Οι θεσμικές «πληγές» που καταγράφει το Συμβούλιο της Ευρώπης για την Ελλάδα – Ανθεκτική η δημοκρατία, αλλά πολλές ανοιχτές υποθέσεις

Η δημοκρατία στην Ελλάδα παραμένει «σταθερά ριζωμένη και ανθεκτική», όμως η εικόνα που καταγράφει η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΚΣΣΕ) απέχει από μια εικόνα θεσμικής κανονικότητας χωρίς εκκρεμότητες. Η περιοδική αξιολόγηση της χώρας αναδεικνύει μια σειρά από επίμονες αδυναμίες στο κράτος δικαίου, τη διαφάνεια, την ανεξαρτησία των θεσμών, την αστυνομική λογοδοσία, την ελευθερία του Τύπου και τη μεταχείριση μεταναστών και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Το μήνυμα της ΚΣΣΕ είναι επομένως διπλό: Aναγνωρίζει την πρόοδο που έχει καταγράψει η Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά ταυτόχρονα επισημαίνει ότι η σταθερότητα των θεσμών δεν αρκεί από μόνη της, όταν παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα λογοδοσίας και ελέγχου της εξουσίας.

Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της εξέτασης των υποχρεώσεων της Ελλάδας ως κράτους-μέλους του Συμβουλίου της Ευρώπης και βασίζεται στην έκθεση των εισηγητριών Laura Castel και Miapetra Kumpula-Natri. Οι δύο εισηγήτριες πραγματοποίησαν επίσκεψη στην Αθήνα τον Απρίλιο του 2026, όπου συναντήθηκαν με κυβερνητικούς και πολιτειακούς παράγοντες, εκπροσώπους της αντιπολίτευσης, δικαστικούς, ανεξάρτητες αρχές και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Η οικονομική ανάκαμψη δεν σβήνει τις θεσμικές εκκρεμότητες

Η ΚΣΣΕ αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα έχει αφήσει πίσω της ένα σημαντικό μέρος των συνεπειών της βαθιάς ύφεσης της περιόδου 2009-2015. Στην έκθεση καταγράφονται η μεγάλη πτώση της ανεργίας, η μείωση του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ, η ψηφιοποίηση της δημόσιας διοίκησης και μια σειρά θεσμικών και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων.

Θετικά αξιολογούνται επίσης η νομιμοποίηση του γάμου ομόφυλων ζευγαριών, η κύρωση διεθνών συμβάσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα και η δικαστική αντιμετώπιση της Χρυσής Αυγής.

Η εικόνα όμως αλλάζει όταν η αξιολόγηση περνά από το επίπεδο της γενικής θεσμικής σταθερότητας στην καθημερινή λειτουργία του κράτους δικαίου. Εκεί η έκθεση εντοπίζει προβλήματα που παραμένουν ανοιχτά και ζητά συγκεκριμένες παρεμβάσεις από τις ελληνικές αρχές.

Διαφθορά και υποθέσεις που δοκιμάζουν τη λογοδοσία

Ένα από τα βασικά πεδία ανησυχίας είναι η αντιμετώπιση της διαφθοράς και η ανάγκη να ολοκληρωθούν με διαφάνεια σημαντικές ποινικές υποθέσεις που αφορούν δημόσιους λειτουργούς.

Η ΚΣΣΕ ζητά, μεταξύ άλλων, να προχωρήσουν με τρόπο διαφανή και ικανοποιητικό οι έρευνες για δύο ιδιαίτερα σοβαρές υποθέσεις: την καθυστερημένη και ανεπαρκή υλοποίηση κρίσιμων σιδηροδρομικών έργων που συνδέονται με την τραγωδία των Τεμπών και την υπόθεση των παράνομων αγροτικών επιδοτήσεων από ευρωπαϊκά κονδύλια.

Ειδικά για τα Τέμπη, η έκθεση συνδέει την τραγωδία της 26ης Φεβρουαρίου 2023, με τους 57 νεκρούς, με τις καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση έργων σιδηροδρομικής υποδομής που είχαν χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παράλληλα, η Συνέλευση ζητά να ενισχυθεί θεσμικά η Εθνική Αρχή Διαφάνειας, μεταξύ άλλων μέσω της συνταγματικής κατοχύρωσής της, ενώ προτείνει να έχει ισχυρότερο ρόλο στην εποπτεία της χρηματοδότησης των κομμάτων και των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης των πολιτικών προσώπων.

Predator: Η υπόθεση παραμένει ανοιχτή στο επίπεδο της θεσμικής λογοδοσίας

Ιδιαίτερο βάρος δίνει η ΚΣΣΕ στην υπόθεση Predator, ζητώντας από τις ελληνικές αρχές να δώσουν πληρέστερη ενημέρωση για τη χρήση του κατασκοπευτικού λογισμικού και να προχωρήσουν σε αποτελεσματικές, ανεξάρτητες και ταχείες έρευνες.

