Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η μεγαλύτερη διπλωματική ήττα της Ελλάδας μετά την τραγωδία της Κύπρου!

Εκτίμησή μας είναι ότι, αν οι μυστικές μας υπηρεσίες είχαν αντιληφθεί τη σχεδιαζόμενη υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου και είχαν δοθεί οι σωστές πληροφορίες στον πρωθυπουργό, με την προϋπόθεση βέβαια ότι εκείνος θα διέθετε τη διορατικότητα αλλά και το ανάλογο διεθνές κύρος, θα μπορούσε με τις σωστές του κινήσεις να είχε αποτρέψει την παράνομη αυτή διακήρυξη.

Στις 27 Νοεμβρίου του 2019 υπογράφηκε στην Κωνσταντινούπολη, ανάμεσα στην Τουρκία και τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Λιβύης, το λεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο, με ακριβές αντικείμενο τον καθορισμό της ΑΟΖ (Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη) ανάμεσα στις δύο χώρες. Με βάση αυτό, οι δύο χώρες αναγνωρίζουν ότι έχουν θαλάσσια σύνορα νότια και δυτικά της Καρπάθου και της Κάσου και επίσης ανατολικά και νότια της Κρήτης, πράγμα το οποίο ουδέποτε στην παλαιότερη ή νεότερη ιστορία είχε διατυπωθεί.

Το παράλογο και παράνομο εγχείρημα

Από την πλευρά της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει καταστεί ευθύς εξαρχής σαφές ότι το «τουρκολιβυκό μνημόνιο», με τα ανωτέρω δεδομένα, είναι νομικώς ανυπόστατο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα. Άκρως χαρακτηριστικά και αντιπροσωπευτικά προς αυτή την κατεύθυνση είναι τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 12ης Δεκεμβρίου 2019, σύμφωνα με τα οποία το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» πάσχει από βαρύτατες νομικές πλημμέλειες, αφού παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα.

Εν τέλει, το μνημόνιο οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών πρωτοκολλήθηκε και δημοσιεύθηκε στον ΟΗΕ την 1η Οκτωβρίου 2020, περίπου 10 μήνες μετά την κατάθεσή του από την Τουρκία και την κυβέρνηση της Τρίπολης, τον Δεκέμβριο του 2019.

Τι σημαίνει η πρωτοκόλληση εγγράφου στον ΟΗΕ

Σύμφωνα με τις τότε ανακοινώσεις των ελληνικών διπλωματικών υπηρεσιών, αλλά και τις δηλώσεις Ελλήνων διεθνολόγων, η πρωτοκόλληση από τη Γραμματεία του ΟΗΕ (βάσει του Άρθρου 102 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών) αποτελεί μια τυπική διοικητική πράξη γραμματειακής φύσης και δεν σημαίνει ότι ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών αναγνωρίζει ή νομιμοποιεί τη συμφωνία.

Ο ΟΗΕ παραλαμβάνει και καταχωρίζει τις συμφωνίες που του καταθέτουν τα κράτη-μέλη, ανεξάρτητα από το αν αναγνωρίζει ή όχι τη νομιμότητά τους. Με άλλα λόγια, καταλαβαίνουμε ότι στις υποχρεώσεις των διοικητικών υπηρεσιών του ΟΗΕ συμπεριλαμβάνεται και η πρωτοκόλληση εγγράφων τύπου συμφωνιών, τα οποία κατατίθενται από κράτη-μέλη ή ομάδες κρατών-μελών. Αυτά όμως τα έγγραφα, για να αποκτήσουν νομική υπόσταση, θα πρέπει να επικυρωθούν από τις ανάλογες επιτροπές του οργανισμού. Αυτό όμως για το συγκεκριμένο σύμφωνο δεν έχει γίνει και σίγουρα δεν θα μπορέσει ποτέ να γίνει!

