NASA: Στο «μικροσκόπιο» μυστηριώδης κοιλότητα στη Σελήνη – Μπορεί να οδηγεί σε έναν τεράστιο υπόγειο κόσμο;

Μια αποστολή με στόχο να αποκαλύψει τι κρύβεται κάτω από την επιφάνεια της Σελήνης ετοιμάζει η NASA, στρέφοντας το ενδιαφέρον της σε μια ιδιαίτερη γεωλογική δομή στην περιοχή Marius Hills. Πρόκειται για μια μεγάλη κοιλότητα, η οποία ενδέχεται να αποτελεί το άνοιγμα προς έναν πολύ μεγαλύτερο σωλήνα λάβας που εκτείνεται στο υπέδαφος.

Για την έρευνα επιλέχθηκε το πρόγραμμα GIMLI (Geophysical Instruments for Marius Lunar pit Investigation), με επικεφαλήςPlanetary Science Institute. Βασικό ζητούμενο είναι να διαπιστωθεί, για πρώτη φορά με άμεσες γεωφυσικές μετρήσεις, αν κάτω από τη συγκεκριμένη κοιλότητα υπάρχει ένας εκτεταμένος κενός χώρος.

Μια τέτοια ανακάλυψη θα είχε διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά θα έδινε νέα στοιχεία για την ηφαιστειακή και γεωλογική εξέλιξη της Σελήνης και, από την άλλη, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μελλοντική αξιοποίηση τέτοιων σχηματισμών από τον άνθρωπο. Ένας μεγάλος σωλήνας λάβας θα μπορούσε να λειτουργήσει ως φυσική ασπίδα απέναντι στην ακτινοβολία, τις ακραίες θερμοκρασιακές μεταβολές και τους μικρομετεωρίτες.

Marius Hills Pit: Το άνοιγμα που μπορεί να κρύβει πολλά περισσότερα

Το Marius Hills Pit βρίσκεται σε μια περιοχή που έχει διαμορφωθεί από έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα στο παρελθόν της Σελήνης. Η κοιλότητα έχει διαστάσεις περίπου 65 επί 90 μέτρα, ενώ το βάθος της υπολογίζεται σε περίπου 34 μέτρα.

Φωτογραφίες που έχει καταγράψει το Lunar Reconnaissance Orbiter της NASA επιτρέπουν στους επιστήμονες να εξετάσουν τόσο τα τοιχώματα, όσο και το εσωτερικό της. Η μορφή της δομής έχει ενισχύσει την υπόθεση ότι μπορεί να πρόκειται για ένα φυσικό άνοιγμα προς ένα πολύ μεγαλύτερο υπόγειο σύστημα.

Οι σωλήνες λάβας σχηματίζονται κατά τη διάρκεια ηφαιστειακών εκρήξεων, όταν η επιφάνεια ενός στρώματος λάβας ψύχεται και στερεοποιείται, ενώ η θερμότερη και λιωμένη λάβα συνεχίζει να ρέει από κάτω. Όταν η παροχή λάβας σταματήσει, το εσωτερικό της ροής μπορεί να αδειάσει, αφήνοντας πίσω έναν κοίλο, υπόγειο αγωγό.

Τέτοιοι σχηματισμοί έχουν εντοπιστεί στη Γη, όμως οι επιστήμονες θέλουν να διαπιστώσουν εάν η ίδια διαδικασία είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αντίστοιχων δομών στη Σελήνη, πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.

Τα εργαλεία με τα οποία θα «κοιτάξει» η NASA στο υπέδαφος

Η GIMLI θα επιχειρήσει να δώσει απαντήσεις συνδυάζοντας διαφορετικές τεχνικές, αντί να στηριχθεί σε μία μόνο μέτρηση. Στην αποστολή προβλέπεται η αξιοποίηση ραντάρ διείσδυσης εδάφους, σεισμικών αισθητήρων, βαρυόμετρου και καμερών.

