηριστικό ότι περισσότεροι από τους μισούς Ευρωπαίους που ζουν σε πόλεις θεωρούν πλέον τη στέγαση άμεσο και επείγον πρόβλημα.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται η Αθήνα

Η απόσταση Μαδρίτης – Αθήνας είναι μεγάλη στον χάρτη. Στην αγορά κατοικίας, όμως, οι δύο πόλεις έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν ορισμένα εντυπωσιακά παρόμοια προβλήματα. Και στην ελληνική πρωτεύουσα, ο συνδυασμός της τουριστικής ανάπτυξης, της επέκτασης των βραχυχρόνιων μισθώσεων, της επενδυτικής ζήτησης και της περιορισμένης προσφοράς κατοικιών έχει αλλάξει μέσα σε λίγα χρόνια την αγορά.

Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα έντονο για τα νοικοκυριά των οποίων τα εισοδήματα δεν ακολούθησαν την άνοδο των ενοικίων. Στην Αττική, η διάμεση ζητούμενη τιμή ενοικίασης έχει φτάσει περίπου στα 785 ευρώ τον μήνα, σύμφωνα με στοιχεία που περιλαμβάνονται σε πρόσφατη ανάλυση του ΔΝΤ για την ελληνική αγορά κατοικίας.

Την ίδια στιγμή, οι βραχυχρόνιες μισθώσεις γνώρισαν εντυπωσιακή επέκταση. Οι σχετικές καταχωρίσεις στην Ελλάδα αυξήθηκαν από λιγότερες από 100.000 το 2017 σε περισσότερες από 230.000 το 2024, με ιδιαίτερα μεγάλη συγκέντρωση στο κέντρο της Αθήνας, στον Πειραιά και στους τουριστικούς προορισμούς.

Δεν σημαίνει ότι το Airbnb ευθύνεται μόνο του για την κρίση. Η περιορισμένη οικοδομική δραστηριότητα επί σειρά ετών, το παλαιό κτιριακό απόθεμα, τα κλειστά ακίνητα και η ισχυρή επενδυτική ζήτηση αποτελούν επίσης κομμάτια του ίδιου παζλ. Το αποτέλεσμα, όμως, το βιώνει ο ενοικιαστής. Όλο και μεγαλύτερο μέρος του μισθού κατευθύνεται απλώς στην εξασφάλιση μιας στέγης.

Το σπίτι γίνεται το νέο μεγάλο κοινωνικό μέτωπο της Ευρώπης

Αυτό ίσως είναι και το σημαντικότερο μήνυμα από όσα συμβαίνουν αυτές τις ημέρες στη Μαδρίτη. Η στεγαστική κρίση παύει να είναι ένα πρόβλημα που αφορά αποκλειστικά νέους, φοιτητές ή ανθρώπους με πολύ χαμηλά εισοδήματα. Αρχίζει να αγγίζει τη μεσαία τάξη, οικογένειες με δύο εργαζομένους, ηλικιωμένους και ανθρώπους που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν θεωρούσαν ότι κινδυνεύουν να αποκλειστούν από την αγορά κατοικίας.

Και γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μέσα στον Σεπτέμβριο πρόταση για ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο προσιτής κατοικίας, το οποίο ανοίγει τον δρόμο ώστε οι πόλεις που βρίσκονται υπό έντονη στεγαστική πίεση να μπορούν να παρεμβαίνουν περισσότερο και στις βραχυχρόνιες μισθώσεις.

Η συζήτηση που ανοίγει είναι δύσκολη. Από τη μία βρίσκεται το δικαίωμα του ιδιοκτήτη να αξιοποιεί την περιουσία του. Από την άλλη βρίσκεται η δυνατότητα του εργαζομένου να εξακολουθεί να κατοικεί στην πόλη στην οποία εργάζεται. Ανάμεσα στα δύο βρίσκεται μια αγορά η οποία, σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, δείχνει να έχει απομακρυνθεί επικίνδυνα από τις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες των κατοίκων.

Γι’ αυτό και η ιστορία της ΜαριΚάρμεν ξεπέρασε τόσο γρήγορα τα όρια ενός διαμερίσματος στο Retiro. Μια 87χρονη γυναίκα που έζησε περισσότερα από 70 χρόνια στο ίδιο σπίτι βγήκε από αυτό πάνω σε ένα φορείο. Και μέσα σε λίγες ημέρες χιλιάδες άνθρωποι κατέβηκαν στους δρόμους επειδή στην εικόνα της είδαν κάτι πολύ μεγαλύτερο: τον φόβο ότι οι πόλεις στις οποίες γεννήθηκαν, εργάζονται και ζουν μπορεί κάποια στιγμή να μην έχουν πλέον χώρο γι’ αυτούς.

Διαβάστε επίσης

Αεροσκάφος της Delta Air Lines έκανε αναγκαστική προσγείωση στο Πόρτο – Επιβάτες εισέπνευσαν καπνό

Βρετανία: Μία αγρότισσα γύρισε από ξενύχτι, είδε τρία βαν και μασκοφόρους και ειδοποίησε την αστυνομία για να αποφευχθεί το τρομοκρατικό χτύπημα

Σερβία: Ο Βούτσιτς υπέβαλε την παραίτησή του από πρόεδρος της χώρας

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.