Οι ελληνικές, ευρωπαϊκές και αιγυπτιακές αντιδράσεις

Ήδη από την κατάθεση αυτού του συμφώνου, η ελληνική πλευρά αντέδρασε άμεσα με την κατάθεση των σχετικών ενστάσεών της προς τον ΟΗΕ. Η νομιμότητα και οι νομικές συνέπειες της συμφωνίας αμφισβητήθηκαν και από άλλα κράτη της περιοχής, καθώς και από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επίσης, τόσο η Κύπρος όσο και η Αίγυπτος απέρριψαν τη συμφωνία ως παράνομη.

Ωστόσο, από τότε η Ελλάδα έχει επιδοθεί σε έναν αγώνα δρόμου επαφών και διαπραγματεύσεων, ώστε να εξασφαλίσει συμμαχικές δυνάμεις για αυτό το θέμα. Τόσο ο υπουργός Εξωτερικών όσο και ο υπουργός Άμυνας, με πολλαπλές επισκέψεις τους τόσο στην Αίγυπτο όσο και σε άλλες αραβικές χώρες, αλλά ακόμη και στην ίδια τη Λιβύη, προσπαθούν να εξασφαλίσουν συμμάχους ή τουλάχιστον να τύχουν της ανάλογης κατανόησης.

Τον Μάιο του 2025 η Λιβύη κατέθεσε έγγραφο στον ΟΗΕ με το οποίο καθόριζε μονομερώς την ΑΟΖ της σε σχέση με την Ελλάδα και την Αίγυπτο, με βάση το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η Ελλάδα κατέθεσε επιστολή, η οποία δημοσιεύθηκε στον ΟΗΕ, με την οποία η Αθήνα απαντά στην αντίστοιχη λιβυκή, σύμφωνα με την οποία η λιβυκή ΑΟΖ επικαλύπτει μεγάλο μέρος της ελληνικής, και χαρακτηριστικά σημειώνει ότι έτσι «αγνοείται η ύπαρξη και τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών».

Επίσης, με ρηματική διακοίνωση στα Ηνωμένα Έθνη στις 8 Σεπτεμβρίου του 2025, η Αίγυπτος κατήγγειλε στον ΟΗΕ το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, απορρίπτοντας ρητώς τα όρια της λιβυκής υφαλοκρηπίδας, όπως αυτά αποτυπώνονται στους σχετικούς χάρτες, και αρνήθηκε να αναγνωρίσει κάθε διεκδίκηση επί της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας της.

Το «φημολογούμενο κεκτημένο»

Πράγματι, από την πλευρά του, ο ΟΗΕ δεν έχει προχωρήσει σε εξέταση επί της ουσίας του εγγράφου αυτού της υποτιθέμενης τουρκολιβυκής συμφωνίας. Εκτίμησή μας είναι ότι η υπηρεσία του ΟΗΕ, η οποία σχετίζεται με τη διευθέτηση των ΑΟΖ μεταξύ των χωρών που συνορεύουν μεταξύ τους, δύναται να εξετάσει την ουσία της συμφωνίας και να ακολουθηθεί η οριστικοποίηση ή η απόρριψή της.

Η εξέταση αυτή βρίσκεται ακόμη σε εκκρεμότητα, ίσως λόγω του ότι ο ΟΗΕ εκτιμά ότι δεν υπάρχει ωριμότητα για τη σχετική διευθέτηση. Σίγουρα ένας λόγος της κατάστασης μη ωριμότητας του θέματος είναι και το ότι η Λιβύη βρίσκεται σε πολιτική και γεωγραφική διχοτόμηση. Στο δυτικό τμήμα της χώρας κυβερνά η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση, ενώ στο ανατολικό τμήμα διοικούν οι στρατιωτικές δυνάμεις υπό τον στρατηγό Χαλίφα Χαφτάρ. Στο ανατολικό μέρος εδρεύει και η εκλεγμένη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Τόσο ο στρατηγός Χαφτάρ όσο και η λιβυκή Βουλή δεν έχουν επικυρώσει το μνημόνιο. Η Ελλάδα, βεβαίως, έχει έρθει σε στενότερες διαπραγματεύσεις τόσο με τον Χαφτάρ όσο και με τον Ακίλα Σάλεχ, τον πρόεδρο της λιβυκής Βουλής, οι οποίοι διαβεβαίωσαν την ελληνική αντιπροσωπεία ότι και εκείνοι θεωρούν άκυρο το υπογραφέν μνημόνιο. Και οι δύο, βέβαια, επισκέφθηκαν τη χώρα μας μετά το γεγονός της υπογραφής του μνημονίου.