Παράλληλα, ζητά να υπάρξει αποκατάσταση για τα θύματα παράνομης παρακολούθησης και να επιβληθούν οι προβλεπόμενες ποινικές ή διοικητικές κυρώσεις. Η Συνέλευση καλεί ακόμη τις αρχές να μην χρησιμοποιούν γενικευμένους κανόνες περί απορρήτου ως λόγο για να αποκλείουν την πρόσβαση των εποπτικών μηχανισμών ή των ίδιων των προσώπων που τέθηκαν υπό παρακολούθηση σε πληροφορίες για την υπόθεση.

Η έκθεση καταγράφει επίσης ότι η υπόθεση εξακολουθεί να προκαλεί ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα της διερεύνησης και τη θεσμική λογοδοσία. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η ΚΣΣΕ δεν αντιμετωπίζει το Predator ως μια μεμονωμένη δικαστική υπόθεση, αλλά ως ζήτημα που αγγίζει την προστασία των δημοκρατικών θεσμών και των δικαιωμάτων των πολιτών.

Δικαιοσύνη και ανεξάρτητες αρχές στο επίκεντρο

Η λειτουργία της Δικαιοσύνης αποτελεί ένα ακόμη πεδίο όπου η ΚΣΣΕ ζητά περαιτέρω αλλαγές. Η Συνέλευση συνδέει την επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση με την ανάγκη να ενισχυθούν οι εγγυήσεις ανεξαρτησίας των δικαστών και να περιοριστεί η δυνατότητα πολιτικών παρεμβάσεων στις διαδικασίες που αφορούν τη δικαστική ηγεσία.

Παράλληλα, αναμένει ότι οι αλλαγές στον δικαστικό χάρτη θα συμβάλουν στη μείωση των καθυστερήσεων στην απονομή δικαιοσύνης και στη βελτίωση της εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η λειτουργία του Συνηγόρου του Πολίτη. Η ΚΣΣΕ ζητά πλήρη ευθυγράμμιση της λειτουργίας του με τις Αρχές της Βενετίας, μεταξύ άλλων ως προς την ανεξαρτησία, τους πόρους και τη δυνατότητα επιλογής του προσωπικού του.

Αστυνομία, καταγγελίες κακομεταχείρισης και φυλακές

Σημαντικές είναι και οι παρατηρήσεις για τη λειτουργία των σωμάτων ασφαλείας. Η έκθεση αναφέρεται σε καταγγελίες κακομεταχείρισης, κακοποίησης και ρατσιστικής συμπεριφοράς από τις δυνάμεις εσωτερικής ασφάλειας, με ιδιαίτερη αναφορά σε περιστατικά που αφορούν Ρομά.

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι από το 2018 δεν έχει δημιουργηθεί ένας αποτελεσματικός και πλήρως ανεξάρτητος μηχανισμός για την εξέταση καταγγελιών σε βάρος της αστυνομίας.

Στις φυλακές, η ΚΣΣΕ ζητά την αντιμετώπιση των προβλημάτων υπερπληθυσμού, των ελλείψεων προσωπικού και των συνθηκών κράτησης. Η έκθεση συνδέει τις αναγκαίες αλλαγές με το σχέδιο δράσης 2025-2030 για το σωφρονιστικό σύστημα και τα πρότυπα της Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT).

Μεταναστευτικό: Η διαχείριση των συνόρων υπό αυστηρότερο ευρωπαϊκό έλεγχο

Η Ελλάδα αναγνωρίζεται στην έκθεση ως μία από τις βασικές πύλες εισόδου μεταναστών στην Ευρώπη και η ΚΣΣΕ σημειώνει ότι έχει αναπτύξει σύστημα ελεγχόμενης διαχείρισης των συνόρων.

Ωστόσο, η αναφορά αυτή συνοδεύεται από σαφείς απαιτήσεις: καμία παραβίαση του διεθνούς δικαίου, αποφυγή επιχειρήσεων επαναπροώθησης (pushbacks), πλήρης εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και βελτίωση των συνθηκών υποδοχής, ιδίως για ευάλωτα άτομα.

Η έκθεση καταγράφει επίσης ανησυχίες για καταγγελίες σχετικά με τη συμπεριφορά των ελληνικών αρχών απέναντι σε μετανάστες και για την ανάγκη αποτελεσματικής διερεύνησης σχετικών περιστατικών.

ΜΚΟ και κοινωνία των πολιτών: Ανησυχία για το νομοθετικό πλαίσιο

Στο στόχαστρο βρίσκεται και το πλαίσιο λειτουργίας των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στο μεταναστευτικό και το άσυλο.