Το ραντάρ θα χρησιμοποιηθεί για τον εντοπισμό πιθανών δομών κάτω από την επιφάνεια, ενώ οι σεισμικοί αισθητήρες θα καταγράψουν τον τρόπο με τον οποίο διαδίδονται οι δονήσεις στο σεληνιακό υπέδαφος. Παράλληλα, το βαρυόμετρο θα αναζητήσει μικρές διαφοροποιήσεις στο βαρυτικό πεδίο, οι οποίες θα μπορούσαν να αποτελούν ένδειξη ενός μεγάλου κενού.

Οι κάμερες θα καταγράψουν με λεπτομέρεια τόσο την επιφάνεια, όσο και τα σημεία των τοιχωμάτων που είναι εκτεθειμένα. Η συνδυαστική αξιοποίηση όλων αυτών των δεδομένων θα επιτρέψει στην επιστημονική ομάδα να εξετάσει όχι μόνο το αν υπάρχει υπόγειος χώρος, αλλά και τις διαστάσεις και τη γεωμετρία του, εφόσον αυτός εντοπιστεί.

Μια παλιά τεχνική των Apollo επιστρέφει στο σεληνιακό έδαφος

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόθεση της ομάδας να χρησιμοποιήσει ενεργή σεισμική μέθοδο, μια τεχνική που έχει αξιοποιηθεί ελάχιστα στην πλανητική έρευνα από την εποχή των αποστολών Apollo.

Ο επικεφαλής ερευνητής της GIMLI, Than Putzig, έχει επισημάνει ότι η ομάδα επιδιώκει να επαναφέρει αυτή την προσέγγιση στην έρευνα της Σελήνης. Με βάση αυτή, οι επιστήμονες θα δημιουργήσουν ελεγχόμενα σεισμικά σήματα, και θα μπορούν να παρακολουθήσουν την πορεία τους μέσα από τα διαφορετικά στρώματα του υπεδάφους.

Τα αποτελέσματα των σεισμικών μετρήσεων θα αξιοποιηθούν μαζί με εκείνα του ραντάρ και του βαρυόμετρου, με στόχο να δημιουργηθεί μια όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα για τη δομή που βρίσκεται κάτω από τη Marius Hills Pit.

Η μεταφορά του εξοπλισμού στη Σελήνη θα γίνει με εμπορικό σύστημα προσελήνωσης, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Commercial Lunar Payload Services (CLPS) της NASA.

Στο πρόγραμμα συμμετέχουν το Planetary Science Institute, η Honeybee Robotics και η Νορβηγική Διαστημική Υπηρεσία, η οποία θα διαθέσει το ραντάρ διείσδυσης εδάφους. Στην επιστημονική ομάδα συμμετέχουν ακόμη ερευνητές από το Boise State University, το Johns Hopkins University, το Lunar and Planetary Institute και το University of Oslo.

Θα μπορούσε ένας σεληνιακός σωλήνας λάβας να γίνει καταφύγιο;

Η αναζήτηση του υπόγειου σχηματισμού δεν αποτελεί μόνο μια προσπάθεια να συμπληρωθεί το παζλ της σεληνιακής γεωλογίας. Εφόσον αποδειχθεί ότι υπάρχει ένας μεγάλος και προσβάσιμος σωλήνας λάβας, θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για τις μελλοντικές ανθρώπινες αποστολές.

Η παραμονή στην επιφάνεια της Σελήνης είναι ιδιαίτερα απαιτητική. Όταν η περιοχή φωτίζεται από τον Ήλιο, η θερμοκρασία μπορεί να ανέλθει περίπου στους 127 βαθμούς Κελσίου, ενώ κατά τη διάρκεια της σεληνιακής νύχτας μπορεί να υποχωρήσει περίπου στους -173 βαθμούς. Την ίδια στιγμή, η απουσία προστατευτικής ατμόσφαιρας αφήνει τους αστροναύτες εκτεθειμένους στην κοσμική και ηλιακή ακτινοβολία, αλλά και σε μικρομετεωρίτες.

Ένας εκτεταμένος σωλήνας λάβας θα μπορούσε θεωρητικά να περιορίσει την έκθεση σε αρκετούς από αυτούς τους κινδύνους, λειτουργώντας ως φυσική προστασία.