Ωστόσο, σίγουρα το μνημόνιο αυτό, όσο παράνομο και αν είναι, από τη στιγμή που έχει κατατεθεί σε έναν διεθνή οργανισμό, δεν παύει να δημιουργεί και κάποια σύγχυση για την περιοχή αυτή της Μεσογείου.

Για παράδειγμα, αναφέρουμε ότι κάποια γαλλική υπηρεσία, και μάλιστα του Πολεμικού Ναυτικού, παρουσίασε κάποια στιγμή έναν χάρτη όπου φαινόταν η διευθέτηση της ΑΟΖ Λιβύης – Τουρκίας, όπως αποτυπωνόταν στο μνημόνιο. Ήταν ο Γαλλικός Γεωπολιτικός Άτλαντας Θαλασσίων Περιοχών (Atlas Géopolitique des Espaces Maritimes), και μάλιστα το γαλλικό Πολεμικό Ναυτικό φέρεται να αναδημοσίευσε τον χάρτη αυτό και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Σημειώνεται, βέβαια, ότι επισήμως το Παρίσι έχει χαρακτηρίσει, στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο, ως άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Όμως η αστοχία αυτή όλο και κάποιο αντίκτυπο θα είχε.

Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι το γεγονός της υπογραφής αυτού του μνημονίου έχει δημιουργήσει μία, έστω και πλαστή, πληροφορία ή και φήμη, η οποία βέβαια παράγει και ένα, όπως θα το ονομάζαμε, «φημολογούμενο κεκτημένο», το οποίο ναι μεν δεν είναι αληθινό, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι προς το συμφέρον της Ελλάδας.

Αυτό δημιουργεί την αναγκαιότητα για τις ελληνικές σχετιζόμενες υπηρεσίες, όπως του υπουργείου Εξωτερικών όσο και του υπουργείου Άμυνας, να βρίσκονται σε μια συνεχή εγρήγορση, για να απαντούν με κατάλληλους χειρισμούς σε κάθε εκδήλωση κάποιας τέτοιας ενέργειας, όπως και των Γάλλων, οι οποίες μπορούν να προκύπτουν είτε εσκεμμένα είτε από παρεξήγηση, λόγω ανεπαρκούς πληροφόρησης.

Ο «ύπνος του δικαίου» των ελληνικών μυστικών υπηρεσιών αλλά και της ελληνικής διπλωματίας!

Κατά την εκτίμησή μας, λοιπόν, η όλη υπόθεση αυτή αποτέλεσε μια μεγάλη ήττα των διπλωματικών κινήσεων της χώρας μας! Και, αντιστρόφως, αποτέλεσε ένα μεγάλο κατόρθωμα των υπηρεσιών, κυρίως της Τουρκίας, γιατί, κατά τη γνώμη μας, εκείνοι ήταν αυτοί που εμπνεύστηκαν και προώθησαν το όντως σατανικό αυτό σχέδιο.

Η αλήθεια είναι ότι η Ελλάδα «κατελήφθη εξ απήνης» τον Δεκέμβριο του 2019, με την ανακοίνωση της υπογραφής του μνημονίου στην Κωνσταντινούπολη. Οι Έλληνες πολίτες ποτέ δεν πληροφορήθηκαν πότε ακριβώς οι ελληνικές μυστικές υπηρεσίες, δηλαδή η ΕΥΠ, αντιλήφθηκαν ότι επίκειτο η υπογραφή του μνημονίου και αν τελικά το είχαν αντιληφθεί πριν από την υπογραφή.