Η ΚΣΣΕ ζητά από την Ελλάδα να λάβει υπόψη τις συστάσεις της Επιτροπής της Βενετίας σχετικά με το νομοθετικό πλαίσιο για τα μητρώα των ΜΚΟ και των μελών τους, αλλά και για την ποινική ευθύνη που μπορεί να προκύπτει από τη δράση τους. Κεντρικό ζητούμενο είναι οι κυρώσεις να παραμένουν αναλογικές και να μην δημιουργείται ένα πλαίσιο που αποθαρρύνει τη νόμιμη δράση της κοινωνίας των πολιτών.

Ελευθερία του Τύπου και πολυφωνία

Η ΚΣΣΕ ζητά ακόμη από την Ελλάδα να κάνει περαιτέρω βήματα για τη συμμόρφωση του θεσμικού της πλαισίου με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης.

Στο επίκεντρο βρίσκονται ζητήματα όπως η διαφάνεια της ιδιοκτησίας των ΜΜΕ, η πολυφωνία, η λειτουργία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης και η χρηματοδότησή τους.

Το γεγονός ότι η ελευθερία και η πολυφωνία των ΜΜΕ εμφανίζονται μαζί με το Predator, τη δικαστική ανεξαρτησία και τη διαφθορά στις συστάσεις της Συνέλευσης δείχνει ότι η αξιολόγηση αντιμετωπίζει τη δημοκρατική λειτουργία ως σύνολο αλληλένδετων θεσμών και όχι ως ζήτημα που περιορίζεται στη διεξαγωγή εκλογών.

Εκκρεμότητες στα δικαιώματα των μειονοτήτων

Η Ελλάδα καλείται επίσης να προχωρήσει στην επικύρωση διεθνών κειμένων που παραμένουν σε εκκρεμότητα, μεταξύ άλλων του Πρωτοκόλλου 12 της ΕΣΔΑ, που αφορά τη γενική απαγόρευση των διακρίσεων, καθώς και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Ιθαγένεια.

Η Συνέλευση ζητά ακόμη από την Αθήνα να υπογράψει και να επικυρώσει τον Χάρτη για τις Περιφερειακές ή Μειονοτικές Γλώσσες και τη Σύμβαση-Πλαίσιο για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων. Για τις δύο τελευταίες, μάλιστα, καταγράφεται λύπη για τη θέση της ελληνικής κυβέρνησης ότι δεν προτίθεται να προχωρήσει στην επικύρωσή τους, επικαλούμενη το υφιστάμενο πλαίσιο της Συνθήκης της Λωζάννης.

Το συνολικό μήνυμα: Θεσμική ανθεκτικότητα, αλλά πολλές ανοιχτές υποθέσεις

Η αξιολόγηση της ΚΣΣΕ δεν χαρακτηρίζει την Ελλάδα ως χώρα χωρίς δημοκρατικούς θεσμούς. Το αντίθετο: αναγνωρίζει τη σταθερότητα του πολιτεύματος, την εναλλαγή των κυβερνήσεων και τις συνταγματικές εγγυήσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Ταυτόχρονα, όμως, η έκθεση δείχνει ότι η θεσμική σταθερότητα συνυπάρχει με σοβαρές και επίμονες εκκρεμότητες. Από την υπόθεση Predator και τις έρευνες για τα Τέμπη και τις αγροτικές επιδοτήσεις μέχρι την ανεξαρτησία των αρχών, την αστυνομική λογοδοσία, τις συνθήκες κράτησης, το μεταναστευτικό και την πολυφωνία των ΜΜΕ, το Συμβούλιο της Ευρώπης ζητά από την Ελλάδα όχι απλώς να διατηρήσει τους θεσμούς της, αλλά να τους καταστήσει πιο αποτελεσματικούς και περισσότερο ελέγξιμους.

Το βασικό συμπέρασμα της αξιολόγησης είναι συνεπώς ότι η δημοκρατική σταθερότητα δεν θεωρείται δεδομένη: Χρειάζεται συνεχής θεσμική προστασία, διαφάνεια και ουσιαστική λογοδοσία της εξουσίας.

Η περιοδική αξιολόγηση της Ελλάδας εντάσσεται σε διαδικασία που εφαρμόζεται στα κράτη-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης τα οποία δεν βρίσκονται υπό πλήρη διαδικασία παρακολούθησης ή σε διάλογο μετά την ολοκλήρωση της παρακολούθησης. Αντίστοιχες αξιολογήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και για άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων η Ολλανδία, η Ισπανία και η Σουηδία. 

Διαβάστε επίσης:

Παπανδρέου στην PACE: «Όταν ο έλεγχος φτάνει στην εξουσία, το σύστημα μπλοκάρει» – Η συνάντηση με την Petra Bayr

Bloomberg: Τι ζητά ο Μητσοτάκης από την ΕΕ για το ενεργειακό κόστος – Η επιστολή στη φον ντερ Λάιεν

Κριτική εξ αριστερών στις εξαγγελίες Μητσοτάκη: «Η ακρίβεια δεν αναστέλλεται για ένα δεκαπενθήμερο»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.