Βιβλίο – Πίσω από τους τέσσερις τοίχους

Έμμυ Χένινγκς
Φυλακή
Μτφρ.: Κατερίνα Λιάτζουρα
Εκδ.: ΑΩ
Σελ.: 140

Το συγκλονιστικό έργο της Έμμυ Χένινγκς «Φυλακή» είναι μια εξπρεσιονιστική, αυτοβιογραφική νουβέλα, που κινείται ανάμεσα στον εσωτερικό μονόλογο, τη συνειρμική αφήγηση και την εκ βαθέων εξομολόγηση. Η Χένινγκς δεν περιγράφει απλώς μια φυλακή. Καταγράφει την εμπειρία του ανθρώπου που βρίσκεται ξαφνικά απογυμνωμένος από την ελευθερία, την ιδιωτικότητα και, εν τέλει, την ίδια την αίσθηση της προσωπικής του αξίας.

Η νουβέλα αρχίζει με τη σύλληψη της πρωταγωνίστριας, Έμμυ, ένα πρωινό στο δωμάτιό της από δύο αστυνομικούς. Η αιφνίδια σύλληψη και η αδυναμία της να κατανοήσει πλήρως την κατηγορία δημιουργούν εξαρχής ένα κλίμα φόβου και αβεβαιότητας. Από εκεί και πέρα, ο αναγνώστης εισέρχεται μαζί της στον κλειστό κόσμο της φυλακής, στον οποίο η καθημερινότητα ορίζεται από τη γραφειοκρατία και τους κανόνες, τους τέσσερις τοίχους του κελιού και την απρόσωπη εξουσία. Οι συγκρατούμενες, καθεμία με τη δική της ιστορία, συμπληρώνουν αυτό το σκοτεινό σκηνικό. Άλλες έχουν πράγματι παρανομήσει, άλλες εμφανίζονται ως θύματα πλεκτάνης ή κοινωνικών συνθηκών που τις υπερβαίνουν. Μέσα από τις εξιστορήσεις τους η Χένινγκς στρέφει τον συγγραφικό της φακό στη λειτουργία της δικαιοσύνης και του σωφρονιστικού μηχανισμού, όπως και στη σκληρότητα μιας εξουσίας, η οποία αντιμετωπίζει συχνά τον κρατούμενο όχι ως άνθρωπο, αλλά ως αντικείμενο πειθαρχίας.

Η ιστορία έχει βαθιά αυτοβιογραφική αφετηρία. Η ίδια η Χένινγκς φυλακίστηκε στο Μόναχο το 1914 για περίπου τρεις μήνες, κατηγορούμενη για μικροκλοπή. Αργότερα, για περίπου έναν μήνα, κρατήθηκε εκ νέου για πολιτικού χαρακτήρα αδικήματα που αφορούσαν την πλαστογράφηση εγγράφων του συγγραφέα Φρανς Γιουνγκ. Το προσωπικό της βίωμα μετασχηματίστηκε σε λογοτεχνία. Η πραγματική φυλακή έγινε ταυτόχρονα ένας εσωτερικός τόπος, μέσα στον οποίο η ηρωίδα έρχεται αντιμέτωπη με τον φόβο, την αγωνία, την αβεβαιότητα και την απειλή της ψυχικής κατάρρευσης. Και ωστόσο, μέσα σε αυτή την ασφυκτική συνθήκη, η συνείδηση αντιστέκεται.

Η αφήγηση μετακινείται διαρκώς από τους τέσσερις τοίχους του κελιού προς τον εσωτερικό κόσμο της ηρωίδας, σαν η σκέψη να προσπαθεί να διαρρήξει τα όρια που επιβάλλει ο εγκλεισμός. Εκεί βρίσκεται και η βαθύτερη δύναμη της νουβέλας. Η φυλακή μπορεί να περιορίσει το σώμα, όχι όμως και την εσωτερική ζωή του ανθρώπου.

Η Χένινγκς γράφει το έργο το 1919, λίγα χρόνια μετά τις εμπειρίες της από τον εγκλεισμό. Το 1916, ωστόσο, σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκεται στον πυρήνα της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας – με τον σύζυγό της Ούγκο Μπαλ, τον Τριστάν Τζαρά και άλλους καλλιτέχνες –, συνιδρύει στη Ζυρίχη το εμβληματικό Cabaret Voltaire, στο οποίο θα ξεχωρίσει ως περφόρμερ με την εύθραυστη φωνή και τα ανατρεπτικά της τραγούδια. Πίσω όμως από την εικόνα της αντισυμβατικής καλλιτέχνιδας υπέφωσκε ήδη η πνευματική αναζήτηση. Η μετέπειτα στροφή της προς τον καθολικό μυστικισμό αποτυπώνεται ήδη στη νουβέλα. Ίσως γι’ αυτό η «Φυλακή» δεν περιορίζεται σε απλή καταγγελία των συνθηκών εγκλεισμού. Πίσω από την οδύνη ενυπάρχει η αναζήτηση ενός είδους εσωτερικής λύτρωσης. Η στέρηση της ελευθερίας θέτει το δύσκολο ερώτημα τι απομένει στον άνθρωπο όταν απωλέσει σχεδόν όλα όσα συγκροτούν την εξωτερική του ζωή. Προσπαθώντας να βρει την ισορροπία, η Χένινγκς καταφεύγει στη γραφή, στην αυτοπαρατήρηση, στην πνευματική αναζήτηση.

Η εκ βαθέων εξομολόγηση και η υπαρξιακή αγωνία, η δραματική και πυρετώδης γραφή καθιστούν τη «Φυλακή» ένα έργο που εξακολουθεί να συγκινεί και να προβληματίζει. Η προσεγμένη μετάφραση της Κατερίνας Λιάτζουρα, γνώστριας της γερμανικής γλώσσας και λογοτεχνίας, συμβάλλει στο να φτάσει στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό η ιδιαίτερη φωνή μιας σημαντικής, αλλά μη αρκετά γνωστής ακόμη, μορφής της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο – Το εμπόριο του αίματος

Βιβλίο – Μυστική φυλακή, του Rodrigo Ray Rosa

Βιβλίο: Γιατί ξαναδιαβάζουμε Ιστορία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.