Ακόμη όμως και εντελώς πρόσφατα, οι μυστικές μας υπηρεσίες «κατέγραψαν δήθεν επιτυχίες», παρακολουθώντας Έλληνες αξιωματούχους της αντιπολίτευσης αλλά και της κυβέρνησης. Πραγματικά αναρωτιόμαστε! Η ΕΥΠ θεωρεί ότι από αυτούς απειλείται η χώρα; Μήπως, λοιπόν, κάτι δεν πάει καλά με το πνεύμα και τη δράση της τον τελευταίο καιρό;

Οι βαρύτατες πολιτικές ευθύνες

Πέραν όμως της μεγάλης αποτυχίας των μυστικών μας υπηρεσιών, διαγιγνώσκουμε ότι υπάρχουν και βαρύτατες πολιτικές ευθύνες, οι οποίες μάλιστα δεν έχουν αποδοθεί ποτέ έως σήμερα.

Τις πολιτικές ευθύνες φέρουν οι δύο κυβερνήσεις που υπήρξαν πριν και κατά την ανακοίνωση του μνημονίου και, επομένως, ειλικρινές είναι να καταλογιστούν ευθύνες και στις δύο αυτές πολιτικές δυνάμεις. Καταρχήν, λοιπόν, στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, γιατί επί των ημερών της έγινε το εν λόγω συμβάν, και βέβαια και στον ΣΥΡΙΖΑ και στον τότε πρωθυπουργό κ. Τσίπρα.

Θεωρούμε, βέβαια, ότι η Ν.Δ. φέρει τη μικρότερη ευθύνη, καθότι είχε αναλάβει την κυβέρνηση μόλις τέσσερις μήνες πριν, μετά τις εκλογές του 2019. Όμως τη μεγαλύτερη ευθύνη τη φέρει η κυβέρνηση του κ. Τσίπρα, καθότι εκτιμούμε ότι ένα τέτοιο περίπλοκο και ευφάνταστο σχέδιο χρειάστηκε πολλούς μήνες μέχρι να σχεδιαστεί στην ολότητά του και να προγραμματιστεί η εφαρμογή του.

Την περίοδο αυτή στην κυβέρνηση ήταν ο ΣΥΡΙΖΑ και ο κ. Τσίπρας. Όλο αυτό, λοιπόν, το μεγάλο, κατά τη γνώμη μας, εγχείρημα, στον σχεδιασμό του οποίου ενεπλάκησαν πλήθος πολιτικών, πολιτειολόγων, διεθνολόγων και νομικών και από τις δύο πλευρές, έγινε «κάτω από τη μύτη» των Ελλήνων πρακτόρων εθνικής ασφάλειας και εκείνοι δεν πήραν χαμπάρι!

Επίσης, εκτιμούμε ότι και οι δύο υπερδυνάμεις ήταν ενήμερες, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ρωσία, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις με το καθεστώς της Λιβύης και επίσης έχει στενά οικονομικά συμφέροντα στην περιοχή.

Για την ορθή πολιτική δικαίωση

Ευθύνες, όμως, για τις επιπτώσεις της τρομερής αυτής αστοχίας και για την περίοδο μετά το συμβάν απέκτησε τελικά και η ελληνική αντιπολίτευση των υπόλοιπων δυνάμεων, πλην του ΣΥΡΙΖΑ και της Ν.Δ., του λεγόμενου συνταγματικού τόξου, καθότι δεν καταδίκασε τις δύο πολιτικές δυνάμεις που ευθύνονται για το ναυάγιο των μυστικών μας υπηρεσιών.

Δεν γνωρίζουμε, βέβαια, αν αυτή η στάση της ανοχής και της σιωπής επιλέχθηκε λόγω του ιδιαίτερα ευαίσθητου, για την εθνική μας ασφάλεια, θέματος, με την έννοια ότι θα βρισκόμασταν εκτεθειμένοι έναντι της γείτονος χώρας, όταν οι μυστικές μας υπηρεσίες θα κατακρίνονταν εκ των έσω για την αναποτελεσματικότητά τους.