Η NASA έχει ήδη διαπιστώσει ότι στο εσωτερικό ορισμένων σεληνιακών κοιλοτήτων οι θερμοκρασίες είναι πολύ πιο σταθερές από εκείνες που επικρατούν στην εκτεθειμένη επιφάνεια. Σε ορισμένες σκιασμένες περιοχές έχουν υπολογιστεί θερμοκρασίες περίπου 17 βαθμών Κελσίου, γεγονός που δημιουργεί ένα σαφώς ηπιότερο θερμικό περιβάλλον.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη έρευνα δεν σημαίνει ότι επίκειται εγκατάσταση αστροναυτών στη Marius Hills Pit. Σε αυτή τη φάση, στόχος είναι να διαπιστωθεί αν υπάρχουν τέτοιες φυσικές δομές και αν θα μπορούσαν, σε βάθος χρόνου, να αποτελέσουν μέρος του σχεδιασμού για μόνιμες ανθρώπινες εγκαταστάσεις στη Σελήνη.

Ακόμη και χωρίς υπόγειο «κόσμο», η έρευνα έχει αξία

Το επιστημονικό ενδιαφέρον της αποστολής δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αν θα επιβεβαιωθεί η ύπαρξη ενός μεγάλου σωλήνα λάβας.

Η περιοχή των Marius Hills αποτελεί χαρακτηριστικό αποτύπωμα της έντονης ηφαιστειακής δραστηριότητας που σημειώθηκε στη Σελήνη στο μακρινό παρελθόν. Η ίδια η κοιλότητα προσφέρει στους επιστήμονες τη δυνατότητα να μελετήσουν υλικά και στρώματα που, υπό κανονικές συνθήκες, θα παρέμεναν θαμμένα κάτω από την επιφάνεια.

Η ανάλυση αυτών των στοιχείων μπορεί να δώσει πληροφορίες για την πορεία των αρχαίων ροών λάβας, τις διαδικασίες που οδήγησαν στον σχηματισμό της κοιλότητας και τη χρονική απόσταση μεταξύ διαφορετικών επεισοδίων ηφαιστειακής δραστηριότητας.

Η προετοιμασία για την επόμενη εποχή της σεληνιακής εξερεύνησης

Η GIMLI εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό της NASA για την επιστημονική εξερεύνηση της Σελήνης πριν από την εγκατάσταση ανθρώπων για μεγαλύτερα χρονικά διστήματα.

Στο πλαίσιο του προγράμματος PRISM (Payloads and Research Investigations on the Surface of the Moon), η αμερικανική διαστημική υπηρεσία επέλεξε συνολικά τρεις νέες επιστημονικές αποστολές. Η GIMLI επικεντρώνεται στην αναζήτηση φυσικών καταφυγίων κάτω από το σεληνιακό έδαφος, ενώ οι άλλες δύο θα μελετήσουν διαφορετικές παραμέτρους του σεληνιακού περιβάλλοντος και των διαθέσιμων πόρων, μεταξύ των οποίων και τον πάγο που μπορεί να διατηρείται σε περιοχές με εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες.

Η λογική πίσω από αυτές τις αποστολές είναι τα επιστημονικά δεδομένα να προηγηθούν της ανθρώπινης παρουσίας. Με αυτόν τον τρόπο, η NASA επιχειρεί να χαρτογραφήσει τις δυνατότητες και τους κινδύνους του σεληνιακού περιβάλλοντος, ώστε οι μελλοντικές εγκαταστάσεις να σχεδιαστούν με βάση πραγματικές μετρήσεις και όχι υποθέσεις.

Διαβάστε επίσης:

Νόμπελ Ιατρικής 2026: Οι Karl Deisseroth, Peter Hegemann και Georg Nagel παίρνουν το φετινό βραβείο

Εγκέλαδος: Πειράματα έδειξαν ότι γήινοι μικροοργανισμοί επιβιώνουν στο παγωμένο φεγγάρι του Κρόνου – Η ελπίδα για εξωγήινη ζωή

Οι Άλπεις λιώνουν μπροστά στα μάτια μας: Χάθηκε το 20% των ελβετικών παγετώνων σε μόλις πέντε χρόνια

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.