Εδώ, βέβαια, αξίζει να τονίσουμε ότι η ΕΥΠ, με τη σημερινή της μορφή, δηλαδή όπως έχει διαμορφωθεί μετά τη Μεταπολίτευση, είναι μια υπηρεσία την οποία οφείλουμε να σεβόμαστε όλοι, εφόσον λειτουργεί υπεράνω των πολιτικών μας κομμάτων, με μόνιμη αποστολή της την υπεράσπιση των εθνικών θεμάτων της χώρας μας.

Όμως, τουλάχιστον μια κεκλεισμένων των θυρών συζήτηση των πολιτικών αρχηγών των κομμάτων της Βουλής, υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, θα έπρεπε να είχε γίνει. Αυτή η πολιτική κίνηση θα αποτελούσε δικαίωση του ορθού πολιτικού λόγου και των ορθών πολιτικών πρακτικών, που πρέπει να τηρούνται, να ελέγχονται και να αναδεικνύονται σε μια ειλικρινή Δημοκρατία.

Θα μπορούσε να αποτραπεί το ψευδο-μνημόνιο;

Συνοψίζοντας, εκτίμησή μας είναι ότι, αν οι μυστικές μας υπηρεσίες το είχαν αντιληφθεί και είχαν δοθεί οι σωστές πληροφορίες στον πρωθυπουργό και, βέβαια, δεχόμενοι ότι ο πρωθυπουργός διέθετε τη διορατικότητα αλλά και το ανάλογο διεθνές κύρος, θα μπορούσε, με τις σωστές κινήσεις, να είχε ακυρωθεί η παράνομη αυτή διακήρυξη.

Πέραν των διεθνών επαφών και των αιτημάτων στήριξης, τα οποία θα επιχειρούσε ο πρωθυπουργός, καθοριστική συμβολή στην ακύρωση της διακήρυξης θα είχε και η κινητοποίηση του ελληνικού λαού.

Με μερικά εκατομμύρια Έλληνες διαδηλωτές στους δρόμους, η διεθνής απήχηση της κοινής γνώμης θα δημιουργούσε ένα τεράστιο εμπόδιο στα σχέδια των κυβερνήσεων της Τουρκίας και της Λιβύης.

Εδώ αξίζει να αναφέρουμε το κατά πόσον βοήθησαν την ελληνική κυβέρνηση και τον τότε πρωθυπουργό, Ανδρέα Παπανδρέου, να αποκηρύξει τη συμφωνία για τις αμερικανικές βάσεις που υπήρχαν στη χώρα μας, οι κινητοποιήσεις των Ελλήνων πολιτών, τις οποίες ο ίδιος ο Ανδρέας Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ υποκινούσαν αρκετά χρόνια πριν αποκτήσει την κυβέρνηση.

Τώρα πια!

Ακόμη όμως και τώρα, υπάρχει το χρονικό περιθώριο, για την τιμή της Δημοκρατίας μας, να υπάρξει μια συνταγματική διαδικασία απόδοσης εκείνων των ευθυνών.

Προϋπόθεση, βέβαια, για μια τέτοια πολιτική πράξη θα είναι να υπάρξει μια κυβέρνηση που να μην εξαρτάται από αυτές τις δύο πολιτικές δυνάμεις που φέρουν την ευθύνη. Διαφορετικά, ποιος από τους δύο αυτούς πολιτικούς σχηματισμούς θα άντεχε μια τόσο ειλικρινή κριτική και, εν τέλει, να αποδεχτεί την καταδίκη των αστοχιών του!

Διαβάστε επίσης:

Κλινικές περιπτώσεις σήψης

Μηδενικές αποδόσεις στις καταθέσεις, αστρονομικά επιτόκια στα δάνεια

Τι ζητά η Ουάσιγκτον από την Αθήνα;

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.